بخش ۱۵ - اندر مذمّت دنیا و برحذر بودن از آن فرماید
هوش مصنوعی: این شعر درباره دنیای فریبنده و دردناک است که انسان‌ها را در بند آرزوها و آز می‌کشد. شاعر از این می‌گوید که زندگی مانند خانه‌ای رنگین است که انسان‌ها به آن جذب می‌شوند اما در حقیقت پر از زهر و درد است. او به بشر یادآوری می‌کند که مانند یک کودک نداند که در دام این دنیا گرفتار شده است و به دنبال ثروت و فخر می‌رود.
شاعر بیان می‌کند که آز و طمع مانند آتش است و انسان را به نابودی می‌کشاند. دنیای مادی، به ظاهر زیباست اما در باطن خالی از محبت و دوستی است. در نهایت، او هشدار می‌دهد که آز و طمع انسان را ضعیف و خوار کرده و نباید فریب زیبایی ظاهری دنیا را خورد، زیرا در نهایت همه چیز به زوال خواهد رفت.
در جهانی چه بایدت بودنکه به پنگان توانش پیمودن
هوش مصنوعی: در این دنیا چه فایدهای دارد که وجود داشته باشی اگر نتوانی راهی برای عبور از سختیها پیدا کنی؟
چیست دنیا سرای آفت و شرچون کلیدان زاولی به دو در
هوش مصنوعی: دنیا مکانی است پر از مشکلات و ناراحتیها، مانند دو در که به سمت سختیها و چالشها باز می‌شوند.
هست چون مار گَرزه دولت دهرنرم و رنگین و از درون پر زهر
هوش مصنوعی: دولت و خوشیهای دنیا مانند ماری است که ظاهری زیبا و نرم دارد، اما در باطن پر از زهر و خطر است.
طفل چون زهر مار کم داندنقش او را تتی تتی خواند
هوش مصنوعی: کودک نمیداند که زهر مار چه عواقبی دارد، به همین دلیل به سادگی آن را میپسندد و آن را زیبا میبیند.
همه اندرز من به تو این استکه تو طفلی و خانه رنگین است
هوش مصنوعی: تمام توصیه من به تو این است که تو هنوز کودک هستی و دنیای تو پر از رنگ و جذابیت است.
در غرورش توانگر و درویششاد همچون خیال گنج اندیش
هوش مصنوعی: در این بیت، به این نکته اشاره شده که فردی با غرور و وقار، هم به ثروتمندان و هم به فقیران خوشحال و با خیال خوشی مانند خیال داشتن گنج، زندگی می‌کند. این نشان می‌دهد که او در هر شرایطی خوشبختی و آرامش را حس می‌کند.
تو که در بند او گرفتاریمی‌کش از بهر او چنین خواری
هوش مصنوعی: تو که در نزد او گرفتار شدی، برای او اینقدر ذلیل و خوار نباش.
تو به امیّد فخر و روزبهیاز همه ناکسان دهر کِهی
هوش مصنوعی: تو به امید فخر و بزرگی به زندگی خود ادامه میدهی، در حالی که از همه مردم ناامید و بیارزش این زمان برتری داری.
نیست با وی وفا و معنی یاردیده و آزموده‌ای بسیار
هوش مصنوعی: با او وفا و معنای دوست داشتن وجود ندارد و شخصی را که بسیار دیدهام و آزمایش کردهام، به خوبی نشناختهام.
جهل خس را پیامبری ندهدآز کس را توانگری ندهد
هوش مصنوعی: نادانی نمیتواند به کسی مقام و عزتی ببخشد و همچنین به هیچکس ثروت و توانگری نخواهد داد.
آز چون آتشست و تن چو حطبز آتش و نی موافقت مطلب
هوش مصنوعی: آزمایش و آزردگی همچون آتش است و جسم انسان مانند هیزم در کنار آتش میماند، بنابراین برای سازگاری و همراستایی باید به دقت و درستی عمل کرد.
آز چون آتش است تن هیزمآب و آتش به هم چه آمیزم
هوش مصنوعی: آز و طمع مانند آتش هستند و انسان در این حالت مانند هیزم است. وقتی که آتش و آب با هم ترکیب می‌شوند، نتیجهای خوب به دست نمیآید.
آز بسیار خوار و مستحلستپادشا صورت و گدای دلست
هوش مصنوعی: آزمایش و امتحان کردن در زندگی به انسان پادشاهی می‌دهد؛ زیرا هرچند ظاهری فقیر و ساده داشته باشد، اما در دل و باطنش ثروتی از دانایی و تجربه نهفته است.
چون سرابیست آز تشنه فریبهمچو سیلیست آز رخ بنشیب
هوش مصنوعی: در این بیت به این موضوع اشاره شده است که برخی چیزها که به نظر میرسند میتوانند ما را خوشحال کنند یا به خواستههایمان برسانند، در حقیقت فریبنده بوده و در واقعیت هیچگاه نمیتوانند به ما آرامش یا خوشبختی واقعی بدهند. همانند سراب که تشنه را فریب می‌دهد و یا سیلی که به آرامی مینشیند، اما در واقع به دنبال آن آرامش حقیقی نیست.
خوردنش را چو کرد تشنه بسیچچون بدو در رسد نباشد هیچ
هوش مصنوعی: وقتی کسی به شدت تشنه است و به آب میرسد، دیگر هیچ چیز نمیتواند او را از نوشیدن بازدارد.
هست چون معدهٔ معاویه آزکه به خاک از تو دست دارد باز
هوش مصنوعی: معدهٔ معاویه، بهنوعی مانند آزمایشگاه یا مرکزی است که در آن، بخشی از خاک و زمین را نیز در اختیار دارد. در اینجا، وجود معده به معنای نیاز و مصرف است و اشاره به آن دارد که اشیاء و چیزهایی که به دست آمدهاند، در نهایت به خاک و زمین بازمیگردند. این تعبیر به نوعی به ناپایداری و زودگذر بودن زندگی و نعمتها اشاره دارد.
آتشی را که دیو جنباندایزدش جز به خاک ننشاند
هوش مصنوعی: آتشهایی که شیطان به راه میاندازد، خداوند آن را جز با خاک خاموش نمیکند.