بخش ۱۰ - در وصف بدان گوید
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به نقد و بررسی ستمگری و فساد حکومت‌ها و پادشاهان می‌پردازد. او تاکید می‌کند که ظلم و ستم به مردم جز بدبختی و عذاب ندارد و برعکس، عدالت و انصاف شاه را به سعادت می‌رساند. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که روزگار، ددمنشی و ستم‌کاری را نمی‌پذیرد و سرانجام، ظالم را با عواقب خود مواجه می‌سازد. همچنین، او به اهمیت خرد و تدبیر در رفتار پادشاهان اشاره می‌کند و بر لزوم رعایت حقوق مردم تاکید می‌ورزد. در پایان، شاعر از پادشاه می‌خواهد که در این دنیای فانی، از قدرت خود به خوبی بهره‌برداری کند و خود را به عنوان خادم مردم نشان دهد.
من ندانم ز جملهٔ اشرارپُر گناهی چو بی‌گناه‌آزار
هوش مصنوعی: من نمیدانم از بین تمام بدکاران، چرا باید کسی که خودش گناهکار نیست، به دیگران آسیب بزند.
جز سیه روی وقت بیدادینکند همچو زنگیان شادی
هوش مصنوعی: تنها سیاهروها در زمان بیعدالتی نمیتوانند مانند زنگیان شاد زندگی کنند.
شغل دولت که از ستم سازیچه بود جز که گرگ و خرّازی
هوش مصنوعی: شغل دولتی چه معنا دارد جز ایجاد ظلم و ستم، همچون گرگی که در کمین شکار است و همانند پرندهای که دام خود را برای شکار آماده کرده؟
چون ز داد و ز رای خویشی شادچون کنی بر فرود خود بیداد
هوش مصنوعی: وقتی که از انصاف و نظر درست خود خوشحال میشوی، چگونه بر دیگران ظلم میکنی؟
هرکه اندر جهان ستم جوینددد و دیوان آدمی‌رویند
هوش مصنوعی: هر کسی که در این دنیا به دنبال ظلم و ستم باشد، در حقیقت خود را به پای موجوداتی بیرحم و بیخود می‌سازد.
خلق سایه است و شاه بد پایهپایهٔ کژ کژ افکند سایه
هوش مصنوعی: آدمها همچون سایههایی هستند که وجودشان به ولی یا رهبری بستگی دارد، و اگر آن رهبر پایه و اساس درستی نداشته باشد، سایهها نیز دچار انحراف خواهند شد.
روزگار ار درد و گر دوزداز دل شاه عادل آموزد
هوش مصنوعی: اگر زمانه بر دل شاه عادل مشکل یا دردی ایجاد کند، او نیز از آن تجربه میآموزد.
سایه ایزد است شاه کریمراست باش و مدار از کس بیم
هوش مصنوعی: خدای بخشنده و بزرگوار در کنار پادشاهی است. بنابراین باید راستگو و درستکار باشی و از هیچ کس هراسی نداشته باشی.
بد و نیکی که در ستور و ددستاز دل شاه نیک و شاه بدست
هوش مصنوعی: نیک و بدی که در موجودات زنده وجود دارد، از دل پادشاه خوب و پادشاه بد نشأت میگیرد.
گردد از داد شاه کسری وشسیر بُستان چو شیر پستان خوش
هوش مصنوعی: وقتی که داد و انصاف شاه کسری برقرار شود، مانند باغی سرسبز و پربار میماند که شیرین و دلپذیر است.
شود ار جور شه کند دیدارمرد بازاری از تره بیزار
هوش مصنوعی: اگر بر اثر ستمی که از سوی حاکم پیش بیاید، باز هم دیدار مردی از طبقه بازار برایم ممکن شود، از سبزیفروشی نفرت خواهم داشت.
هرکه او بی‌گناه ترسانددان که در جای ترس درماند
هوش مصنوعی: هرکسی که دیگری را بیدلیل و تهمت به ترس میاندازد، بدان که خود او در موقعیت آسیبپذیرتری قرار دارد.
