بخش ۴۶ - الجهل داءٌ بلا دواءٍ والحمقُ حفرةٌ بلا عُمقٍ
هوش مصنوعی: این متن درباره افرادی است که به ظاهر در مقام داعیانی معنوی و مذهبی قرار دارند، اما در واقع بیشتر به دنبال منافع شخصی و جاه و مقام خود هستند. آنها در ظاهر خود را فراتر از دنیا نشان می‌دهند، اما در باطن به دنبال مال و قدرتند. این افراد با تظاهر به صداقت و دیانت، در پی فریب دیگران و از بین بردن صداقت هستند. آنها با داشتن نیت‌های بد، به جان مردم آسیب می‌زنند و با ایجاد اختلاف و نزاع، به دنبال کسب قدرت و منافع خود هستند. در نهایت، شاعر به نقد و محکومیت این داعیان می‌پردازد و رفتار آنها را مملو از ریا و نفاق می‌خواند.
داعیانی که زادهٔ زمنندبیشتر در هوای خویشتنند
هوش مصنوعی: دعوتکنندگانی که از زمانه خود به وجود آمدهاند، بیشتر به دنبال خواستهها و منافع شخصی خود هستند.
از خودی خویش زین جهان برتروز بدی از اجل گلو بُرتر
هوش مصنوعی: انسان باید از خود واقعیاش فراتر رود و بر بدیها و مشکلات این دنیا چیره شود.
همه چون از کتاب فهرستندجز ترا سوی خویش نفرستند
هوش مصنوعی: همه افراد مانند صفحات یک کتاب هستند و فقط تو را به سوی خود دعوت نمیکنند.
رویشان چون پیاز لعل نکوستچون نکو بنگری بود همه پوست
هوش مصنوعی: چهره آنها مانند پیاز زیبا و خوش رنگ است؛ اگر با دقت به آن نگاه کنی، همهاش ظاهری است که باید لایهلایه برداشت شود.
چون پیاز از لباس تو بر تولیک چون سیر گنده و بدبو
هوش مصنوعی: شما مانند پیاز از ظاهر خود بر دیگران تاثیر میگذارید، اما در عین حال مانند سیر، بوی نامطبوعی از خود پخش میکنید.
از یتیمان و بیوگان دیارکرده دایم بطونشان پر نار
هوش مصنوعی: افرادی که در این سرزمین یتیم یا بیوه هستند، به طور مداوم در تلاشند تا زندگی خود را با درد و رنج پر کنند.
تا زبان در جدل قوی کردندعقل را عاشق غوی کردند
هوش مصنوعی: وقتی که زبان به جدل و بحث قدرت گرفت، عقل را به عشق و تحیر کشیدند.
زین کدو گردنان بی‌پر و بالچون کدو زود بال و زود زوال
هوش مصنوعی: از این کدوهای گردندار که فاقد پر و بال هستند، مثل کدوهایی که به سرعت به اوج میرسند و به سرعت نیز از بین میروند.
پست بالا چو نقطه جاه همهتنگ میدان چو قطب راه همه
هوش مصنوعی: درد و غم هر کس به اندازه مقام و جایگاه اوست و همه در مسیر زندگی در حال تلاش و حرکت هستند.
گشته ماهر ولی به جلد زدنمستحق سیاط و جلد زدن
هوش مصنوعی: این بیت به موضوعی اشاره دارد که فردی در کار خود با مهارت و توانمندی ظاهر میشود، اما برای رسیدن به این مهارت، ممکن است در مسیر نادرستی قدم گذاشته و به نوعی خود را به مخاطرهاندازد. به عبارت دیگر، در حالی که او در حرفهاش خبره شده، جنبههای منفی و نادرستی نیز وجود دارد که نمیتوان نادیده گرفت.
هوششان در سرای بی‌فریادباز چون گوش کرّ مادرزاد
هوش مصنوعی: هوش و فهم آنها در مکانی بیصدا و آرام مانند گوشهای کر نوزاد است که طبیعتاً صدایی نمیشنوند.
کرده از بهرِ جاه و مال و مددسر ز شر دل ز ذُل جسد ز حسد
هوش مصنوعی: برای دستیابی به مقام و ثروت، از نیکی و خیرخواهی دست برداشته و در پی قدرت و کمک دیگران رفته است. او از شرارت دل و ذلت جسم و حسادت پرهیز نکرده است.
