بخش ۱۸ - فصل فی صفة‌الافلاک والبروج والسّماء والارض و ما بینهما من‌العجایب ذکر الافلاک و ما فیها من‌العجایب احسن من ابداع المخدّرات الکواعب
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی پیچیدگی‌ها و فریبندگی‌های زندگی و زمان می‌پردازد. شاعر به چرخ فلک و تاثیرات آن بر انسان اشاره می‌کند و می‌گوید که زندگی مانند یک بازی یا تله است که هرچند زیبا به نظر می‌رسد، اما در واقع می‌تواند باعث رنج و غم شود. شب و روز به عنوان نمادهای دوگانگی زندگی معرفی می‌شوند و شاعر به این نکته اشاره می‌کند که باید از این دجال‌ها عبرت گرفت و هوشیار بود. در انتها، به فریبندگی دنیا و زیبایی‌های ظاهری اشاره شده و این موضوع که این زیبایی‌ها می‌تواند موجب غفلت و گرفتار شدن در مشکلات گردد، بیان می‌شود.
چندگویی ز چرخ و مکر و فنشبه خدای از کری کند سخنش
هوش مصنوعی: در اینجا صحبت از این است که انسان در برابر تغییرات و بازیهای روزگار از خود ضعف نشان میدهد و در نهایت به خداوند پناه میبرد تا از رحمت و کرمش بهرهمند شود. در واقع، این بیانگر این است که در شرایط سخت و دشوار، فرد به خدا روی میآورد و از او یاری میطلبد.
چیست چرخ و زمین فراز و مغاکجامهٔ سبز و دامنی پر خاک
هوش مصنوعی: چرخ و زمین به چه معناست؟ دنیای ما پر از فراز و نشیبهاست، مانند لباسی سبز که در آن خاک و غبار نشسته است.
شب صد چشم چیست محتالیروز یک چشم چیست دجّالی
هوش مصنوعی: در شب، چشمان زیادی وجود دارد که به نظر می‌رسد به تجمل و زیبایی دنیا اشاره دارند، در حالی که در روز تنها یک چشم، که ممکن است نمادی از واقعیت یا حقیقت باشد، وجود دارد که به نیرنگهای زمان اشاره می‌کند. این بیان به تضاد بین شب و روز و ظاهری که هر یک از آنها دارند، می‌پردازد.
زشت باشد به خاصه از ابدالجز به عبرت نظارهٔ دجّال
هوش مصنوعی: نگاه کردن به دجّال، به ویژه برای کسانی که به مقام ابدال رسیدهاند، ناپسند و زشت است، مگر این که هدفشان عبرت گرفتن باشد.
روز و شب را به سوی زیرک و غمرتحفه از وی غمست و غارت عُمر
هوش مصنوعی: روز و شب را به سمت کسی که هوشمند و پرجنب و جوش است، هدیهای از غم و سرقت زمان زندگی می‌رسد.
چیست چنبر سپهر دهر افروزرسن پیسه چیست جز شب و روز
هوش مصنوعی: چرا این گردونه ی زمان و روزگار، جز شب و روز چیز دیگری بیشتر نیست؟
در فگندت به چنبر گردنبهر کشتن زمانه پیسه رسن
هوش مصنوعی: در دام تو، به دور گردن، به خاطر نابودی زمان، طناب کشیده شده است.
زده مار فلک ترا به ستیزهست پیسه رسن ازو بگریز
هوش مصنوعی: دشمنی و سختیهایی که از آسمان به تو می‌رسد، مانند مار هاری است که باید از آن دوری کنی و فرار کنی.
در غم زرّ سرخ و سیم سرهسبلتت سبز گشت همچو تره
هوش مصنوعی: غم و اندوهی که بر سر زرین و نقرهای تو آمده، باعث شده که موهایت مانند تره، سبز و شاداب شود.
تره سبز و پر آب و رنگینستسر کینش ز پای سرگینست
هوش مصنوعی: ترهای سبز، پرآب و خوشرنگ است اما دمی که از ریشهاش به زمین می‌رسد، نشاندهندهٔ ریخت و وضعیتی ناپسند و ناخوشایند است.