بخش ۵۹ - فی حُبّ الدُّنیا و صفة اهله
هوش مصنوعی: این متن درباره شهری به نام فسطاط است که در آن پرندگان خانگی پرواز نمی‌کنند و این موضوع به وضعیتی شبیه به زندگی انسان‌ها اشاره دارد. زاهدی در گفتگو با دانا به درمان نفس و مشکلات آن می‌پردازد. زاهد بر این باور است که نفسش بیمار است و او مانند طبیب به معالجه آن مشغول است. او برای رهایی از شهوات و دردهای دنیوی تلاش می‌کند و در این مسیر، روش‌های مختلفی برای مداوای خود به کار می‌گیرد.
دانا پس از شنیدن سخنان زاهد تحت تأثیر قرار می‌گیرد و به او احترام می‌گذارد. او هشدار می‌دهد که زندگی دنیوی پر از آلودگی‌ها و مشکلات است و هر چیزی که از دوست و یار دور کند، باید از آن دوری کرد. او بر این باور است که حقیقت از طریق دل شناخته می‌شود و در نهایت تأکید می‌کند که در روز قیامت، هر کس آنچه در دل دارد، همان را خواهد دید.
هست شهری بزرگ در حدِِ رومباز بسیار اندر آن بر و بوم
هوش مصنوعی: شهری بزرگ در نزدیکی روم وجود دارد که در آنجا بسیار چیزها و مکانهای مختلف وجود دارد.
نام آن شهر شهره فسطاطستساحلش تا به حد دمیاطست
هوش مصنوعی: نام آن شهر معروف فسطاط است و ساحل آن تا جایی که به دمیاط میرسد کشیده شده است.
اندرو مرغ خانگی نپردزانکه باز از هوا ورا شکرد
هوش مصنوعی: مرغ خانگی به خاطر وجود باز در آسمان پرواز نمیکند، زیرا میترسد که مورد حمله قرار گیرد.
واندران شهر مرغ نگذاردزآنکه در ساعتش بیوبارد
هوش مصنوعی: در اینجا به این نکته اشاره شده که افرادی که در شهر زندگی میکنند، به راحتی اجازه نمیدهند که دیگران به زندگی و کار خود بپردازند، زیرا هر کس باید به موقع و در زمان مناسب به کار خود بپردازد و دیگران نباید مزاحم آنها شوند.
همچو فسطاط شد زمانه کنونعلما همچو مرغ خوار و زبون
هوش مصنوعی: زمانه مانند چادر بزرگی شده است و دانشمندان به حالتی زبون و بیپناه درآمدهاند، انگار که طعمهای برای دیگران شدهاند.
من به دست آوریدم این بالاتا شوم ایمن از بدِ دنیا
هوش مصنوعی: من به این مقام و جایگاه دست یافتم تا از آسیبها و سختیهای دنیا در امان باشم.
گفت دانا که با تو اینجا کیستبر سرِ کوهپایه حالت چیست
هوش مصنوعی: یک فرد با دانش و تجربه به تو میگوید که در اینجا، در کنار تو، چه کسی حضور دارد و حال و وضعیت تو در این موقعیت چگونه است.
گفت زاهد که نفس من با منهست روز و شب اندرین مسکن
هوش مصنوعی: زاهد گفت که نفس من همیشه و در هر لحظه همراه من است و در این خانه ساکن است.
گفت دانا که پس نکردی هیچبیهده راه زاهدان مپسیچ
هوش مصنوعی: یکی از دانایان گفت: تو هیچ کار بیهودهای نکردهای، پس به راه زاهدان گم نشو.
گفت زاهد که نفس دوخته‌انددر من و زی ویم فروخته‌اند
هوش مصنوعی: زاهد گفت که از شدت علاقه و وابستگی به دنیا، نفس او در بند گرفتار شده و خود نیز به خاطر این وابستگی فروخته شده است.
نتوانم ز وی جدا گشتنچکنم چارهٔ رها گشتن
هوش مصنوعی: نمیتوانم از او جدا شوم، چه کنم تا راهی برای رهایی پیدا کنم؟
گفت با زاهد آن ستوده حکیمنفس افعالِ بد کند تعلیم
هوش مصنوعی: زاهد گفت با حکیمی ستوده که نفس انسان برخی اعمال ناپسند را انجام می‌دهد و نیاز به آموزش دارد.
