بخش ۴۴ - در کاهلی گوید
هوش مصنوعی: این متن شعری از شاعر ایرانی است که به نکات مهم دین و زندگی اشاره دارد. شاعر از بارگاه مصطفی (پیامبر اسلام) الهام می‌گیرد و به افراد نصیحت می‌کند که در مسیر دین و اخلاق درست حرکت کنند. او تأکید می‌کند که بی‌عملی و سستی در دین، انسان را به گمراهی می‌کشاند و باید همواره با اخلاص راه صحیح را پیگیری کرد.
شاعر می‌گوید که انسان باید با نیت خوب و عمل شایسته در دنیا زندگی کند و از فضایل و خوبی‌ها دور نشود. همچنین به ناپایداری و فریبندگی زندگی دنیوی اشاره می‌کند و از مردم می‌خواهد تا از غفلت برکنار باشند و از ظلمت و بی‌عملی دوری کنند.
این اشعار به درک عمیق‌تری از دین، زندگی و ضرورت تلاش برای رسیدن به کمال در اخلاق و عمل دعوت می‌کند.
بشنو از بارگاه مصطفویتا چه دانی ز نکتهٔ نبوی
هوش مصنوعی: بشنو از مکانی مقدس و محترم که به پیامبر اختصاص دارد، تا چه چیزهایی را درباره نکتههای عمیق و مهم مربوط به او میتوانی بیاموزی.
صفت کاهلان دین در راههست لفظ من استوی یوماه
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف افرادی میپردازد که در انجام وظایف دینی خود سستی و تنبلی دارند. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که کاهلی در مسیر دین، به شکل زبان و سخن او نمایان میشود. به عبارتی، این افراد به خاطر نداشتن همت و اراده قوی، رفتارشان در دینداری دچار ضعف است.
اسب کودن به غزو نیست دوانورنه چون خر نداردی پالان
هوش مصنوعی: اسب احمق جنگجویی نیست و اگر هم بخواهد، مانند الاغی که بار ندارد، نمیتواند به درستی حرکت کند.
بر تن خود نه‌ای مغفّل بارزانکه باشد سیاه بدکردار
هوش مصنوعی: به خودت بیتوجه نباش و غافل بمان؛ زیرا ممکن است شخصیتی بد و منفی در درونت وجود داشته باشد.
شرع ورزی نیاید از منبلحق گزاری نیاید از کاهل
هوش مصنوعی: عمل به اصول دین و قوانین الهی از منغصات و نواقص برنمیآید و از فرد سست و تنبل نیز چنین چیزی برنمیخیزد.
آنکه او شرع را شود منقادنرود چون خران به راه عناد
هوش مصنوعی: کسی که از قوانین دینی پیروی کند، مثل خرهای لجوج نمیماند که فقط به راه خود بروند.
بندهٔ شرع باش تا برهیورنه گشتی به پیش دیو رهی
هوش مصنوعی: اگر تابع قانونهای شرع باشی، نجات پیدا میکنی؛ وگرنه، ممکن است به دست شیطان بیفتی و گرفتار شوی.
مر ترا گر به سوی خانه برداشهب و ادهم زمانه برد
هوش مصنوعی: اگر تو را سوار بر اسبی سیاه یا قهوهای به سمت خانهات ببرند، زمان چقدر که میگذرد.
خام و گم‌نام رفته از خانهکه بود جز جنین و افگانه
هوش مصنوعی: شخصی که هنوز به بلوغ نرسیده و ناشناخته است، از خانه رفته و چیزی جز یک جنین و زخمهایی از گذشته در او باقی نمانده است.
گام زن همچو روز روشن باشنه فسرده چو بام و روزن باش
هوش مصنوعی: با گامهایی مطمئن و پرنشاط پیش برو، نه اینکه مثل دیوارها و پنجرهها بیروح و کسل به نظر برسی.
آب در گشتن است خوش چو گلابچو نگردد بگندد از تف و تاب
هوش مصنوعی: آب در حال حرکت و گردش است و خوشبویی آن مانند بوی گلاب است. اگر آب در جا بماند و حرکت نکند، لطافت و تازگی خود را از دست میدهد و به فساد میگراید.
