بخش ۱۳ - در ذکر قوای حاسّه و حافظه
هوش مصنوعی: این شعر به اهمیت نفس و روح در وجود انسان اشاره دارد. شاعر بیان می‌کند که نفس انسان همانند جان است و بی‌نفس، جسم انسان کارهای زیادی را انجام می‌دهد. اگرچه ظاهراً برخی از اجزای وجودی انسان بی‌کار می‌مانند، اما درونی‌ترین بخش‌ها فعال و بیدارند. این اجزا کارهای مختلفی انجام می‌دهند؛ برخی از آنها به هضم و تقسیم غذا کمک می‌کنند و برخی دیگر به تدبیر و نگهداری انسان می‌پردازند.
شاعر به آرامش و راحتی در خواب اشاره می‌کند و می‌گوید که در خواب، انسان از زحمت و عذاب فارغ می‌شود. همچنین او بر این نکته تأکید می‌کند که نفس انسان در این دنیا مانند آتش و باد است و از آب برمی‌خیزد. در نهایت، او تأکید می‌کند که به خاطر راحتی انسان، نفس او در حال کار است در حالی که انسان در آرامش و خواب است.
نفس کو مر ترا چو جان دارستبی تو در جسم تو بسی کارست
هوش مصنوعی: نفس تو که مانند جان تو ارزشمند است، بیتو در وجودت کارهای زیادی انجام می‌دهد.
گرچه آن پنج شحنه بی‌کارندسه وکیل از درونت بیدارند
هوش مصنوعی: اگرچه آن پنج شحنه (هواهای مختلف) بیکارند، اما سه وکیل (عوامل درونی و ذهنی) در درون تو بیدار و فعال هستند.
آن کند هضم و این کند قسمتآن برد ثفل و این نهد نعمت
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که چیزی که برای یک شخص دشوار است، برای شخص دیگر آسان است و در نهایت، هر کسی به نحوی از آنچه به دست میآورد بهرهمند می‌شود. هر کس با توجه به شرایط و قابلیتهای خود، از نعمتها و امکانات بهره میبرد.
آن نماید ره این کند تدبیراین شود حافظ آن کند تعبیر
هوش مصنوعی: او راه را نشان می‌دهد، این شخص تدبیر می‌کند و آن شخص حافظ است که تعبیر می‌کند.
آن نبینی که چون به خواب شویفارغ از زحمت و عذاب شوی
هوش مصنوعی: اگر نتوانی کسی را ببینی، زمانی که به خواب میروی آزاد از زحمت و رنج خواهی شد.
از برای فراغت و خوابتوز برای صلاح و اسبابت
هوش مصنوعی: برای آرامش و خواب تو و برای بهبود اوضاع و آرزوی خوشبختیات.
اندرین خاکدان ز آتش و بادز آب روی تو برد خاک نژاد
هوش مصنوعی: در این دنیای خاکی که پر از آتش و باد است، زیبایی و جذابیت تو برتر از همه چیز است و روح و نژاد تو با خاک این زمین گره خورده است.
تا ترا بر سریر سرِّ خردبنشاند ز بهرِ راحت خود
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که فردی دیگر را در جایگاه رفیع و ارزشمندی قرار می‌دهد تا خود را از دشواریها و مشکلات دور کند و راحتی بیشتری پیدا کند.
تو بر آسوده و خرد بر کارتو بخفته درونت او بیدار
هوش مصنوعی: تو در آرامش به سر میبری و عقل و اندیشهات در فعالیت هستند، اما درونت آگاه و هوشیار است.