بخش ۶۲ - نوری مازندرانی
هوش مصنوعی: شخصی به نام ملاعلی، که از زبدگان محققین و حکمای الهی به شمار می‌رود، از مازندران برخاسته و برای تکمیل علم خود به اصفهان رفته است. او به تحصیل علم معقول پرداخته و با تلاش و پاکسازی نفس، به بالاترین درجات حکمت الهی دست یافته است. بسیاری از مردم از شهرهای دور و نزدیک برای آموختن از او به خدمتش آمده و شاگردان برجسته‌ای تربیت کرده‌اند. ملاعلی در اصفهان به تدریس مشغول است و در علم حکمت بی‌نظیر است.
در اشعارش، او به مسایل عمیق عرفانی و الهی اشاره کرده و بر اهمیت وحدت و کثرت در وجود خداوند و تبیین حقایق الهی تأکید می‌کند. او همچنین به مقام علی (ع) به عنوان امام مطلق اشاره نموده و بر این باور است که انکار حق او به معنای انکار حقیقت است. اشعار وی ترکیبی از حدیث دل و نکات فلسفی است که عواطف و افکار عمیق او را بازتاب می‌دهند.
و هُوَ زبدة المحققین و افضل المدققین، الحکیم الالهی و مخزن علوم لایتناهی ملاعلی. اصل آن جناب ازولایت نور مِنْاعمال مازندران بهشت نشان. در بدو سن از آنجا برآمده و به جهت تکمیل و تحصیل به دارالسلطنهٔ اصفهان متوطن شده. در خدمت فضلای حکمای معاصرین اکتساب علوم معقول کرده. به مجاهده و تصفیهٔ نفس شریف اشتغال داشت و به مرور دهور در فن حکمت الهی او را پایه‌ای اعلی دست داد. در اشراق در گیتی طاق شده. مردم از بلاد نزدیک و دور طالب خدمتش گردیدند و به خدمتش رسیدند و تلمّذ گزیدند. صاحب فضایل و خصایل شدند. اکنون سالهای سال است که در اصفهان به افاده می‌گذرانند و دیرگاهی است که در این فن مانند آن جناب فاضلی دانا و حکیمی بینا به ظهور نیامده است. حکم‌های اسلام را او مسلم است. غرض، خدمتش دست داده است. گاهی فکری می‌فرماید. از اوست:
هوش مصنوعی: او از برترین محققان و دقیقترین دانشمندان است، حکیم الهی و منبعی از علوم بیپایان، ملاعلی. او اصالتاً از مازندران بهعنوان مکانی بهشتی به دنیا آمده است. در سنین جوانی از آنجا خارج شده و برای ادامه تحصیل و تکمیل علم خود به دارالسلطنه اصفهان آمده است. در کنار فضلای زمان خود به یادگیری علوم عقلی پرداخته و در راستای تزکیه نفس و مجاهدت کوشیده است. با گذشت زمان در علم حکمت الهی به درجات بالایی دست یافته است. او بهعنوان یک روشنایی در جهان شناخته میشود و مردم از نقاط نزدیک و دور به خدمت او میرسند و از دانش او بهرهمند میشوند. سالهاست که او در اصفهان به تدریس و ارشاد میپردازد و هیچ فرد دیگری در این علم به اندازه او شناخته نشده است. او در احکام اسلامی نیز نظر و فکری خاص دارد و نظراتش مورد توجه است.
راز دل ما نمی‌شود فاشتا لاله نروید از گل ما
هوش مصنوعی: راز دل ما تا زمانی که لالهای از گل ما نروید فاش نخواهد شد.
هر آه که بود در دل مابرقی شد و سوخت حاصل ما
هوش مصنوعی: هر اندوه و حسرتی که در دل ما وجود داشت، به یکباره به جرقهای تبدیل شد و ما را سوزاند.
ز تنها گر تنی تنها نشیندنشیند با خدا هرجا نشیند
هوش مصنوعی: اگر فردی تنها باشد و به دلخواه خود و با آرامش در کنار خداوند نشیند، هیچ گاه تنهایی او احساس نخواهد شد.
ز خود تنها نشین نوری که سهل استاگر تنها کس از تنها نشیند
هوش مصنوعی: اگر کسی به تنهایی نشسته باشد، نباید آن را آسان بگیرد، زیرا حتی اگر او تنها باشد، هنوز هم ممکن است از تنهایی خود نجات یابد.
به کوی دوست روم چون غریب رسواییبود غریب رود چون به کعبه ترسایی
هوش مصنوعی: به کوی دوستم میروم، هرچند که مانند یک غریبه رسوا هستم. چون به کعبه میروم، این غریبی همراهم است.
منم به دیر چو زاهد به کعبه چون ترسابه غیر دیر و حرم هست هم مرا جایی
هوش مصنوعی: من به معبد (دیر) میروم همانطور که زاهد به کعبه می‌رود؛ اما این را هم بدانید که من جایی دیگر غیر از معبد و حرم نیز دارم.
رخ نهان تو در هر چه بنگرم پیداستندیده دیده چه گوید نهان و پیدایی
هوش مصنوعی: چهره پنهان تو در هر چیزی که نگاه میکنم پیدا است. کسی که چیزی را نمیبیند، چه میگوید دربارهی آشکار و پنهان؟
و له ایضاً
فَأَیْنَمَا تَتَوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِفَأَیْنَمَا تَتَجَلَّی تو قبلهٔ مایی
هوش مصنوعی: هر کجا که رو به آنجا بکنید، خداوند در آنجاست و هر کجا که جلوه کند، تو قبلهٔ ما هستی.
به غیر خواجهٔ قنبر امام دین حیدراگرچه هست خدا لیک نیست مولایی
هوش مصنوعی: به جز خواجه قنبر که مقام والایی در دین حیدر دارد، هر چند خداوند وجود دارد، اما هیچکس به اندازه او مولای حقیقی نیست.
یَدُ اللّه است یَدُ اللّه فَوْقَ أَیْدِیْهمبه غیر دست خدا نیست دست بالایی
هوش مصنوعی: دست خدا برتر از همه دستهاست و هیچ دستی نمیتواند به قدرت او برسد.
بهای خاک درت نقد جان دهد نوریکه غیر این نبود غیر سود سودایی
هوش مصنوعی: بهای خاکی که تو در آن زندگی میکنی، جان من را میطلبد. نوری که در این دنیا وجود دارد، هیچ چیز جز ارزش واقعی و سودمند نیست.
و مِنْ رباعیاته
حقا که علی امام مطلق باشدحقیت او چو حق محقق باشد
هوش مصنوعی: واقعاً علی امام بینظیری است؛ حقیقت وجود او به مانند حقیقتی است که به طور قطعی و محکم اثبات شده است.
آن کس که کند حق علی را انکاراز حق مگذر که منکر حق باشد
هوش مصنوعی: هر کسی که حق علی را انکار کند، از حق دیگری نیز غافل است؛ چرا که او در واقع منکر حق است.
و له ایضاً
وحدت چه بود قاهر و کثرت مقهوردر هرچه نظر کنی بود حق منظور
هوش مصنوعی: وحدت در واقع قدرتی است که همه چیز را تحت تأثیر قرار میدهد و کثرت در برابر آن تسلیم است. هر چیزی را که نگاه کنی، حقیقتی را مشاهده میکنی که همان منظور اصلی است.
در مظهر کثرت است وحدت قاهردر مجمع وحدت است کثرت مقهور
هوش مصنوعی: در جایی که تنوع و کثرت وجود دارد، قدرت و برتری وحدت برقرار است و در میان این وحدت، کثرت تحت سلطه است.