دم به دم طوف کن به هر کوییتا ببینی مگر نکورویی
هوش مصنوعی: هر لحظه در کوچه و خیابان گردش کن تا شاید کسی را با چهرهای نیکو ببینی.
ور نکو گویی و نکو راییهمچو اقبال باش هر جایی
هوش مصنوعی: اگر خوب حرف بزنی و خوب فکر کنی، مانند اقبال در هر مکانی باش.
با همه خلق رای نیکو دارخو نکودار و رای چون خو دار
هوش مصنوعی: با مردم با رفتار خوب و دوستانه برخورد کن و در فکر و نظر خود نیز نیکو باش.
تنگ خویی نشان ادبیرستخوی بد روبه و نکو شیرست
هوش مصنوعی: تنگنظری و خساست نشانهی آداب و ادب نیست، بلکه رفتار نیک و بخشش مانند شیر است که نشان از بزرگی و نیکوکاری دارد.
خوی نیکو ترا چو شیر کندخوی بد عالم از تو سیر کند
هوش مصنوعی: خصلت خوب تو را همچون شیر قوی و دلیر می‌کند، در حالی که خصلتهای بد باعث میشود دیگران از تو دوری کنند.
نیست در خورد مر مرا دل و جانیارب از هر دوام تو باز رهان
هوش مصنوعی: خدایا، دل و جانم به خورد من نیست و از هر چیز دائمی مرا آزاد کن.
چیست لذّت ز عمر با تکلیفهمه با هم رقیب و خصم و حریف
هوش مصنوعی: زندگی با تمام سختیها و چالشهایش چه لذتی دارد اگر همه در آن با هم رقیب، دشمن و حریف باشند؟
زین همه خلق و زین همه بنیادبار تکلیف خویش بر تو نهاد
هوش مصنوعی: از میان تمام موجودات و پسزمینههای مختلف، مسئولیت و وظیفه سنگینی به دوش تو گذاشته شده است.
گشت زین کاینات جمله خصوصاحسن‌الصوره مر ترا مخصوص
هوش مصنوعی: به دلیل وجود این کائنات، تو به عنوان فردی ویژه و با زیبایی خاص در میان تمامی موجودات شناخته میشوی.
گرد هزل و عبث چرا گردیعمر خود در عبث هبا کردی
هوش مصنوعی: چرا وقت و زندگیات را در کارهای بیفایده و بیمعنی هدر میدهی؟
که ترا غرهّ کرد بر دنییتا بدادی ز دست خود عقبی
هوش مصنوعی: تو را دنیا فریب داد و از دست خود آخرت را به بهایی اندک از دست دادی.
کار خود دیر و زود دریابیلیک اکنون هنوز در خوابی
هوش مصنوعی: به کارهایت رسیدگی کن و از زمان آن غافل نشو، اما الان هنوز در خواب و بیخبر هستی.
غافلی زین زمانهٔ غدّاراز وجود زمانه دست بدار
هوش مصنوعی: از این دنیا و فریبکاریهای آن غافل نباش و از وجود این زمانه دوری کن.
کین امانی نه پایدار بُوَدحسرت‌افزای و عمر خوار بُوَد
هوش مصنوعی: این دنیا و نعمتهایی که دارد، ماندگار نیستند و تنها حسرت و افسوس به بار میآورند و باعث میشوند عمر انسان به بطالت بگذرد.
چون من و چون تو صد هزاران کشتناشده سرخ یک سر انگشت
هوش مصنوعی: من و تو مانند صدها هزار گیاه ناپرورده هستیم که تنها اشارهای به وجود خود داریم.
تو در این راه کودکی طفلینه شراب مروّقی ثفلی
هوش مصنوعی: شما در این مسیر همچون کودکی هستید، نه مانند شرابی که به فروافتاده مسلط است.
مرد راهی درآی و مردی کنورنه ره گیر و رو مه سردی کن
هوش مصنوعی: اگر میخواهی در زندگی به هدفی دست یابی و به مردی تبدیل شوی، باید تلاش کنی و از چالشها نترسی. در غیر این صورت، بهتر است از مسیر دوری کنی و به زندگی بیحرکت ادامه بدهی.