بخش ۱۸ - در جواب عقل «و سقیهم ربهم شراباً طهورا»
هوش مصنوعی: این شعر به مضامین عرفانی و انسانی اشاره دارد. شاعر ابتدا از خدای الهی درخواست می‌کند که نگاهی به او بیفکند و او را درک کند. او تأکید می‌کند که همه چیز در جهان نتیجه وجود خداست و هر آنچه هستی از او نشأت می‌گیرد. شاعر به سستی و ضعف خود اشاره می‌کند و از غم و دشواری‌های زندگی سخن می‌گوید. او در زندگی خود احساس حبس و بندگی می‌کند و از دل تنگی به خاطر دوری از حقیقت یاد می‌کند. در پایان، شاعر به ناامیدی و بلاتکلیفی خود در برابر چالش‌های زندگی اشاره دارد و خود را در وضعیتی مشابه شترمرغ، عاجز و سرگردان، توصیف می‌کند.
گفتم ای سایهٔ الهی تو زآنچه هستی جوی نگاهی تو
هوش مصنوعی: به او گفتم، ای سایهای از وجود الهی، لطفاً نگاهی به آنچه که هستی و به دنبال آن است، بینداز.
ای تو بر لوح‌کون حرف نخست آفرینش همه نتیجهٔ توست
هوش مصنوعی: تو که اولین کلمه در صفحه وجود هستی، همه چیز که آفریده شده نتیجهٔ وجود توست.
نشو از توست شاخ فطرت را ثمر از توست باغ فکرت را
هوش مصنوعی: رشد و باروری شاخ و برگ طبیعت و فکری که داری، نتیجه وجود و تلاش توست.
چون مرا دیده‌ای بدین سستی هر چه‌گفتی صلاح من جستی
هوش مصنوعی: وقتی که مرا به این حال و وضعیت دیده‌ای، هرچه که گفتهای در تلاش بودی تا خیر و صلاح من را بخواهی.
چون کنم‌چون‌من‌حزین ضعیفپای بندم در این سواد کثیف
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم مانند من، که ضعیف و ناراحت هستم، در این دنیای تاریک و آلوده زندگی کنم؟
نیست‌گویی جهان زشت و نکو جز از او و بدو هم خود او
هوش مصنوعی: جهان، نه خوب است و نه بد، بلکه همه چیز به او وابسته است و خود او نیز منبع این تفاوتهاست.
هست این خطه را هوای عفنساکنانش شکسته پای و زمن
هوش مصنوعی: این ناحیه به خاطر وضعیت نامناسب و رفتار ساکنانش، به جایی ناامیدکننده و پر از مشکل تبدیل شده است.
گرچه هست این رباط منزل من هست مایل به شهر تو دل من
هوش مصنوعی: هرچند که اینجا خانه من است، اما دل من به سوی شهر تو گرایش دارد.
جان بر افشانم از طرب آن دم که نهم اندر آن سواد قدم
هوش مصنوعی: من از شادی و خوشحالی جانم را فدای آن لحظه میکنم که قدم به آن مکان میگذارم.
من مسکین در این رباط خراب ساخته خانه بر ره سیلاب
هوش مصنوعی: من انسانی فقیر هستم که در این مکان ویران زندگی میکنم و خانهای بنا کردهام که در مسیر سیلاب قرار دارد.
بستهٔ بند و حبس ارکانم پای برتر نهاد نتوانم
هوش مصنوعی: در نتیجهٔ شرایطی که دارم و به دلایل مختلف، نمیتوانم از جایی که هستم فراتر بروم و آزادانه حرکت کنم.
نشود نفس خاکیم فلکی تا نگردد نهاد من ملکی
هوش مصنوعی: نفس جوهری من خاکی نمیشود، تا زمانی که وجودم به صفات ملکوتی و آسمانی در نیاید.
نرسد کس به کعبهٔ تحقیق تا نباشد رفیق او توفیق
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند به مقام و درک واقعی حقیقت برسد، مگر اینکه همراه و همیار او، موفقیت و توفیق باشد.
هیچ دانی که چون گرانبارم به غم دیگران گرفتارم
هوش مصنوعی: آیا میدانی که من چقدر دچار غم و اندوه هستم و این بار سنگین بر دوش من، ناشی از نگرانی برای دیگران است؟
روزگاری برای قوت عیال باز می‌داردم زکسب کمال
هوش مصنوعی: زمانی بود که به خاطر تامین نیازهای خانوادهام از تلاش برای به دست آوردن علم و مهارت بازمیماندم.
هستم از استحالت دوران چون شتر مرغ عاجز و حیران
هوش مصنوعی: در این روزها به دلیل تغییرات و بحرانهایی که تجربه میکنم، مانند شتری هستم که نمیتواند تصمیم بگیرد و دچار سردرگمی و ناتوانی شده است.