از پی کسب صدره و صرّهصدق‌اللّٰه گوی بومرّه
هوش مصنوعی: برای دستیابی به مقام و جایگاه والای واقعی، باید چانهزنی و تلاش کن و از کلام راست و درست بهرهمند شو.
شاکر از فعلشان شده ضحّاکپیش هاروت در نشسته به خاک
هوش مصنوعی: شاکر از کارهای آنها، ضحّاک در مقابل هاروت نشسته و بر زمین افتاده است.
از پی شرط شرع برگشتهتشنهٔ خون یکدگر گشته
هوش مصنوعی: پس از اینکه از اصول و قوانین دینی فاصله گرفتهاند، به دشمنی و خونریزی علیه یکدیگر پرداختهاند و عطش انتقام و درگیری در آنها ایجاد شده است.
قصد کرده به خون ساده‌دلاناینچنین ناکسان مستحلان
هوش مصنوعی: افرادی که نیت نادرستی دارند، به سادگیدلهای بیگناه آسیب می‌زنند و به عنوان کسانی که در درجهای بالا به نظر میرسند، عمل میکنند.
از پی صید عامی و خامیساخته شرع و صدق را دامی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در جستجوی افرادی ساده و نادان، اصول و حقیقتهای دین و راستگویی مانند تلهای ساخته شده است. به عبارتی، برخی افراد از سادگی دیگران سوءاستفاده میکنند و آنها را به دام میاندازند.
همه اندر بدی بهی دیدههمه از باد فربهی دیده
هوش مصنوعی: هر کسی در بدیها و معایب دیگران فقط به اندازهای که خود حوصله و توانایی دارد، نگاه میکند و از آن به نفع خود بهره میبرد.
گرچه با یکدگر چو اصحابندسفها بر مثال سیمابند
هوش مصنوعی: هرچند که این افراد با هم هستند و به نظر میرسد دوستانی هستند، اما به اندازهای ناپایدار و بیثبات هستند که مانند جیوه در دست فرار میکنند.
همچو سیماب بر کف مفلوجاز پی مال خلق و حرص فروج
هوش مصنوعی: مانند جیوهای که بر سطحی ناپایدار میغلتد، فردی بیحرکت و ناتوان به دنبال مال و ثروت مردم و دلی پر از حرص است.
به کرم کاهل و به زر مایلجهلشان پیش علمشان حایل
هوش مصنوعی: به خاطر نادانی و بیخیالی، خصلتهای خوب و دانششان مانع از پیشرفت و یادگیری آنها میشود.
پیش مردان دین چه لاف زنندکه عیال یتیم و بیوه زنند
هوش مصنوعی: پیش مسلمانان و اهل دین چه نیازی به bragging و فخر فروشی است وقتی که مسئولیت رسیدگی به نیازمندان و افراد بی سرپرست بر دوش آنهاست.
چون حریص و حسود و دو رویندبه گرانی به یکدگر پویند
هوش مصنوعی: افراد حریص و حسود که به یکدیگر طعنه می‌زنند و با دو رویی رفتار میکنند، به سختی با هم کنار میآیند و در نهایت به دشواریهایی میرسند.
هرکه از خود زد از فضولی رایدست ازو شست شرع بارْ خدای
هوش مصنوعی: هر کسی که از خودخواهی و فضولی دست بکشد و به سمت خداوند روی آورد، خود را از بار گناه رها کرده است.
همه از مال و جاه در شوو آیهمه یوسف فروش نابینای
هوش مصنوعی: همه به دنبال ثروت و مقام هستند، اما در این میان بسیاری که در این مسیر هستند، نمیتوانند حقیقت را ببینند و تنها به ظواهر اهمیت می‌دهند.
همه بی‌مغز دشمن عنبرهمه بیمار و عیب جوی هنر
هوش مصنوعی: همهی افرادی که فاقد عقل و شعور هستند، به دنبال عیبجویی از هنر و نیکیها هستند و مانند دشمنی که به عطر خوش عنبر واکنش نشان میدهد، از زیباییها بیخبرند.
همه زشتان آینه دشمنهمه خفّاش چشمهٔ روشن
هوش مصنوعی: همه افرادی که در ظاهر زشت هستند، مانند خفاشها که از نور فراریاند، از آینهای که حقیقت را نشان میدهد، بینزارند.