قصیدهٔ شمارهٔ ۱۳۴
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به مباحثی مانند دین، انسانیت و تلاش در راه حقیقت میپردازد. شاعر از ما میخواهد که در راه عشق و دین کوشا باشیم و از ظواهر خودداری کنیم. او به دو نوع زندگی اشاره میکند: یکی زندگی مادی و ظاهری که مختص به دنیا است و دیگری زندگی معنوی و حقیقی که باید هدف ما باشد.
شاعر بیان میکند که برای رسیدن به حقیقت، باید سختیها و دردها را تحمل کرد و از خودگذشتگی نشان داد. همچنین برای دستیابی به مقامهای معنوی و الهی، باید از زرق و برق دنیا دوری کرد و به ارزشهای درونی و روحانی توجه کرد.
در نهایت، او تأکید میکند که انسان باید در پی فهم واقعی دین و حقیقت باشد و از غفلت پرهیز کند تا به درک عمیقتری از زندگی دست پیدا کند.
برگ بیبرگی نداری لاف درویشی مزنرخ چو عیاران نداری جان چو نامردان مکن
هوش مصنوعی: اگر هیچ چیزی از خودت نداری، از درویشی و بینیازی صحبت نکن. اگر ظاهر زیبا و دلربایی مانند عیارها نداری، پس جان و روح خود را مانند نامردها بیارزش نکن.
یا برو همچون زنان رنگی و بویی پیش گیریا چو مردان اندر آی و گوی در میدان فگن
هوش مصنوعی: یا مثل زنان با زیبایی و ناز و فریبی خود را معرفی کن، یا مثل مردان وارد عرصه شو و در میدان رقابت بجنگ.
هر چه بینی جز هوا آن دین بود بر جان نشانهر چه یابی جز خدا آن بت بود در هم شکن
هرچیزی جز هوس و هوای خویشتن دیدی، آن دین است، عزیزش بدار؛ هرچیزی که یابی جز خدا، آن بت است، درهم شکن و مپرست.
چون دل و جان زیر پایت نطع شد پایی بکوبچون دو کون اندر دو دستت جمع شد دستی بزن
هوش مصنوعی: وقتی که دل و جانت فدای تو میشود و در زیر پاهایت قرار میگیرد، باید با قدرت و اراده جلو بروی. وقتی همه چیز در اختیارت جمع میشود، باید با عمل و تلاش به پیش بروی.
سر بر آر از گلشن تحقیق تا در کوی دینکشتگان زنده بینی انجمن در انجمن
هوش مصنوعی: از دنیای مؤثر و گویای تحقیق و دانش بیرون بیایید و به دنیای دین و معنویت نظر کنید؛ آنجا میتوانید افرادی را ببینید که با اعتقادات خود زنده و به هم پیوستهاند، جمعهایی از کسانی که در راه ایمان تلاش میکنند.
در یکی صف کشتگان بینی به تیغی چون حسیندر دگر صف خستگان بینی به زهری چون حسن
هوش مصنوعی: در یک گروه، کشتهشدگانی را میبینی که به شمشیری چون شمشیر حسین به زمین افتادهاند و در گروه دیگر، افرادی را میبینی که به زهر و زخمهایی چون زخمهای حسن زخم خوردهاند.
درد دین خود بوالعجب دردیست کاندر وی چو شمعچون شوی بیمار بهتر گردی از گردن زدن
هوش مصنوعی: درد و مشکلات مربوط به دین، نوع عجیبی از درد است که وقتی به آن دچار میشوی، مانند شمعی میشوی که هر چه بیشتر دچار زخم و بیمار میشود، در واقع به نوعی بهبود پیدا میکند و از بارش کاسته میشود.
اندرین میدان که خود را می دراندازد جهودوندرین مجلس که تن را میبسوزد برهمن
هوش مصنوعی: در این میدان که یهودی در حال آسیب زدن به خود است و در این گردهمایی که برهمن ناراحتی تن را به وجود میآورد.
اینت بی همت شگرفی کاو برون ناید ز جانو آنت بی دولت سواری کاو برون ناید ز تن
هوش مصنوعی: این ابیات به این موضوع اشاره دارد که فردی بزرگ و بینظیر از جان و دل خود خارج نمیشود، و همچنین فردی با مقام و امتیاز هم از جسم و تن خود جدا نمیگردد. به عبارت دیگر، تکیه بر وجود واقعی و قابلیتهای درونی انسان نشاندهنده عظمت و تفاوت اوست.