ظالم ار مال و جان خلق ببردنه هم آخرش می بباید مُرد
هوش مصنوعی: اگر ظالم زندگی و دارایی مردم را بگیرد، در نهایت خود او نیز باید بمیرد.
گرچه امروز ز ابلهی ستهدگور و محشر جواب او بدهد
هوش مصنوعی: هرچند امروز به خاطر نادانیاش دست به کارهایی میزند، اما در روز قیامت و در برابر حقایق، او پاسخگو خواهد بود.
نیست بر ظالم از تن و زن و مالجز مگر خونش ایچ چیز حلال
هوش مصنوعی: ظالم هیچ چیزی از تن، زن و مالش ندارد که حلال باشد جز خونش.
شاه غمخوار نایب خردستشاه خونخوار مرد نیست ددست
هوش مصنوعی: پادشاهی که به فکر مردم است، مانند فردی با خرد و تدبیر عمل می‌کند؛ در حالی که پادشاهی که تنها به فکر خونریزی و زحمت دیگران است، انسانی درنده و بیرحم به شمار میرود.
مرد غمخوار مردِ دین باشدهرکه او غم خورد چنین باشد
هوش مصنوعی: هر کسی که برای دیگران دغدغه و نگرانی دارد، انسانی دیندار و نیکوکار است.
رنجه دارنده کم زید چو مگسهست کم رنج از آن زید کرگس
هوش مصنوعی: اگر شخصی رنج و زحمت را به دوش بکشد، مانند مگس چندان رنجی نمیکشد؛ اما برعکس، اگر کرگس باشد، از این رنجی که به دوش دارد، خیلی بیشتر دچار زحمت خواهد شد.
شرهش هیچ جان چو رنجه نداشتعدل او جان او بدو بگذاشت
هوش مصنوعی: او هیچ عذابی را احساس نکرد و در این حال، عدالت او جانش را به او واگذار کرد.
هرکرا رنجه داشتن دین استتن او نیست تن که تنّین است
هوش مصنوعی: هر کس که به خودش زحمت میدهد و دین را رعایت می‌کند، بدن او فقط یک جسم بی ارزش نیست، بلکه به معنای حقیقی زندگی و روح اوست.
عمر رنجور دیرتر ماندرنجه دارنده زود درماند
هوش مصنوعی: عمر ناتوانی که به سختی میگذرد، طولانیتر میشود، اما کسی که درگیر درد و رنج است، زودتر خسته و ناامید میشود.
خشم را بر خرد سوار مدارخرد خویش را تو خوار مدار
هوش مصنوعی: خشم و غضب را بر عقل و درک خود تسلط نده، و ارزش و مقام عقل خود را پایین نیاور.
بی‌خرد آب کرد پاسخ نانبا خرد کی خرد چنین سخنان
هوش مصنوعی: کسی که بیخود و بدون اندیشه سخن میگوید، مانند این است که آب را پاسخ نان میدهد. اما کسی که خردمند است، میداند چگونه و چه زمانی باید صحبت کند. به راستی، چرا خردمندان چنین سخنانی را مطرح میکنند؟
هرکه را خشمش از خرد بیشستخلق ازو و او ز خلق دل ریشست
هوش مصنوعی: هر کسی که خشم او بیشتر از عقل و خردش باشد، مردم از او میترسند و او هم از مردم احساس ناراحتی می‌کند.
خشم چون تیغ و حلم چون زر هستتو مهی آن گزین ز به که بهست
هوش مصنوعی: خشم مانند تیغی است که میتواند آسیب بزند، اما صبر و بزرگواری مانند طلاست که ارزشمند و قیمتی است. تو باید انتخاب کنی که کدام یک را برگزینی، زیرا آنچه که ارزشمندتر است، بهتر است.
ای شهنشه در این سرای غروربخور این شربت شرابِ طهور
هوش مصنوعی: ای پادشاه، در این کاشانهی فخر و بزرگی، این نوشیدنی پاک و معطر را بنوش.
چون مه از تو نیافرید خدایتو به از خلق بندگیش نمای
هوش مصنوعی: وقتی خداوند از تو الهام نگرفته و تو را نیافریده، بهتر است که خودت را به عنوان یک بنده خدا نشان بدهی.