قصیدهٔ شمارهٔ ۶۵ - در مدح تاج العصر حسن عجایبی به حسن زشت
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف جلال و عجایب قدر و سرنوشت انسان میپردازد. شاعر به تأثیرات مختلف روزگار بر زندگی انسان اشاره میکند و تأکید میکند که زندگی پر از تغییرات و نوسانات است.
شاعر میگوید که گاهی اوقات انسان در اوج نعمت و گاهی در تنگنای مشکلات قرار میگیرد. او به اهمیت حکمت و علم در زندگی اشاره کرده و میگوید که نباید از جهل دوری کرد و خردمندان باید از بیخیالی دور شوند.
در نهایت، شاعر بر لزوم مراقبت از خود و تلاش برای بهبود وضعیت زندگی تأکید میکند و به انسانها توصیه میکند که به فضل و علم توجه داشته باشند و از فرومایگان دوری کنند. این اثر به نوعی دعوت به زندگی آگاهانه و با بینش است.
طالع از طالعت عجایب‌ترکس ندیدی عجایب دیگر
هوش مصنوعی: سرنوشت تو آنقدر شگفتانگیز است که هیچکس چیزهایی عجیبتر از آن را ندیده است.
گه به چرخت برد چو قصد دعاگه به خاک آردت چو عزم قدر
هوش مصنوعی: گاهی با نیت دعا و خیرخواهی تو را به دور خود میچرخاند، و گاهی هم به زمین میافکندت، وقتی که تصمیم به قدر و سرنوشت داشته باشد.
گه به دستت ببندد از دل پایگه به مهرت ببندد از دل سر
هوش مصنوعی: گاهی دل به دست تو بسته میشود و گاهی عشق تو بر دلم حاکم میشود.
گه برهنه‌ت کند چو آبان شاخگه بپوشاندت چو آب شجر
هوش مصنوعی: گاهی برهنه و عریان میشوی مانند درختی که در پاییز برهنه میشود، و گاهی هم به مانند درختی که در بهار میوه و برگ میگیرد، پوشیده و سرسبز میگردی.
شجری کرد مر ترا از فضلپس بگسترد پیشت از آن بر
هوش مصنوعی: درختی از فضل و برکت برای تو رشد کرد و سپس به جلوتر از آن ثمر داد.
قوتی دارد این سخن بی فعلزینتی دارد این چمن بی فر
هوش مصنوعی: این سخن قدرت خاصی دارد و زیبایی این گلزار بدون وجود گلهایش هم قابل توجه است.
زان که مر آفتاب دولت راهست روزی درین درخت نظر
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه خورشید خوشبختی گاهی در سایه این درخت میدرخشد.
تا نبیند ازو عدوت نشانتا ببیند ازو ولیت ثمر
هوش مصنوعی: به این معنا که وقتی آدمی دشمنی را نمیبیند و با او مواجه نمیشود، نمیتواند نعمتها و خوبیهای دوستی و محبت را نیز احساس کند. در واقع، برای درک ارزش یک دوستی و ثمرات آن، گاهی لازم است که به دشمنی یا مشکلاتی پی ببریم.
کرده علمت فلک نمونهٔ جهلکرده نفعت جهان نتیجهٔ ضر
هوش مصنوعی: علمت و دانشت مانند حتی یک الگو از جهل است و نفع تو در این دنیا نتیجهای از ضرر است.
سخنی گویمت برادروارگر نیوشی و داریم باور
هوش مصنوعی: من چیزی برایت میگویم که مانند برادر است، اگر گوش بدهی و آن را بپذیری.
عبره کرده سپهر حکمت راچون نگیری ز روزگار عبر
هوش مصنوعی: آسمان دانش را مانند دودی تاریک کرده است، چگونه میتوانی از روزگار تلخی که بر تو گذرانده است، دور شوی؟
در خرابات کم گذر چونه‌ایچون مزاج شراب آلت شر
هوش مصنوعی: در مکانهای غیررسمی و دور از نظر مردم، با حال و هوای خاصی که همانند تأثیر شراب است، باید رفتار کرد.
مکن از کعبتین نرد و قدحبا «له» و «منک» عمر خویش هدر
هوش مصنوعی: از دو راهی ها و بازی های بیهوده پرهیز کن و عمر خود را با چیزهای بی ارزش هدر نده.
