فتوت نامه
هوش مصنوعی: این متن به اصول فتوت (جوانمردی) و رفتارهای نیک انسانی میپردازد. شاعر به مخاطب خود میآموزد که چگونه باید در زندگی خود جوانمردانه رفتار کند. او به اهمیت راستی، مروت، وفا و بیریایی اشاره میکند و تأکید دارد که انسان باید از نفرت و حسادت دور باشد.
شاعر همچنین توضیح میدهد که فتوت نیاز به تواضع، ادب، و حمایت از دیگران دارد و اینکه انسان باید در هر شرایطی از خودگذشتگی و خوشرویی نشان دهد. او به جوانمردان توصیه میکند که در هر عمل خود، نیکوکار باشند و حتی در برابر بدیها، نیکی را پیشه کنند.
در نهایت، او به اهمیت داشتن هدف و معنویت در زندگی اشاره میکند و میگوید که یک انسان باید به خداوند متعهد باشد و به رعایت اصول عالی انسانی توجه کند. این متن در واقع یک دستورالعمل اخلاقی و اجتماعی برای داشتن زندگی بهتر است.
الا! ای هوشمند خوب کرداربگویم با تو رمزی چند ز اسرار
هوش مصنوعی: ای انسان باهوش و نیکوکار، میخواهم با تو چند راز و رمز از درون اسرار زندگی بگویم.
چو دانش داری و هستی خردمندبیاموز از فتوت نکتهای چند
هوش مصنوعی: وقتی که دانا و خردمند هستی، از جوانمردی و نیکیها چیزهای زیادی بیاموز.
که تادر راه مردان ره دهندتکلاه سروری بر سر نهندت
هوش مصنوعی: برای اینکه در مسیر مردان بزرگ قرارگیری، به تو احترام بگذارند و مقام و اعتبار به تو بدهند.
اگر خواهی شنیدن گوش کن باززمانی باش با ما محرم راز
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به رازها و سخنان ما پی ببری، باید با ما دوستانه و صمیمی باشی و زمان بیشتری را در کنار ما سپری کنی.
چنین گفتند پیران مقدمکه از مردی زدندی در میان دم
هوش مصنوعی: پیران و کسانی که تجربه بیشتری داشتند، میگفتند که وقتی مردی را به میان جمع میآورند، باید او را به خوبی بپذیرند و احترام کنند.
که: هفتاد و دو شد شرط فتوتیکی زان شرطها باشد مروت
هوش مصنوعی: شرط فتوت یا جوانمردی به هفتاد و دو مورد تقسیم شده است و یکی از این شروط، مروت و جوانمردی است.
بگویم با تو یک یک جملهٔ رازکه تا چشمت بدین معنی شود باز
هوش مصنوعی: میخواهم با تو به آرامی صحبت کنم و یک به یک نکات پنهانی را بگویم تا زمانی که چشمانت به حقیقت این حرفها پی ببرد.
نخستین، راستی را پیشه کردنچو نیکان از بدی اندیشه کردن
هوش مصنوعی: ابتدا باید راستگویی را به عنوان یک ارزش در زندگی انتخاب کنیم و مانند نیکان، از افکار منفی و بد دوری کنیم.
همه کس را بیاری داشتن دوستنگفتن: آن یکی مغز و دگر پوست
هوش مصنوعی: هر کسی در زندگی به داشتن دوستی که او را کمک کند نیاز دارد؛ برخی از افراد به عمق و مغز دوستی اشاره میکنند در حالی که برخی دیگر به ظاهر و پوستهی آن.
ز بند نفس بد، آزاد بودنهمیشه پاک باید چشم و دامن
هوش مصنوعی: آزاد بودن از قید و بندهای نفس و هوسها، به این معناست که همواره باید چشم و دامن را پاک نگه داریم.
اگر اهل فتوت را وفا نیستهمه کارش به جز روی و ریا نیست
هوش مصنوعی: اگر افراد با وفا و بزرگ منش در دنیا وجود ندارند، پس عملکرد آنها جز تظاهر و ظاهر سازی هیچ چیزی نیست.
کسی،کو را جوانمردیست در تنببخشاید دلش بر دوست و دشمن
هوش مصنوعی: کسی وجود دارد که با جوانمردیاش در جسمش، میتواند دلش را برای دوستان و دشمنانش ببخشد.