هر خسی از رنگ گفتاری بدین ره کی رسد؟درد باید عمر سوز و مرد باید گام زن
هوش مصنوعی: هر کس که بدون تلاش و با حرفهای بیمحتوا بخواهد به موفقیت برسد، هرگز به هدفش نخواهد رسید. برای رسیدن به مقصود، باید صبر و رنج کشید و با اراده و استقامت پیش رفت.
سالها باید که تا یک سنگ اصلی ز آفتابلعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن
هوش مصنوعی: سالها طول میکشد تا سنگی در نور خورشید به حالت قیمتی و زیبا درآید، همانطور که سنگهای قیمتی مانند لعل در بدخشان یا عقیق در یمن به وجود میآیند.
ماهها باید که تا یک پنبه دانه ز آب و خاکشاهدی را حله گردد یا شهیدی را کفن
هوش مصنوعی: برای اینکه یک دانه پنبه از آب و خاک به کمال برسد و تبدیل به چیزی ارزشمند شود، زمان زیادی باید بگذرد. این بیان به شکل سمبلیک نشاندهندهی سختیها و زمان لازم برای تکامل و رسیدن به نتیجه است، حتی در مورد افرادی که به سرنوشت سختی دچار میشوند و نیاز به حمایت و احترام دارند.
روزها باید که تا یک مشت پشم از پشت میشزاهدی را خرقه گردد یا حماری را رسن
هوش مصنوعی: روزها باید بگذرد تا اینکه یک تکه پشم از پشت میش یک زاهد برای دوخته شدن ردا (خرقه) استفاده شود یا اینکه یک الاغ برای بستن ریسمان (رسن) نیاز داشته باشد.
عمرها باید که تا یک کودکی از روی طبععالمی گردد نکو یا شاعری شیرین سخن
هوش مصنوعی: برای اینکه یک کودک به طور طبیعی و به زیبایی احساسات و افکارش را بیان کند یا شاعری خوشذوق شود، زمانهای زیادی لازم است. امری که نیازمند عمرهای زیادی است تا به این نتایج برسد.
قرنها باید که تا از پشت آدم نطفهایبوالوفای کرد گردد یا شود ویس قرن
هوش مصنوعی: بسیاری از زمانها و نسلها باید بگذرد تا از پشت آدم، موجودی بزرگ و شگفتانگیز به وجود آید، یا اینکه به شخصیتی مانند ویس تبدیل شود.
چنگ در فتراک صاحبدولتی زن تا مگربرتر آیی زین سرشت گوهر و صرف زمن
هوش مصنوعی: به تلاش بپرداز و در پی موفقیت برو تا شاید بتوانی از این وضعیت و سرنوشت دشوار فراتر بروی و به مقام و موقعیت بهتری دست یابی.
روی بنمایند شاهان شریعت مر تراچون عروسان طبیعت رخت بندند از بدن
هوش مصنوعی: وقتی که پادشاهان قوانین الهی خود را به نمایش بگذارند، تو را مانند عروسان طبیعت به آراستگی و زیبایی معرفی میکنند و مانند آنها از بدنت لباسهای زشت و ناپسند را میگیرند.
تا تو در بند هوایی از زر و زن چاره نیستعاشقی شو تا هم از زر فارغ آیی هم ز زن
هوش مصنوعی: تا زمانی که به دنبال مال و زیباییهای دنیا هستی، در عشق نمیتوانی موفق باشی. پس عاشق شو تا هم از دغدغههای مادی رهایی یابی و هم از وابستگیهای عاطفی.
نفس تو جویای کفرست و خرد جویای دینگر بقا خواهی به دین آی ار فنا خواهی به تن
هوش مصنوعی: نفست به دنبال بیدینی است و ذهنت به دنبال دین. اگر به دنبال ماندگاری هستی، به دین بپیوند. اما اگر به دنبال فنا و زوال هستی، به جسم خود دل ببند.