چون همی بازی و همی مانیبخت بد را بباز بر اختر
هوش مصنوعی: زمانی که به بازی مشغول هستی و هنوز هم ادامه میدهی، سرنوشت بد را فراموش کن و به شانس خود توجه کن.
پیش هر دون مکن چو چنبر پشتپای هر سفله را مگیر چو در
هوش مصنوعی: هرگز در برابر افراد پست و دون تعظیم و تسلیم نشو، زیرا مانند دور کردن چنبره از پای یک فرد حقیر است. از درهای تنگ و ناپسند که آنها بر تو میگشایند، دوری کن.
که میانه تهی‌ست گاه سخاسخن دون و سفله چون چنبر
هوش مصنوعی: در جایی که خالی است، سخاوت و بخشش دیگران بیمقدار و ناچیز به نظر میرسد، همچون حلقهای که تنها افراد پست و بیارزش را به خود جذب میکند.
نزد دونان حدیث می مگذارپیش حران ز جام می مگذر
هوش مصنوعی: به افرادی که در مقام و جایگاه بلندتری نیستند، سخن نگو و این موضوع را با افرادی که در حال تلاش و کوششاند در میان نگذار. همچنین از نوشیدن می و لذت بردن غفلت نکن.
تا نباشی برین سبک چون جانتا نباشی بر آن گران چو جگر
هوش مصنوعی: تا زمانی که تو در این حوزه حضور نداشته باشی، مانند روح سبک و آزاد نخواهی بود؛ و وقتی که نباشی، مانند جگر سنگین و گرفتار خواهی بود.
یار دونان همی بوی چون جهلعاقلان زان کنند از تو حذر
هوش مصنوعی: دوستان نادان مثل بویی هستند که عاقلان از آن دوری میکنند؛ و این بوی نادانی، آنها را از تو میرهاند.
یکسو افکن ز طبع بی نفسیتات باشد چو روح قدر و خطر
هوش مصنوعی: این بیت به اهمیت دوری از خودپرستی و بینفسی اشاره دارد. این مفهوم میگوید که وقتی انسان از خودخواهی فاصله بگیرد، به عمق معنایی نزدیک میشود که همچون روحی از ارزش و اهمیت برخوردار است. در واقع، انسان باید از نگرشهای سطحی جدا شده و به عمق وجود خود و خطرات احتمالی آن توجه کند.
دانی از عیبها چو غیب عیانداری از علمها چو عقل خبر
هوش مصنوعی: میدانی که وقتی عیبها برای تو آشکار است، از علم و دانش هم چون عقل و خرد آگاه هستی.
نعمتت نی و همتت بی حددولتت نی و حکمتت بی مر
هوش مصنوعی: نعمت تو مانند نی است که جانبخش و زندگیآفرین است، همت و ارادهات بیپایان است، ثروت و داراییات بینهایت است و حکمت و دانش تو هیچگونه محدودیتی ندارد.
حکمتت را ز فکر تست مزاجخاطرت را ز دانشست گهر
هوش مصنوعی: فکر تو تخصص و درک تو را نشان میدهد و حال و هوای ذهنت، نتیجهی دانش و تجربیات توست.
دوری از جهل همچو علم علیپاکی از جور همچو عدل عمر
هوش مصنوعی: عدم آگاهی به اندازه علم علی پاک و خالی بودن از ظلم به اندازه عدالت عمر است.
شعر تو سحر هست لیک ترابخت تو هست همچو وقت سحر
هوش مصنوعی: شعر تو جادو و زیبایی دارد، اما fortunate یا خوش شانسی تو مانند زمان سحر نیست.
ماند اندیشهٔ تو زیر قدمگهر طبع تو چو اسکندر
هوش مصنوعی: اندیشهٔ تو مانند سنگی زیر پای طبیعتت قرار گرفته است، همانطور که اسکندر بر زمین قدم میزد.
ز آب انگور نار طبع مکشز آتش باده آب روی مبر
هوش مصنوعی: از آب انگور تلخ طبع نکن، از آتش شراب، آب روی نبر.
سوی بالا گرای همچو شرارگرد پستی مگرد همچو مطر
هوش مصنوعی: به سمت بالا پرواز کن مانند شعلۀ آتش، به پایین نرو مانند باران.
خامه هر جای چون قضا به مبازجامه هر وقت چون قدر به مدر
هوش مصنوعی: دوات در هر مکان به حکم سرنوشتی خاص مینویسد و هر زمان به اندازه تقدیر و سرنوشت، لباس و پوشش متفاوتی به خود میگیرد.