بهر کس خواستی میباید آنتاگر خواهی بخود، نبود زیانت
هوش مصنوعی: اگر میخواهی برای کسی چیزی فراهم کنی، باید آن را به او بدهی. اگر این کار را برای خودت انجام دهی، آسیبی به تو نمیرسد.
مکن بدبا کسی کو باتو بدکردتو نیکی کن، اگر هستی جوانمرد
هوش مصنوعی: با کسی که با تو بدی کرده، بدی نکن، بلکه نیکی کن؛ اگر واقعا جوانمرد هستی.
زبان را در بدی گفتن میآموزپشیمانی خوری تو هم یکی روز
هوش مصنوعی: زبان را در بدگویی استفاده کن و حتماً یک روز بابت آن پشیمان خواهی شد.
ترا آنگه به آید مردی و زورکه بینی خویشتن را کمتر ازمور
هوش مصنوعی: زمانی به قدرت و شجاعت میرسید که خود را از یک مورچه نیز کوچکتر ببینید و به عظمت و وقار دیگران پی ببرید.
مگو هرگز که: خواهم کردن اینکاراگر دستت دهد میکن بکردار
هوش مصنوعی: نگو هرگز که: اگر بتوانم این کار را انجام میدهم، عمل کن و کاری را که میخواهی انجام بده.
کسی کو را بخشم اندر رضانیستفتوت درجهان او را روا نیست
هوش مصنوعی: کسی که در دنیا برای کمک و بخشش دیگران تلاش نمیکند، شایستهی احترام و بزرگی نیست.
فتوت دار چون باشد دلازارنباشد در جهانش هیچ کس یار
هوش مصنوعی: اگر روح دلیر و جوانمردی داشته باشی، در این دنیا کسی نیست که یار تو باشد.
درین ره خویشتن بینی نگنجدبجز خاکی و مسکینی نگنجد
هوش مصنوعی: در این مسیر، انسان تنها خود را در مییابد و جز خاک و زندگی ساده کسی نمیتواند در آن جا بگیرد.
فتوت ای برادر، بردباریستنه گرمی ستیزه، بلکه زاریست
هوش مصنوعی: ای برادر، جوانمردی به معنای تحمل و صبر است نه به معنی خشنود شدن از درگیری؛ بلکه به معنای ناله و فریاد در برابر سختیها و مشکلات است.
بده نان، تا برآید نامت،ای دوستچو خوشتر درجهان ازنام نیکوست؟
هوش مصنوعی: ای دوست، اگر نان بدهی، نام نیکتو در گوشها خواهد پیچید، زیرا چه چیزی در این دنیا ارزشمندتر از داشتن نام خوب است؟
زبان ودل یکی کن با همه کسچنان کز پیش باشی، باش از پس
هوش مصنوعی: با همه افراد با یک زبان و دل مشترک رفتار کن، طوری که گویی همیشه در جلوی آنها هستی و از پشتشان نیستی.
مکن چیزی،که دیدن را نشایداگر گویی شنیدن را نشاید
هوش مصنوعی: کاری نکن که دیدن آن مناسب نیست، اگر میگویی شنیدنش هم مناسب نیست.
چو اندر طبع بسیاری نداریمزن دم از طریق بردباری
هوش مصنوعی: اگر در طبیعت خود صبر و بردباری را نیاموختهای، از راه صبوری سخن نگو.
طریق پارسایی ورز مادامکه نیکو نیست فاسق را سرانجام
هوش مصنوعی: راه و روش پارسایی را دنبال کن، چون تا زمانی که کار بد به نتیجه خوبی نمیرسد، سرانجام فرد گناهکار به نتیجهای نخواهد رسید.
مکن با هیچکس تزویر و دستانکه حیلت نیست کار زیردستان
هوش مصنوعی: با هیچکس نیرنگ و فریب نزن، زیرا حقهبازی کار انسانهای فرودست نیست.
درون را پاک دار از کین مردمکه کین داری نشد آیین مردم
هوش مصنوعی: دل خود را از کینه و دشمنی نسبت به دیگران خالی کن، زیرا کینهورزی جزو سیره و رفتار انسانهای نیک نیست.
چو خواندندت برو، زنهار میپیچورت هم بیم جان باشد،مگو هیچ
هوش مصنوعی: وقتی از تو خواستند برو، مراقب باش که نپیچی و از خطر جانت در امان نباشی، هیچ حرفی نزن.
بجان گر با زمانی اندرین راهنباشد از فتوت جانت آگاه
هوش مصنوعی: اگر در این مسیر در زمانی نباشی، با روح جوانمردی خود آشنا خواهی شد.
