بخش ۴۲ - نصایح
هوش مصنوعی: این متن به بررسی ویژگی‌های ناپسند و خصلت‌های نیک مردان می‌پردازد. شاعر به نقد مردان ابلهی می‌پردازد که به صحبت با جوانان و زنان علاقه دارند و به این ترتیب در زندگی خود دچار ناخوشی می‌شوند. او تأکید می‌کند که کسی که خوی نیکو ندارد، مانند مرده‌ای است که دانشی ندارد.
گفتن عیب‌ها در جمع می‌تواند راه را روشن کند و شکرگزاری نسبت به کسانی که ما را هدایت می‌کنند، ضروری است. خردمندان لباس نیکو و فضیلت را در نظر می‌گیرند و باید از دو نفر، یعنی طبیب و دوست نزدیک، حال خود را پنهان نکرد.
شاعر هشدار می‌دهد که با زنان صحبت نکنید و رازهای خود را با آنها در میان نگذارید. همچنین، درباره ناپسند بودن برخی اعمال در شرع تأکید می‌کند و از دوری از چیزهای حرام سخن می‌گوید.
او توصیه می‌کند که دل را از کینه پاک نگه داریم و به رحمت خداوند تکیه کنیم. خوش‌خلقی و نیکی به دیگران را از بهترین خصلت‌ها می‌داند و به تواضع در معاشرت، به‌ویژه در میان اهل شرف، تأکید می‌کند. در نهایت، به دوری از افراد ناپسند و بی‌فایده اشاره می‌کند و خواهان ارج نهادن به عقل و کارهای درست است.
شد دو خصلت مرد ابله را نشانصحبت صبیان و رغبت با زنان
هوش مصنوعی: مردی که احمق است، با نشانههایی از دو ویژگی خود را نشان می‌دهد: یکی اینکه با بچهها صحبت می‌کند و دیگری اینکه به زنان علاقمند است.
ناخوشی در زندگانی ای ولیدمرد را از خوی بد گردد پدید
هوش مصنوعی: ناخوشی و سختی در زندگی باعث میشود که انسان به رفتارهای ناپسند و خویهای بد خود پی ببرد و آنها را بروز دهد.
آنکه نبود مرد را خوی نکومرده می‌دانش که زنده نبود او
هوش مصنوعی: کسی که در زندگی اخلاق نیکو نداشته باشد، در واقع او را مرده میدانند، زیرا روح و هویت واقعی او زنده نیست.
هر که گوید عیب تو اندر حضورمی‌نماید راهت از ظلمت به نور
هوش مصنوعی: هر کسی که عیب تو را در حضور دیگران بیان کند، در واقع راهی را برای تو میگشاید که از تاریکی به روشنایی برسی.
مر تو را هر کس که باشد رهنمایشکر او می‌باید آوردن بجای
هوش مصنوعی: هر کسی که به تو راهنمایی کند، باید شکر او را به جای آورد.
مر خردمندان عالم را لباسخلق نیکو شرم نیکوتر شناس
هوش مصنوعی: خردمندان جهان را باید به خاطر لباس زیبا و شایستهای که بر تن دارند، تحسین کرد، اما این مهمتر است که باید به شرم و حیا آنها بیشتر توجه کرد.
حال خود را از دو کس پنهان مداراز طبیب حاذق و از یار غار
هوش مصنوعی: حالت را از دو نفر پنهان نکن: یکی پزشک ماهر و دیگری دوست نزدیک.
تا توانی با زنان صحبت مجویراز خود را نیز با ایشان مگوی
هوش مصنوعی: تا جایی که میتوانی با زنان صحبت نکن و رازهای خود را نیز با آنها در میان نگذار.
آنچه اندر شرع باشد ناپسندگرد او هرگز مگرد ای هوشمند
هوش مصنوعی: هر چیزی که در دین ناپسند است، هرگز به دور آن نرو، ای انسان دانا.
هر چه را کرده‌ست بر تو حق حرامدور باش از وی که باشی نیک‌نام
هوش مصنوعی: هر چیزی که بر تو حق حرام است، از آن دوری کن تا نیک‌نام باشی.
چونکه بگشاید در روزی خدایدل گشاده دار تنگی گم (؟کم) نمای
هوش مصنوعی: وقتی روزی خداوند درِ رحمت را باز کند، دل تو را گشاده و آرام خواهد کرد و مشکلات و تنگناها را از تو دور خواهد ساخت.
تازه روی و خوب سخن باش ای اخیتا بود نام تو در عالم سخی
هوش مصنوعی: ای برادر، با چهره زیبا و گفتاری نیکو باش تا نام نیک تو در جهان بلند آوازه شود.
پر مخور اندوه مرگ ای بوالهوسچونکه وقت آید نگردد پیش و پس
هوش مصنوعی: غم و اندوه مرگ را نخور، ای آدمی که به دنیا دلبستگی داری، زیرا زمان مرگ که فرا برسد، نه پیش خواهد رفت و نه پس.
دل ز غل و غش همیشه پاک دارتا توانی در درون، کینه مدار
هوش مصنوعی: دل خود را از هرگونه فریب و ناپاکی خالی نگهدار و تا جایی که میتوانی، درون خود را از کینه و resentment دور نگهدار.
تکیه کم کن خواجه بر کردار خویشدل بنه بر رحمت جبار خویش
هوش مصنوعی: خواجه، از تکیه کردن و اعتماد زیاد به اعمال و کارهای خود کم کن و دل را به رحمت و بخشش خداوند بزرگ بسپار.
بهترین چیزها خلق نکوستخَلق خُلق نیک را دارند دوست
هوش مصنوعی: بهترین ویژگیها مربوط به افرادی است که ذات نیکو و اخلاق خوب دارند و این افراد محبوب و دوستداشتنی هستند.
رو فروتن شو همیشه ای خلفکاین بود آرایش اهل شرف
هوش مصنوعی: همیشه خود را فروتن و متواضع نگهدار، ای فرزند، چرا که این ویژگی نشانهی احترام و عظمت افراد با شرافت است.
آنکه باشد در کف شهوت اسیرگرچه آزاد است او را بنده گیر
هوش مصنوعی: کسی که تحت تأثیر خواستههای نفسانی خود قرار دارد، حتی اگر ظاهراً آزاد به نظر برسد، در واقع اسیر و بنده آن شهوتهاست.
گر تو بینی ناکسی را بارگاهحاجت خود را ازو هرگز مخواه
هوش مصنوعی: اگر کسی را که ناتوان و بیخود است ببینی، هرگز از او خواستههای خود را طلب نکن.
بر در ناکس قدم هرگز مبرور ببینی هم مپرس از وی خبر
هوش مصنوعی: هرگز به در خانهی انسانهای بیارزش نرو و اگر هم آنها را دیدی، از حال و روزشان چیزی نپرس.
تا توانی کار ابله را مسازکار فرمایش ولی کمتر نواز
هوش مصنوعی: هرگاه که ممکن است، با افراد نادان درگیر نشو و آنها را به کار وادار نکن. به او بگو چه کاری انجام دهد، اما کمتر از او دلجویی و محبت کن.