همچو نکبا ازین وآن مربایهمچو نرگس در این و آن منگر
هوش مصنوعی: مانند نکبتی که از این سو و آن سو میگذرد، به مربا و خوشیها نپرداز و به زیباییهایی که در اطراف هست، توجه نکن.
ز اندرون کژ مباش چون زنجیرتا نمانی برون چو حلقهٔ در
هوش مصنوعی: از درون خود به سمت نادرست نرو مانند زنجیر، تا اینکه مانند حلقه در، در خارج نمانی.
هر بنان را مباش همچو قلمهر میان را مباش همچو کمر
هوش مصنوعی: به هر دستی مانند قلم نباش و به هر میانگاهی مانند کمر نرو.
گرد حران در آی همچو سخایسوی مردان گرای همچو هنر
هوش مصنوعی: به میدان حران بیا و در جمع مردان نیکوکار همچون ویژگیهای هنر، خود را نشان بده.
نزد ایشان مباش چون کاسهپیش ایشان مگرد چون ساغر
هوش مصنوعی: به این معناست که خود را در برابر آنها به عنوان کسی که نیازمند است، قرار نده و مانند ظرفی که همیشه در حال انتظار است، نباش. به عبارت دیگر، نباید منفعل و در جستجوی تأیید آنها باشی.
تن خویش از سر کهان در دزدجان خویش از می مهان پرور
هوش مصنوعی: بدن خود را از گذشته دور رها کن و جانت را از میخانهٔ مهمانی پر کن.
گرچه فسقست هر دو ز اصل ولیکهم بجای خود آخر اولاتر
هوش مصنوعی: اگرچه هر دو از یک ریشه نادرست هستند، اما در نهایت هر کدام در جای خود اهمیت خاصی دارند و در انتها، یکی از دیگری مهمتر خواهد بود.
اینک ار چه به طبع یکساننددر تفاوت به یک مکان بنگر
هوش مصنوعی: در حال حاضر، با اینکه همه به طور ظاهری مشابه به نظر میرسند، اما در عمیقترین لایهها تفاوتهای زیادی وجود دارد. به این تفاوتها از دیدگاه دیگر نگاه کن.
گشته با باد سخت خانهٔ خیرمانده بی آب سست آلت غر
هوش مصنوعی: با وزش باد، خانهٔ خوب و دلپذیر ویران شده و بدون آب، نماد ناتوانی و سستی است.
طبع داری نهادهٔ گردوننظم داری نتیجهٔ کوثر
هوش مصنوعی: شما دارای استعداد و قابلیتهایی هستید که در دنیا به صورت هماهنگ در آمدهاند و این ویژگیها باعث ایجاد نتایجی مثبت و ارزشمند در زندگیتان میشود.
خاطری در نثار چون دریافکرتی تیز رای چون آذر
هوش مصنوعی: خاطرهای که مانند دریا گسترده است، و فکری تیز و سریع مانند آذر.
چه شد ار هست ظاهرت عریانباطنت دارد از هنر زیور
هوش مصنوعی: اگر ظاهر تو عریان و بیپوشش باشد، باطن تو از هنر و زیبایی پر است.
از برون گرچه هست عریان بحراز درون هست فرشش از گوهر
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که هر چند از بیرون به نظر میرسد که دریا خالی و عریان است، اما درون آن از جواهرات و گنجینههای ارزشمند پر است. به عبارت دیگر، ظاهر گاهی فریبنده است و ارزش واقعی در عمق و باطن چیزها نهفته است.
کمر گوهرین کجا یابیچون دو سر نیستی چو دو پیکر
هوش مصنوعی: نباید انتظار داشت که زیبایی و ارزش را در جایی پیدا کنیم که کامل نیست یا از دو قسمت تشکیل شده است. این بدان معناست که تمامیت و وحدت اهمیت دارد و ارزش واقعی در یکپارچگی وجود دارد.
زان زیادت پذیری و نقصانکه تو یک رویه‌ای بسان قمر
هوش مصنوعی: به دلیل ویژگیها و رفتارهای متضاد تو، مانند مهتاب که گاهی کامل و گاهی ناقص میشود، درک میکنم که چه قدر تو فوقالعاده و منحصر به فرد هستی.
