بخش ۴۹ - اندر مذمّت علما
هوش مصنوعی: این شعر به نکته‌های مهمی درباره علم و عمل اشاره دارد. شاعر به ما می‌گوید که دانستن و علم بدون عمل مفید نیست و فقط دانایی به تنهایی بی‌فایده است. در واقع، باید از دانسته‌ها استفاده کرد و در عمل به کار برد. همچنین، از نگرانی‌های بی‌مورد درباره عقاید دیگران پرهیز کرده و به درون خود و ایمان شخصی‌مان توجه کنیم. در نهایت، شاعر بر اهمیت خودشناسی و مسئولیت‌های فردی تأکید می‌کند و می‌گوید باید به مشکلات و بارهایی که بر دوش داریم، توجه کنیم و برای آنها راه حلی پیدا کنیم.
علم داری عمل نه، دان که خریبارِ گوهر بریّ و کاه خوری
هوش مصنوعی: اگر علم و دانش داری ولی عمل نمیکنی، بدان که مانند خری هستی که بار ارزشمند و جواهر را بر دوش دارد ولی همچنان کاه میخورد.
استر ار هست بدرگ و ظالمخر به ای خواجه از چنین عالم
هوش مصنوعی: اگر استر (حیوان بارکش) در این دنیا به ظلم و ستم برود، پس چه انتظاری میتوان از دنیای انسانی داشت که در آن جنایت و فساد رایج است؟
دانشت هست کار بستن کوخنجرت هست صف شکستن کو
هوش مصنوعی: تو آموزش دیدهای و مهارتهای لازم را داری، زیرا شمشیرت قدرت شکست دادن دشمنان را دارد.
بوی از آن کوی خود نیابی از آنکاین فلان مذهبست و آن بهمان
هوش مصنوعی: تو از آن مکان بوی خوبی نخواهی شنید، زیرا که اینجا به فلان مذهب تعلق دارد و آنجا به مذهب دیگری.
تو روان کرده از بَطَر قرقرکان فلان ملحد آن فلان کافر
هوش مصنوعی: تو با ناز و خودپسندی به دیگران مینگری و به خاطر عقاید متفاوتشان، آنها را میکُشى و به کافر و ملحد بودن متهم میکنی.
در نگر خواجه در گریبانتتا به جا مانده است ایمانت
هوش مصنوعی: به خودت نگاه کن و ببین که ایمان و باورهایت چه قدر در درونت باقی مانده است.
غم خود خور ز دیگران مندیشتوبرهٔ خویشتن بنه در پیش
هوش مصنوعی: غم و اندوه خود را در دل داشته باش و نگران درد و غم دیگران نباش. بار خود را بر دوش بگذار و به آنچه که از آن خودت است، بچسب.
این همه مظلمت چه باید بُردگر یقینی که می‌بباید مرد
هوش مصنوعی: چه باید کرد با این همه ظلم و ستمی که وجود دارد، اگر یقین داریم که باید از این دنیا برویم؟