گفت زاهد که من بساخته‌امزانکه من نفس را شناخته‌ام
هوش مصنوعی: زاهد گفت که من خود را به خاطر شناخت نفس اصلاح کردهام.
هست بیمار نفس و من چو طبیبمن‌کنم روز و شب ورا ترتیب
هوش مصنوعی: من به خاطر نفس بیمار خودم، همچون یک پزشک همواره در حال درمان هستم و شب و روز تلاش میکنم تا به او کمک کنم.
به مداوای نفس مشغولمزآنکه گوید همی که معلولم
هوش مصنوعی: من به درمان روح و جانم مشغول هستم، زیرا میگوید که به دلیل مشکلاتی که دارم، نیاز به کمک دارم.
گه ورا قصد فصد فرمایماکحل از دیدگانش بگشایم
هوش مصنوعی: گاهی که اراده کنم تا چشمش را ببندم، چشمانش مانند خطی سیاه می‌شود.
چون تصعد کند فرو باردفصد تسکینی اندرو آرد
هوش مصنوعی: وقتی به اوج برسد، آرامش را به ارمغان خواهد آورد و مشکلات از بین خواهند رفت.
گه ورا مُسهلی بفرمایمعلل از جسم او بپالایم
هوش مصنوعی: گاهی از او برایم آسان مینماید که به دلایل و مشکلات جسمش پی ببرم و آنها را از او دور کنم.
حبّ دنیا و حقد و بغض و حسدغل و غشش برون شود ز جسد
هوش مصنوعی: عشق به دنیا و کینه و دشمنی و حسادت، همه اینها زنجیرهایی هستند که افراد را به زمین میزنند و باید از وجودشان رهایی یافت.
گاه نهیش کنم من از شهواتتا مگر باز ماند از لذّات
هوش مصنوعی: گاهی تصمیم میگیرم که از خواستهها و تمایلات خود دوری کنم، تا شاید بتوانم از لذتهای زودگذر جلوگیری کنم.
از خورش خوی خویش باز کنددرِ شهوت به خود فراز کند
هوش مصنوعی: نفس انسان وقتی به کنجکاوی و تمایلات خود می‌پردازد، در اصل درِ desires و خواستههای درونیاش را باز می‌کند و به سمت آنها میرفت.
قُوتش از باقلی دودانه کنمخانه بر وی چو گورخانه کنم
هوش مصنوعی: من برای او قوتی از باقالی تهیه میکنم؛ خانهاش را به گونهای ترتیب میدهم که شبیه گورستانی باشد.
ساعتی نفس چون شود در خوابمن کنم یک دو رکعتی بشتاب
هوش مصنوعی: وقتی نفس برای لحظهای آرام می‌گیرد و به خواب میرود، سریعاً دو رکعت نماز میخوانم.
پیش از آن کو ز خواب برخیزدهمچو بیمار در من آویزد
هوش مصنوعی: قبل از اینکه او از خواب بیدار شود، مانند بیماری به من نزدیک می‌شود.
یک دو رکعت بی او چو بگذارمبعد از آن نفس گشت بیدارم
هوش مصنوعی: وقتی دو رکعت نماز بدون یاد او بگذارم، پس از آن نفس من بیدار می‌شود و به حقیقت خود پی میبرد.
مردِ دانا چو این سخن بشنیدجامه بر تن ز وجد آن بدرید
هوش مصنوعی: مرد دانا وقتی این حرف را شنید، از شوق و هیجان، لباسش را پاره کرد.
گفت للّه درّک ای زاهدبارک الله عمرک ای عابد
هوش مصنوعی: ای زاهد، به خاطر خدا زندگیات را با برکت باد، و ای عابد، عمرت پر برکت باشد.
این سخن جز ترا مسلّم نیستملک تو کم ز ملکت جم نیست
هوش مصنوعی: این گفته تنها برای تو ثابت است و سلطنت تو از حکومت جم (پادشاه پیشین) کمتر نیست.
