بخش ۵ - در بیان مخالفت نفس اماره
هوش مصنوعی: در این متن، نویسنده به اهمیت شکرگزاری و کنترل نفس اشاره می‌کند و می‌گوید انسان عاقل کسی است که شاکر باشد و بر نفس خود مسلط شود. او به جوانان توصیه می‌کند که خشم خود را فرو ببرند تا از رستگاران شوند و کسانی که به دنبال نفس و تمایلات خود می‌دوند، ابلهترین انسان‌ها هستند. نویسنده بر این نکته تأکید دارد که اگر کسی بخواهد در زندگی خود آرامش و سلامت بماند، باید از آزار دیگران دوری کند و عذر آنها را بپذیرد. او عدم آزار دیگران را یک ویژگی دیندارانه می‌داند و توصیه می‌کند که کسی نباید در بند دل‌آزاری باشد، چرا که این کار به خود آسیب می‌زند. همچنین به ضرورت کنترل زبان و پرهیز از غیبت اشاره می‌کند و می‌گوید که کسی که غیبت می‌کند، در حقیقت خود را به عذاب خواهند انداخت. در پایان، او بر نیکویی نام مردم تأکید می‌کند و می‌گوید انسان باید از انجام کارهای بد خودداری کند.
عاقل آن باشد که او شاکر بودو آنگهی بر نفس خود قادر بود
هوش مصنوعی: انسان خردمند کسی است که شکرگزار نعمتها باشد و بتواند بر خود و خواستههایش کنترل داشته باشد.
هر که خشم خود فرو خورد ای جوانباشد او از رستگاران جهان
هوش مصنوعی: هر کسی که خشم و غضب خود را کنترل کند، جوانی با روحیهای متعادل و از نیکوکاران در زندگی خواهد بود.
آن بود ابلهترین مردمانکز پی نفس و هوا باشد دوان
هوش مصنوعی: آنان که به دنبال خواستهها و شهوتهای نفسانی خود می‌دوند، احمقترین افراد هستند.
وانگهی پندارد آن تاریک رایخواهد آمرزیدنش آخر خدای
هوش مصنوعی: او فکر می‌کند که آن عقل تاریک و نادرستش در نهایت میتواند او را ببخشد، در حالی که خدا اینگونه نخواهد بود.
گرچه درویشی بود سخت ای پسرهم ز درویشی نباشد خوبتر
هوش مصنوعی: هرچند که او درویش بود و زندگی سادهای داشت، اما از درویشی مثل او بهتر نیست.
هر که او را نفس سرکش رام شداز خردمندان نیکو نام شد
هوش مصنوعی: هر کسی که بتواند بر نفس سرکش خود غلبه کند، در میان خردمندان به نیکی معروف میشود.
در ریاضت نفس بد را گوش مالتا نیندازد ترا اندر وبال
هوش مصنوعی: خودت را کنترل کن و به نفس بدت توجه نکن تا گرفتار مشکلات و عذابها نشوی.
هر که خواهد تا سلامت ماند اواز جمیع خلق رو گرداند او
هوش مصنوعی: هر کسی که میخواهد سالم بماند باید از همهی مردم فاصله بگیرد.
مردمان را سر بسر در خواب دانگشت بیدار آنکه او رفت از جهان
هوش مصنوعی: مردم همه در خواب غفلت به سر میبرند، اما تنها کسی که از این دنیا رفته است به بیداری دست یافته است.
آنکه رنجاند ترا عذرش پذیرتا بیابی مغفرت بر وی مگیر
هوش مصنوعی: اگر کسی تو را ناراحت کرد، عذر او را قبول کن تا بتوانی بخشش و مغفرتی را برای خود پیدا کنی. بهجای گرفتن انتقام، بهتر است که با مهربانی رفتار کنی.
حق ندارد دوست خلق آزار رانیست این خصلت یکی دیندار را
هوش مصنوعی: دوست واقعی حق ندارد به دیگران آسیب برساند، زیرا این ویژگی متعلق به افراد با ایمان نیست.
از ستم هر کو دلی را ریش کردآن جراحت بر وجود خویش کرد
هوش مصنوعی: کسی که با ظلم و ستم دل دیگری را میشکند، در واقع درد و زخم آن ظلم را بر خود تحمیل می‌کند.
هر که در بند دل آزاری بوددر عقوبت کار او زاری بود
هوش مصنوعی: هر کسی که به دیگران آزار برساند، در عذاب و عواقب کار خود دچار دردسر و ندامت خواهد شد.
ای پسر قصد دل آزاری مکنوز خدای خویش بیزاری مکن
هوش مصنوعی: ای پسر، قصد نداشته باش که دل دیگران را بشکنی و از خداوند خود فاصله نگیر.
خاطر کس را مرنجان ای پسرورنه خوردی زخم بر جان ای پسر
هوش مصنوعی: ای پسر، دل کسی را نرنجان، وگرنه زخم عمیقی بر جان خود میزنی.
گر همی خواهی که گردی معتبرنام مردم جز به نیکویی مبر
هوش مصنوعی: اگر میخواهی که نامت در میان مردم معتبر و محترم باشد، تنها با نیکویی و خوبی رفتار کن و هیچ چیزی جز نیکویی را نپذیر.
قوت نیکی نداری بد مکنبر وجود خود ستم بیحد مکن
هوش مصنوعی: اگر توانایی انجام کارهای نیکو را نداری، لااقل بدی نکن و بر خودت ظلم نکن.
رو زبان از غیبت مردم ببندتا نه بینی دست و پای خود به بند
هوش مصنوعی: از گفتن عیب دیگران پرهیز کن تا خودت به مشکلات و محدودیتها دچار نشوی.
هرکه از غیبت زبانش بسته نیستآن چنان کس از عقوبت رسته نیست
هوش مصنوعی: هر کسی که زبانش در مورد دیگران غیبت را باز می‌کند، از عذاب و مجازات در امان نخواهد بود.