دماغ از کبر خالی دار پیوستز شیطانی چه گیری عذر بردست؟
هوش مصنوعی: از خودبزرگبینی و غرور فاصله بگیر و از وسوسههای شیطانی دوری کن، زیرا دیگران ممکن است بهانهای برای نداشتههای تو بیاورند.
تواضع کن، تواضع، برخلایقتکبر جز خدا را نیست لایق
هوش مصنوعی: صبور و فروتن باش، زیرا جز خدا هیچکس شایسته ی برتری و خود بزرگ بینی نیست.
تکبر خیرگی خود را مرنجانکه افزونی جسمست کاهش جان
هوش مصنوعی: از خود بزرگ بینی و خودپسندی پرهیز کن، زیرا که این تنها به افزایش ظاهر و جسم تو میانجامد و به روح و جانت آسیب میزند.
سخن نرم و لطیف و تازه میگوینه بیرون از حد و اندازه میگوی
هوش مصنوعی: گفتار تو باید شیرین و ملایم باشد و تازگی داشته باشد، نه اینکه بیش از حد و از مرزهای معقول بگذرد.
مگو راز دلت با هر کسی بازکه در دنیا نیابی محرم راز
هوش مصنوعی: رازهای دلت را با هر کسی در میان نگذار، چون در این دنیا کسی را نمییابی که به راستی درک کند و نگهدار این رازها باشد.
حسد را بر فتوت ره نباشدحسود از راه حق آگه نباشد
هوش مصنوعی: حسادت جایی در بزرگواری ندارد، زیرا حسود از مسیر صحیح و راستین مطلع نیست.
اخی را چون طمع باشد بفرزند؟ببر، زنهار، از وی مهر و پیوند
هوش مصنوعی: اگر کسی به فرزند خود طمع ورزد، باید او را از خود دور کند و مراقب باشد که به او محبت و ارتباط نزدیکی نداشته باشد.
اگر گفتی ز روی، آنرا بجا آروگر خود میرود سر بر سردار
هوش مصنوعی: اگر کسی چیزی را با اعتماد به نفس میگوید، باید آن را به درستی انجام دهد؛ و اگر خودش نمیتواند، به شخص دیگری نیاز دارد که او را راهنمایی کند و از او حمایت کند.
بخود هرگز مرو راه فتوتبخود رفتن کجا باشد مروت؟
هوش مصنوعی: به خودت توجه نکن، زیرا مردانگی و جوانمردی در راهی است که به دیگران خدمت کنی. اگر تنها به خودت فکر کنی، نشانهای از مروت و بزرگواری نخواهد بود.
ریاضت کش، که مرد نفس پروربود از گاو و خر بسیار کمتر
هوش مصنوعی: سختیها را تحمل کن، زیرا شخصی که بر هوای نفس خود کنترل دارد، از بسیاری از حیوانات مانند گاو و خر برتر است.
مرو ناخوانده، تا خواری نبینیچو رفتی جز جگر خواری نبینی
هوش مصنوعی: به جایی نرو که در آن از حقارت و ذلت برخوردار شوی، زیرا وقتی از آن جا رفتی، چیزی جز غم و اندوه برایت باقی نمیماند.
بچشم شهوت اندر دوست منگرکه دشمن کام گردی، ای برادر
هوش مصنوعی: به دوستت با نگاه شهوتآلود نگاه نکن، چرا که ممکن است به دشمنی تبدیل شوی، ای برادر.
ز کج بینان فتوت راست نایدکه کج بینی فتوت را نشاید
هوش مصنوعی: از افراد کجاندیش انتظار نیکوکاری نمیرود، زیرا نیکوکاری در دیدگاه کجاندیشان جایگاهی ندارد.
بکام خود منه زنهار! یک گامکه ایمن نیست دایم مرد خودکام
هوش مصنوعی: به خاطر خواستههایت مراقب باش! حتی یک قدم هم که به نظر ایمن میرسد، ممکن است همیشه خطرناک باشد.
مروت کن تو با اهل زمانهکه تا نامت بماند جاودانه
هوش مصنوعی: با افرادی که در زمانهی تو هستند مهربان باش، تا نام تو برای همیشه در یادها باقی بماند.
هزاران تربیت گر هست اخی راندارد دوست زیشان جز سخی را
هوش مصنوعی: هزاران مربی و پرورشدهنده وجود دارند، اما دوست کسی را پیدا نمیکنی که جز اهل بخشش باشد.