بی زر و سیمی ای برادر از آنکشوخ چشمیت نیست چون عبهر
هوش مصنوعی: ای برادر، چون که تو از زر و سیم بینیازی، رفتار و خوشچشمیات شبیه به گل زیباست.
چشمهٔ خور چو می بپوشد ابرنه برهنه بهست چشمهٔ خور
هوش مصنوعی: چشمۀ خورشید زمانی که ابرها آن را بپوشانند، همچنان برهنه و نمایان نخواهد بود. به عبارت دیگر، وقتی خورشید پشت ابرها پنهان میشود، نمیتوان آن را به راحتی دید.
بصر حکمتی برهنه بهیزان که پوشیده نیک نیست بصر
هوش مصنوعی: دانش و بصیرت، همچون حقیقتی عریان و نمایان است که از پوشاندن آن سودی نمیبریم. در واقع، چیزهای نهان و پنهان، گاهی اوقات نمیتوانند همانند آگاهیهای واضح و آشکار، ارزشی داشته باشند.
هستی ای تاج عصر میر سخناز دلیل و حدیث پیغمبر
هوش مصنوعی: وجود تو، ای بهترین سخن در این زمان، نمایانگر دلیل و گفتار پیامبر است.
لیکن این آبگون آتش بارکردت از خاک تخت و باد افسر
هوش مصنوعی: اما این آتش رنگین تو را از خاک و باد به اوج رساند و به تو قدرت و شکوه عطا کرد.
زان چنینست جامهٔ جانتکه تو آب و هوایی از رخ و فر
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که ویژگیها و صفات روحی و معنوی انسان، همانند لباس او، تحت تأثیر ظاهر و چهرهاش قرار دارد. یعنی رفتار و حالت روحیِ افراد به نوعی از چهره و ظاهرشان نشأت میگیرد.
پس نه آب و هوای صافی راستتختش از خاک و خانه از صرصر
هوش مصنوعی: پس نه جو و هوای صاف میتواند او را از خاک زمین دور کند و نه به راحتی میتواند از آسیبهای بادهای تند و سرد در امان باشد.
لقبت گرچه هست زشت حسنهستی از هر چه هست نیکوتر
هوش مصنوعی: هرچند نام تو ممکن است زیبا نباشد، اما زیبایی وجود تو از هر چیز دیگری بهتر است.
خادمانند نامشان کافورلیک رخشان سیه‌تر از عنبر
هوش مصنوعی: خادمان نامی دارند که به خوشبویی کافور میماند، اما چهرهشان سیاهتر از عنبر است.
مهر بهتر ز ماه لیک به لفظماده آمد یکی و دیگر نر
هوش مصنوعی: محبت از ماه زیباتر است، اما به لحاظ لغوی، واژه "مهر" مؤنث و "ماه" مذکر است.
چنگ در شاخ هر مهی میزنتو چه دانی ز بخت «بوک» و «مگر»
هوش مصنوعی: به جای اینکه نگران آینده و حوادث ناگوار باشی، از لحظههای خوب و دلپذیر زندگی بهرهبرداری کن و لحظاتی شاد را تجربه کن. زندگی پر از شگفتیهاست و خوشبختی ممکن است در گوشه و کنار منتظر تو باشد.
باشد از نار طبع یابی نورباشد از شاخ فضل یابی بر
هوش مصنوعی: اگر از آتش طبیعت چیزی پیدا کنی، از درخت فضل هم میتوانی نور و روشنایی بگیری.
ورنه بگذار زان که می‌گذردخیر چون شر و منفعت چون ضر
هوش مصنوعی: اگرچه زمان به سرعت میگذرد، اما خوب و بد، نفع و ضرر در زندگی به یک اندازه به وقوع میپیوندد.
چون تو دانا بسیست گرد جهانتنگدل زین سپهر پهناور
هوش مصنوعی: وقتی که تو بسیار با دانش هستی، دل تنگی در این آسمان وسیع برای دیگران وجود دارد.
آن حسن را به زهر کشت مدارتو مدار از زمانه طعم شکر
هوش مصنوعی: آن زیبایی را به زهر نیاشوب، و از دنیا طعم شیرینی را فراموش نکن.
تا همی چرخ پیر عمر خورداز جوانی و عمر خود برخور
هوش مصنوعی: زمانی که چرخ زندگی به حرکت خود ادامه میدهد، از جوانی خود بهرهمند شو و از عمرت به خوبی استفاده کن.