هرچت امروز هست آرایشدان که فردات باشد آلایش
هوش مصنوعی: هر آنچه امروز در زندگی خود انجام میدهی و چگونگی ظاهرت، در آینده بر تو تأثیر خواهد گذاشت و ممکن است تبدیل به مشکلاتی شود که با آن مواجه خواهی شد. پس به رفتار و ظاهر خود توجه کن.
نیست آلوده کز گنه خیزدآن کز اندوه آه و أه خیزد
هوش مصنوعی: هیچ چیزی که از گناه ناشی شود، آلوده نیست، بلکه آنچه که از اندوه و ناراحتی به وجود میآید، موجب ناله و غمزدگی می‌شود.
زن کند بهر میهمانی پاکموی ابرو و موی رخ چالاک
هوش مصنوعی: زن برای برگزاری مهمانی، با دقت و حوصله به آراستن خود می‌پردازد و زیباییهای ابرو و چهرهاش را به خوبی نمایان می‌کند.
دل بدین‌جا غریب و نادانستتا به بندِ چهار ارکانست
هوش مصنوعی: دل در این مکان احساس تنهایی و نادانی می‌کند، زیرا به زنجیر چهار عنصر زندگیاش وابسته است.
خرد اینجا تهی کند جعبهکه تحرّی بد است در کعبه
هوش مصنوعی: عقل و خرد اینجا بیفایده است، زیرا جستجو و کنکاش در مکان مقدس کعبه نادرست و ناپسند به شمار میآید.
پیش کعبه مگر که بوالهوسیبشنود علم سمت قبله بسی
هوش مصنوعی: آیا ممکن است در کنار کعبه، دلباختگی بشنود و علم و دانش به سمت قبله بسیار باشد؟
هرکه در کعبه با تحرّی مردزیرهٔ تر بسوی کرمان برد
هوش مصنوعی: هر کسی که با تلاش و کوشش در کعبه باشد، میتواند به دنبال نعمتهای با ارزشتری باشد و موفقیتهای بزرگتری را به دست آورد.
در سه زندان غل و حقد و حسدعقل را بسته‌ای به بندِ جسد
هوش مصنوعی: در سه قید و بند از غل و کینه و حسد، عقل را در بدن اسیر کردهای.
پنج حس کز چهار ارکانندپنج غمّاز این سه زندانند
هوش مصنوعی: انسان دارای پنج حس است که از چهار عنصر اصلی نشأت میگیرند و این حسها، نشانههایی از محدودیتهای زندگی را در خود دارند.
دل شده محرم خزانهٔ رازچکند ننگ مُنهی و غمّاز
هوش مصنوعی: دل اکنون به وسیلهٔ رازها و اسرار خاصی آشنا شده است و هیچ ننگ و عیبی نمیتواند آن را به دردسر بیندازد یا غمگینش کند.
بی‌زبانان زبان او گویندبی‌نشانان نشانِ او جویند
هوش مصنوعی: کسانی که زبان ندارند، به نوعی از درک او سخن میگویند و کسانی که بینشان هستند، در جستجوی نشانهها و آثار او هستند.
هرچه جز دوست آتش اندر زنآنگه از آب عشق سر بر زن
هوش مصنوعی: هر چیزی که غیر از دوست است، باید بسوزد و برود. سپس به عشق واقعی و عمیق بپرداز.
که نه یارند و یار می‌بینیهمه زنهارخوار می‌بینی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که افرادی که به نظر میرسد دوست و یار هستند، در واقع دشمنان و مکارانی هستند که مراقب شما هستند و از شما سوءاستفاده میکنند. به عبارت دیگر، ظاهراً در میان دوستان و نزدیکان، کسانی هستند که فقط به فکر منافع خودشان هستند و به شما آسیب میزنند.
گلبن باغ خویشتن بینانشده چون دُلم دُلم بدبینان
هوش مصنوعی: گلستان باغ وجود خود را ببین که چگونه شده است، زیرا دلم پر از بدبینی است.
نیک معلوم کن که در محشرنشود هیچ حال خلق دگر
هوش مصنوعی: خوب بررسی کن که در روز قیامت حال مردم تغییر نخواهد کرد.
پیشش آید هرآنچه بگزیندهرچه زینجا برد همان بیند
هوش مصنوعی: هر چیزی که او انتخاب کند، پیش او میآید و هر چیزی که از اینجا ببرد، همانجا را میبیند.