جان فشان و پای کوب و راد زی و فرد باشتا شوی باقی چو دامن برفشانی زین دمن
هوش مصنوعی: جان خود را فدای عشق کن و با اشتیاق در مسیر درست قدم بردار تا به جاودانی برسی، مانند دامن که در گلزار بهاری پراکنده میشود.
کز پی مردانگی پاینده ذات آمد چناروز پی تَر دامنی اندک حیات آمد سمن
هوش مصنوعی: از آنجا که یاران نیک و برجسته خود را پیروی میکند، درخت چنار قد بر افراشته است و به دنبال زندگی کوتاه خود، گیاه سمن به شکل زیبایی رشد کرده است.
راه رو تا دیو بینی با فرشته در مصافز امتحان نفس حسی چند باشی ممتحن
هوش مصنوعی: هر زمان که در مسیر خود با چالشها و مشکلاتی مواجه شدی، مانند دیوها، به یاد داشته باش که همچنین احتمال دارد با فرشتگان و خوبیها نیز روبهرو شوی. در این امتحانهای زندگی، تو باید خود را بسنجی و ببینی که تا چه اندازه میتوانی از احساسات و هوسهای خود دور شوی.
چون برون رفت از تو حرص آنگه درآمد در تو دینچون درآمد در تو دین آنگه برون شد اهرمن
هوش مصنوعی: وقتی حرص و طمع از وجود تو بیرون میشود، ایمان و دیانت در قلب تو وارد میشود و وقتی که ایمان در دل تو جا میگیرد، نیروهای منفی و شیطانی از تو خارج میشوند.
گر همیخواهی که پرها رویدت زین دامگاههمچو کرم پیله جز گرد نهاد خود متن
هوش مصنوعی: اگر میخواهی از این محیط به سوی اوج و ترقی بروی، باید مانند کرم ابریشم تنها بر روی خودت تمرکز کنی و بیشتر بر تلاشها و تلاشهای خودت تکیه کنی.
بار معنی بند ازینجا زان که در صحرای حشرسخت کاسد بود خواهد تیز بازار سخن
هوش مصنوعی: از اینجا بار معنایی را بر زمین بگذار، چون در روز قیامت بازار سخن ساکت و بیحرکت خواهد بود و تو باید برای آنجا آماده و سریع باشی.
باش تا طومار دعویها فرو شوید خردباش تا دیوان معنیها بخواند ذوالمنن
هوش مصنوعی: صبر کن تا کینهها و دعواها پایان یابد و با خردمندی، به درک واقعیات و معانی بپرداز.
باش تا از پیش دلها پرده بردارد خدایتا جهانی بوالحسن بینی به معنی بوالحزن
هوش مصنوعی: صبر کن تا خدا از دلها پرده بردارد و آن وقت جهانی را مشاهده خواهی کرد که پر از حیرت و شگفتی است.
از جمال حال مردان بیاثر باشد مکانوز شعاع شمع تابان بیخبر باشد لگن
هوش مصنوعی: جمال و زیبایی تو باعث میشود که حضور مردان دیگر بیاهمیت شود و مانند شمعی که نورش به دوردستها میتابد، کسی از آن خبری ندارد.
بارنامهٔ ما و من در عالم حسست و بسچون ازین عالم برون رفتی نه ما بینی نه من
هوش مصنوعی: در زندگی مادی، ما فقط به حضور خودمان و دیگران توجه داریم. اما وقتی از این دنیا عبور کنیم، دیگر نه من وجود دارد و نه تو.
از برون پرده بینی یک جهان پر شاه و بتچون درون پرده رفتی این رهی گشت آن شمن
هوش مصنوعی: وقتی از بیرون به دنیا نگاه میکنی، میبینی که پر از پادشاهان و زیباییهاست، اما وقتی به درون خودت نگاه میکنی، متوجه میشوی که راه دیگری در پیش داری که فقط خودت باید آن را طی کنی.
پوشش از دین ساز تا باقی بمانی بهر آنکگر برین پوشش نمیری هم تو ریزی هم کفن
هوش مصنوعی: برای اینکه در دنیا باقی بمانی، باید از دین خود محافظت کنی. زیرا اگر این محافظت را نداشته باشی، هم به خودت آسیب میزنی و هم بر تن تو پوششی نخواهد بود.