مدارا کن تو با پیران مسکینببخشا بر جوانان بد آیین
هوش مصنوعی: با انسانهای پیر و ناتوان با مهربانی و مدارا رفتار کن و از خطاهای جوانان بیادب چشمپوشی کن.
مزن لاف ای پسر، بادوست و دشمنکه باشد مرد لافی کمتر از زن
هوش مصنوعی: ای پسر، در bragging و خودستایی درباره دوستان و دشمنان خود دست برندار، زیرا مردی که تنها به لاف زدن بپردازد، در واقع از زن کمتر است.
فتوت چیست؟ داد خلق دادنبپای دستگیری ایستادن
هوش مصنوعی: فتوت یعنی جوانمردی، که به معنای کمک به دیگران و حمایت از آنهاست. این ویژگی شامل ایستادگی و فداکاری برای کمک به کسانی است که به یاری نیاز دارند.
هر آن کس، کو بخود مغرور باشدبفرسنگ از مروت دور باشد
هوش مصنوعی: هر فردی که به خود orgull باشد و در غرور خود غرق شود، بسیار از خوشاخلاقی و رفتار انسانی فاصله خواهد گرفت.
ادب را گوش دار اندر همه جایمکن بابی ادب هرگز محابای
هوش مصنوعی: ادب را در تمامی مقاطع زندگیات رعایت کن و هرگز بدون ادب رفتار نکن.
بخدمت میتوان این ره بریدنبدین چوگان توان گویی ربودن
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که میتوان با مهارت و توانمندی، به آسانی از موانع عبور کرد و در مسیر موفقیت پیش رفت، همانطور که یک چوگانباز با دقت و دانش خود میتواند توپ را کنترل کند و به هدف برساند.
بعزت باش، تا خواری نبینیچو یاری کردی اغیاری نبینی
هوش مصنوعی: با عزت زندگی کن تا گرفتار ذلت نشوی، زیرا وقتی به دیگران کمک میکنی، یاریدهندگان را در دوستی و مهربانی نخواهی دید.
گر آید از درت سیلاب خون بازبپوشانش درون پرده راز
هوش مصنوعی: اگر سیلاب خونی از در تو بگذرد، آن را در پرده اسرار پنهان کن.
مبر نام کسی جز با نکوییاگر اندر فتوت نام جویی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال نام کسی هستی، فقط نیکیهای او را درمیان بگذار و به بدیهایش اشاره نکن.
بعصیان در میفکن خویشتن رامجو آخر بلای جان و تن را
هوش مصنوعی: به خاطر سرکشی و نافرمانی، خودت را در دردسر نینداز، زیرا که عاقبت این کار، مصیبت و آسیب به جان و تن تو خواهد بود.
هوای نفس خودبشکن، خدا رامده ره پیش خود صاحب هوارا
هوش مصنوعی: نفس خود را کنترل کن و سر خود را در دست خدا قرار نده. به خدا اعتماد کن و اجازه نده که نفس تو راه را برایت هموار کند.
چنان کن تربیت پیرو جوان راکه خجلت برنیفتد این و آن را
هوش مصنوعی: به گونهای تربیت کن که جوانان از رفتار و عمل خود شرمنده نشوند و دیگران نیز احساس نکنند که آنها نادرست عمل کردهاند.
نصیحت در نهانی بهتر آیدگره از جان و بند ازدل گشاید
هوش مصنوعی: نصیحت کردن در خفا و به دور از چشم دیگران، اثر بهتری دارد و میتواند به انسان کمک کند تا از مشکلات و دغدغههایش رها شود.
لباس خود مده هر ناسزا رابگوش جان شنو این ماجرا را
هوش مصنوعی: هر بدی و ناسزایی را به خود نگیر و به جانت نچسبان، این داستان را با گوش جان بشنو.
میان تربیت زان روی میبندکه باشد در کنارت همچو فرزند
هوش مصنوعی: به دلیل تربیت صحیح و مناسب، باید در کنارت کسی باشد که به اندازه یک فرزند به تو نزدیک باشد.
فتوت جوی، گر دارد قناعتهمه عالم برند ازوی بضاعت
هوش مصنوعی: جوانمردی و بزرگواری را جستجو کن؛ اگر قناعت داشته باشی، همه داراییها و داشتههای دنیا برای تو خواهد بود.
