بخش ۱۶ - در نکوهش حرص گوید
هوش مصنوعی: این شعر درباره خطرات و آسیب‌های حرص و آز صحبت می‌کند. شاعر می‌گوید که حرص باعث رنج و ناراحتی انسان می‌شود و انسان عاقل باید از آن دوری کند. کسی که حرص را رهبر خود قرار دهد، آرامش و نیازهای اولیه زندگی‌اش را هم از دست می‌دهد. حرص، انسان را به بی‌نهایت تشنگی و گرسنگی می‌کشاند و حتی اگر در ظاهر نعماتی داشته باشد، او را سیر نمی‌کند. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که حرص و آز باعث سقوط انسان به سمت دوزخ می‌شود و اگر انسان از این دو پرهیز کند، به بقا و حیات طیبه‌ای دست می‌یابد.
حرص بگذار و ز آز دست بدارحرص و آزست مایهٔ تیمار
هوش مصنوعی: حرص و طمع را کنار بگذار و از آز و ناراحتی دور شو، چرا که حرص و طمع تنها باعث ایجاد درد و رنج میشوند.
حرص را ز آنکه قهر خواند الهعاقل از وی بدان نساخت پناه
هوش مصنوعی: حرص و ولع باعث می‌شود انسان به سرنوشت بدی دچار شود، پس انسان خردمند باید از آن دوری کند و به جای آن به پناهگاههای امن و مطمئن روی بیاورد.
هرکه او حرص را امام کندخواب و خور جملگی حرام کند
هوش مصنوعی: هر کسی که حرص و طمع را رئیس و سرآمد زندگی خود قرار دهد، خواب و خوراک او همه حرام می‌شود.
نقش رنگین و هیچ جان نه دروخوان زرین و هیچ نان نه برو
هوش مصنوعی: این جمله به نوعی بیانگر این است که ظواهر زیبا و تزیینات رنگارنگ ممکن است چیزی از عمق و حقیقت نداشته باشند. به عبارت دیگر، زیباییهای ظاهری بدون محتوا و ارزش واقعی، مانند نوشتهها و خوراکیهایی هستند که وجود ندارند.
حرص نقشیست هیچش اندر زیرنکند هیچ هیچ کس را سیر
هوش مصنوعی: حرص و تمایل به چیزها، مانند نقشی است که هیچ تأثیری ندارد و نمیتواند کسی را راضی کند یا سیر کند. هیچکس با این طمع به آرامش نخواهد رسید.
هرکه را دیو حرص مهمان بُردتو حقیقت شنو که گرسنه مرد
هوش مصنوعی: هر کسی که به خاطر حرص و طمع به سوی خواستههای خود برود، در واقع به سمت نابودی میرود و مانند کسی میماند که به خاطر گرسنگی جان خودش را از دست می‌دهد.
آز پر باد چون درو پیچیکدخداییست خانه پر هیچی
هوش مصنوعی: اگر در آسمان بادی بیفتد، آنگاه همه چیز به هم میریزد و بینظم می‌شود. در نتیجه، شخصی که تلاش می‌کند بر اوضاع مسلط شود، در واقع برایش دشوار است که خانه و زندگی‌اش را جمع و جور کند، زیرا درونش پراکنده و بینظم است.
هرکه او آز را متابع گشتبگذشت از ثلاث و رابع گشت
هوش مصنوعی: هر کس که دنبال هوسهای خود برود، از مراحل و جوانب دیگر زندگی عبور می‌کند.
به غروری ببرده خواب همهنان نداده ببرده آب همه
هوش مصنوعی: این بیت به معنای این است که فردی به واسطهی احساس غرور و تکبر خود، آرامش و آسایش دیگران را تحت تأثیر قرار داده و باعث شده که آنها از نعمتهای زندگی، مانند نان و آب، محروم شوند. در واقع، این غرور به نوعی باعث بیتوجهی و آسیب رساندن به نیازهای دیگران شده است.
خلق ازین گردخوان دیرینهدیده سیلی و هیچ سیری نه
هوش مصنوعی: مردم از این تغییرات و حوادث گذشته بسیار دیدهاند و هیچوقت هم خسته نمیشوند.
تا قیامت نخورده مهمانشیک شکم نان سیر بر خوانش
هوش مصنوعی: تا پایان دنیا، مهمان او یک بار هم نتوانسته است به زیر سقفش نان سیر بخورد.
این دو در دوزخ از درون تو بازصورتش سوی عقل شهوت و آز
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده که در دوزخ، دو چیز درون انسان وجود دارد که پیرو عقل و شهوت و آز هستند. به عبارتی، درون یک شخص میتواند به سمت عقل و پیروی از راههای درست برود یا به سمت خواستههای نفسانی و欲.
زین دو گر در فنا نپرهیزیدر بقا از درونشان خیزی
هوش مصنوعی: اگر از فانی شدن پرهیز کنی، در جاودانگی از درون آنها رشد میکنی.