این جهان و آن جهانت را به یک دم در کشدچون نهنگ درد دین ناگاه بگشاید دهن
هوش مصنوعی: این دنیا و دنیای دیگر را مانند نهنگی که در یک لحظه میتواند دهانش را باز کند، در یک بازدم و به سرعت میبلعد. در لحظهای ناگهانی، درد دین و مسائل معنوی ممکن است نمایان شده و بر انسان فشار وارد کند.
با دو قبله در ره توحید نتوان رفت راستیا رضای دوست باید یا هوای خویشتن
هوش مصنوعی: برای رسیدن به حقیقت توحید، نمیتوان با دو دیدگاه متفاوت پیش رفت. یا باید فقط به خواستههای دوست (خدا) توجه کرد یا به خواستههای خودمان.
سوی آن حضرت نپوید هیچ دل با آرزوبا چنین گلرخ نخسبد هیچ کس با پیرهن
هوش مصنوعی: هیچ دلی با آرزو به سمت آن بزرگوار نمیشتابد و هیچکس نمیتواند در کنار کسی با چهرهی گلگون آرام بگیرد.
پردهٔ پرهیز و شرم از روی ایمان بر مدارتا به زخم چشم نااهلان نگردی مفتتن
هوش مصنوعی: باید با ایمان و احتیاط رفتار کنی تا از آسیب دیدن و آسیب رساندن ناآگاهان در امان باشی.
گرد قرآن گرد زیرا هر که در قرآن گریختآن جهان رست از عقوبت این جهان جست از فتن
هوش مصنوعی: هر کسی که به قرآن پناه ببرد و در آیات آن را ملاحظه کند، از عذابهای این دنیا نجات خواهد یافت و در آن دنیای دیگر، از آزمایشها و فتنهها رها خواهد شد.
چون همیدانی که قرآن را رسن خواندهست حقپس تو در چاه طبیعت چند باشی با وسن
هوش مصنوعی: وقتی میدانی که خداوند قرآن را به مثابه یک طناب نجات در نظر گرفته است، پس چرا هنوز در چاه طبیعت و دلدادگیهای دنیوی گرفتار بمانی؟
چرخ گردان این رسن را میرساند تا به چاهگر همی صحرات باید چنگ در زن در رسن
هوش مصنوعی: این جمله به این معنی است که در شرایط پیچیده و دشوار، اگر به درستی تلاش کنیم و به کارهایی که باید انجام دهیم ادامه دهیم، میتوانیم به هدف خود برسیم، حتی اگر مسیر به سمت چاه یا سختی باشد. اگر نیاز به مواجهه با مشکلات داریم، باید با عزم و اراده به جلو برویم و بر مشکلات غلبه کنیم.
گَرد سم اسب سلطان شریعت سرمه کنتا شود نور الهی با دو چشمت مقترن
هوش مصنوعی: گرد و غبار سم اسب حاکم دینی را به سرمه تبدیل کن، تا نور الهی با چشمانت در اتحاد باشد.
گر عروس شرع را از رخ براندازی نقاببیخطا گردد خطا و بیخطر گردد ختن
هوش مصنوعی: اگر چهره عروس دین را بپوشانی، گناه از بین میرود و سرزمین ختن (سرزمین پاکی) نیز در امنیت قرار میگیرد.
سنی دیندار شو تا زنده مانی زآن که هستهرچه جز دین مردگی و هر چه جز سنت حزن
هوش مصنوعی: به دیندار تبدیل شو تا که زنده بمانی؛ زیرا هر چیزی جز دین، به مثابه مردگی است و هر چیزی غیر از سنت، غم و اندوه به همراه دارد.
مژه در چشم سنایی چون سنانی باد تیزگر سنایی زندگی خواهد زمانی بیسنن
هوش مصنوعی: مژه در چشم سنایی مانند سنان تیز است و اگر سنایی زندگی کند، زمانی بدون سنن خواهد بود.
با سخنهای سنایی خاصه در زهد و مثلفخر دارد خاک بلخ امروز بر بحر عدن
هوش مصنوعی: سخنان سنایی به ویژه در مورد زهد و عبادت، سبب افتخار خاک بلخ شده است، به طوری که امروزه بلخ خود را به دریای عدن نسبت میدهد.