بخش ۲۵ - التمثیل فی‌المطایبة بطریق الهزل
هوش مصنوعی: این متن درباره فردی به نام یوزه است که پس از انجام مناسک حج به بغداد می‌رسد و با بازارهای پررنگ و غذاهای خوشمزه روبه‌رو می‌شود. در بغداد او به زنی زیبا برمی‌خورد که او را تحت تأثیر قرار می‌دهد. یوزه از زیبایی زن شگفت‌زده می‌شود و تمام فکر و ذکرش به جای عبادت حج به او مشغول می‌شود. او دو درم به زن می‌دهد تا برای او غذا بیاورد، اما زن برایش شوخی می‌کند و دست به دزدی می‌زند. یوزه در پاسخ به زن می‌گوید که اگرچه در وضعیت بدی است، اما باهوش‌تر از اوست. در نهایت این داستان به موضوعی جدی و فلسفی تبدیل می‌شود که به نادانی و غفلت انسان‌ها اشاره دارد.
بود گرمی به کار دریوزهنام آن سرد قلتبان یوزه
هوش مصنوعی: اگر در کار دزدی انرژی و حرارت وجود داشته باشد، به آن نام سرد و بیاحساس دزدی را باید نهاد.
رفت زی حج به کدیهٔ محراباینت فضل اینت مزد اینت ثواب
هوش مصنوعی: به سفر حج رفتی، اما با این حال، در جستجوی منزلت و فضل واقعی باید به گوشهای از محراب بازگردی، زیرا اینجا است که پاداش و ارزش واقعی را پیدا میکنی.
چون به بغداد آمد از حلواندید بازارها پر از الوان
هوش مصنوعی: وقتی به بغداد رسید، از حلوان، بازارها را پر از رنگها و زیباییها مشاهده کرد.
صحن حلوا و مرغ و تاوهٔ نانپختهٔ پخته و برهٔ بریان
هوش مصنوعی: در جایی پر از خوشمزهگیها و نعمتها قرار داریم؛ محلی که حلوا، مرغ، نان داغ و برهی کبابی وجود دارد.
زی خرابات از خرابی دینرهگذر کرده بی‌ره و آیین
هوش مصنوعی: از محل خرابی و ویرانی دین، کسی گذر کرده که مسیر و آیین مشخصی ندارد.
دید بر رهگذر زنی زیباروی زیبا به زیب چون دیبا
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به زنی زیبا و دلربا اشاره می‌کند که در مسیرش میگذرد و زیبایی او چون پارچهای نازک و لطیف است که به آن دیبا میگویند. زیبایی او توجه هر بینندهای را جلب می‌کند و مانند یک هنر خاص به نظر می‌رسد.
دست در جیب خویش کرد چو بادکرد فرموش حج و فرج به یاد
هوش مصنوعی: او دستش را در جیب خود کرد و همانطور که باد خنک میوزید، مسائل مربوط به حج و فرج را فراموش کرد.
دید در فَروَز گریبانشدو درم بهر جامه و نانش
هوش مصنوعی: او دید که در شرایط سخت زندگی، تنها دو درم (پولی اندک) برای تهیه لباس و نان دارد.
گشت حیران چو در خزان ریحانتن چو پر زاغ از فزع لرزان
هوش مصنوعی: در میان خزان، چنان حیران و سرگشته شد که تنش به مانند زاغی ترسو از ترس میلرزید.
زانکه او بد چو دیو دوزخ زشتآن زنش خوب بد چو حور بهشت
هوش مصنوعی: چون او مانند دیوی زشت و بد است، زنش نیز برخلاف او زیبا و نیکو مانند حوری بهشتی است.
یوزهٔ زشت با دل ناشاددو درم داد و آن زنک را گاد
هوش مصنوعی: زن زشت و ناراحت با دل غمگین دو درهم به آن زن داد.
زنک شوخ بر ازارش ریداو دبهٔ پُر ز روغنش دزدید
هوش مصنوعی: زن شوخ و بازیگوشی بر روی وسایلش، در حین بازیگوشی، دبهای پر از روغنش را دزدید.
زن بدو گفت کابلهت دیدمبستدم سیم و بر تو خندیدم
هوش مصنوعی: زن به او گفت: من دامن زیبایت را دیدم و به خاطر آن طنابی از سیم برایت بافتم و به تو لبخند زدم.
یوزه دادش جواب بر ره رازچون شد این سرگذشت و قصّه دراز
هوش مصنوعی: او پاسخ داد که چگونه این داستان و ماجرا به اینجا رسیده است، زیرا ماجرای آن طولانی و پیچیده است.
گفت از این خرزه گرچه دربندمآن چنان خر نیم خردمندم
هوش مصنوعی: می‌گوید هرچند که به این چیزهای بیارزش وابستهام و در قید و بند آنها هستم، اما در درون خودم به اندازهای خرد و فهم دارم که از آنها فراتر بروم.
چون ببینی چراغ بی‌روغنپس بدانی تو ابلهی یا من
هوش مصنوعی: وقتی چراغی را ببینی که بدون روغن روشن است، متوجه میشوی که یا تو احمق هستی یا من.
گر نشستی به زیر من روزیجَست ناگه ز گنبدت گوزی
هوش مصنوعی: اگر روزی سر به زیر من گذاشتی، ناگهان از آسمانت صدایی برخاست.
تو چو بادام و پسته رخ مفروزکایچ گنبد نگه ندارد گوز
هوش مصنوعی: تو مانند بادام و پسته، که در برابر سختیها و فشارها، از زیبایی و استحکام خاصی برخورداری. گویی هیچ چیز نمیتواند تو را تحت فشار قرار دهد یا از تو سلب وجود کند.
باد اگر کونت را به فرمان نیستغم مخور کایچ کون سلیمان نیست
هوش مصنوعی: اگر باد به دلخواه تو نمیوزد، نگران نباش که هیچ کس به مقام سلیمان نرسیده است.