به طاعت کوش، تا دیندار گردیکه بی‌دین را نزیبد لاف مردی
هوش مصنوعی: سعی کن به انجام عبادت و کارهای نیک بپردازی تا شخص باایمانی شوی، زیرا آدم بیایمان نمیتواند به درستی از مردانگی خود بگوید.
پرستش کن خدای جاودان رامطیع امر کن تن را و جان را
هوش مصنوعی: خدای جاودان را بپرست و بدن و روح خود را تسلیم فرمان او کن.
قدم اندر طریق نیستی زنکه هستی بر نمیآیی ازین فن
هوش مصنوعی: در راه عدم قدم نگذار، زیرا وجود تو از این کار به وجود نخواهد آمد.
چوسختی پیشت آید کن صبوریدر آن حالت مکن از صبر دوری
هوش مصنوعی: وقتی با سختیها روبرو شدی، صبر و استقامت را از یاد نبر و در آن وضعیت از صبوری فاصله نگیر.
بنعمت در،همی کن شکر یزدانچو محنت در رسد صبرست درمان
هوش مصنوعی: به خاطر نعمتها، همواره شکر و gratitude خدا را بجا آور و زمانی که مشکلات به سراغت میآید، صبر و تحمل را که بهترین راهکار است در پیش بگیر.
چو مهمان در رسد شیرین زبان شوبصد الطاف پیش میهمان شو
هوش مصنوعی: وقتی مهمان به خانهات میرسد، با کلمات شیرین و مهربان از او پذیرایی کن.
تکلف از میان بردار و از پیشبیاور آنچه داری از کم و بیش
هوش مصنوعی: بیحالت و خود داری را کنار بگذار و آنچه که داری، چه کم و چه زیاد، به نمایش بگذار.
باحسان و کرم دلها بدست آرکزین بهتر نباشد در جهان کار
هوش مصنوعی: با محبت و بخشش، دلها را به دست بیاور؛ زیرا هیچ کار بهتر از این در دنیا وجود ندارد.
چو احسان از تو خواهد مرد هشیارچو مردان راه خود چالاک بسپار
هوش مصنوعی: وقتی کسی از تو رفتار نیکو طلب میکند، با هوشیاری و آگاهی برخورد کن، مانند مردان با اراده که راه و مسیر خود را به دقت انتخاب میکنند.
اگر شکرانهای گوید مگو: کی؟بباید گشتنت تسلیم دروی
هوش مصنوعی: اگر شکرانها بگویند نمیدانم کی باید این کار را انجام داد، تو باید تسلیم شوی و قبول کنی که این زمان فرا رسیده است.
فتوت دار چون شمعست در جمعاز آن سوزد میان جمع چون شمع
هوش مصنوعی: شجاعت و جوانمردی مانند شمع است؛ در کنار دیگران میدرخشد و همانطور که شمع در جمع میسوزد، جوانمردی نیز با فداکاری و از خودگذشتگی، موجب روشنی و گرما در میان دیگران میشود.
ترا با عشق باید صبر همراهکه تاگردی از این احوال آگاه
هوش مصنوعی: برای اینکه بتوانی از این وضعیت آگاه شوی، لازم است با عشق و صبر همراه باشی.
بگفتار این سخنها راست نایدترا گفتار با کردار باید
هوش مصنوعی: این سخنها با گفتار تو سازگار نیست. باید گفتار را با عمل هماهنگ کنی.
چو چشمت روی آن هستی ببیندسخنهای منت، در جان نشیند
هوش مصنوعی: وقتی چشمانت به زیبایی و حقیقت نگاه کند، سخنان محبتآمیز در دل مینشيند و اثر میگذارد.
مکن زنهار! ازین معنی فراموشهمی کن پند من چون حلقه در گوش
هوش مصنوعی: مراقب باش! از این موضوع هرگز فراموش نکن. این را به عنوان نصیحت من همیشه در ذهنت نگهدار، مانند حلقهای که در گوش داری.
گر این معنی بجا آری، ترا بهبشرط این راه بسپاری، ترا به
هوش مصنوعی: اگر این مفهوم را به درستی درک کنی، بر اساس آن، به تو این مسیر سپرده میشود.
اگر خواهی که این معنی بدانیفتوت نامهٔ عطار خوانی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی این مفهوم را درک کنی، باید کتاب فتوتنامه عطار را مطالعه کنی.
خدا یار تو باشد در دو عالمچه مردانه درین ره میزنی دم
هوش مصنوعی: خدا در هر دو دنیا کمکت میکند، زیرا تو با勇مت در این مسیر پیش میروی.