بخش ۲۶ - اندر مذمّت خویش صوفی گوید
هوش مصنوعی: این شعر به نقد و توصیف رفتار و شخصیت برخی صوفیان و افراد متظاهر در جامعه می‌پردازد. شاعر به این مسئله اشاره می‌کند که بسیاری از این افراد با ظاهر زیبا و معنوی خود، در باطن دچار کج‌روی و نفاق هستند. آن‌ها در ظاهر به دنبال دین و معنویت‌اند، اما در عمل به خاطر منفعت‌های شخصی و مادی رفتار می‌کنند. شاعر بر این نکته تاکید دارد که این نوع افراد به جای رشد و تعالی روحانی، تنها به آرزوها و نیازهای دنیوی خود توجه دارند و به شکل برجسته‌ای در رفتارشان نفاق و ریا را نشان می‌دهند. در نهایت، شاعر هشدار می‌دهد که چنین رفتارهایی باعث سقوط مقام و اعتبار انسان‌ها می‌شود.
باز اگر خویش باشدت صوفیاو خود از هیچ روی لایوفی
هوش مصنوعی: اگر دوباره خودت را بشناسی، آن صوفی حقیقی که در درونت وجود دارد، هرگز از هیچ چیز نمیهراسد.
خانه ویران کند به لیل و نهارگه بشکرانه گه به استغفار
هوش مصنوعی: گاهی به شکرگزاری و گاهی به طلب آمرزش، خانه‌ای را ویران می‌کند.
نیم شب هر شبی به خانهٔ خویشآید و صد اِباحتی در پیش
هوش مصنوعی: هر نیمهشب، هر شب به خانهاش میآید و فرصتی برای لذتجویی در پیش دارد.
نه به صورت مسافر ره آزنه به سیرت مقیم پردهٔ راز
هوش مصنوعی: نه به ظاهری که مسافران دارند و نه به ویژگیهایی که ساکنان یک مکان معرفی می‌کنند، پردهدار اسراری هستم.
اندر افکنده در دو خانه خروشیک مه دلق‌پوش زرق‌فروش
هوش مصنوعی: در دو خانه، صدای بلندی از یک مرد لباسی رنگارنگ و زیبا به گوش میرسد که به شدت جلب توجه می‌کند.
کارشان همچو نقش چینی رنگدلشان همچو کاف کوفی تنگ
هوش مصنوعی: کار آن‌ها مانند نقشهای چینی است و رنگ دلشان مانند حروف کوفی، تنگ و محدود است.
از پی یک دو دردیی دین گزقبله‌شان سایهٔ قبالهٔ رز
هوش مصنوعی: دنبال دو درد و مشکل میگردند که دین و مذهب آن‌ها را به سمت قبله و هدفشان هدایت کند، جایی که سایهای به مانند عشق و زیبایی وجود دارد.
گر ندانی مزاجشان در ذاترز بگوی و ز دور ده صلوات
هوش مصنوعی: اگر از خواسته و حال آن‌ها بیخبری، در مورد ذات گلها سخن بگو و از دور به آن‌ها درود بفرست.
سغبهٔ شاهدند و شمع و سرودعالمی کور زیر چرخ کبود
هوش مصنوعی: مجموعهای از زیباییها و لذتها در کنار هم قرار دارند، در حالی که دنیای اطراف به نظر میرسد تحت تاثیر یک حالت تاریک و ناامیدکننده باشد.
خرمگس‌وار بهر لقمه و دانگگوشت گنده‌کنان بیهده بانگ
هوش مصنوعی: مانند مگس خرم، برای بهدست آوردن یک لقمه و قسمت از گوشت، بیهدف و بیدلیل سر و صدا می‌کنند.
دور بینان سفله چون کرگسروی شویان دیده‌کش چو مگس
هوش مصنوعی: افرادی که بینش سطحی و ناپخته دارند، مانند کرگس از دور شاهد ناپاکیها و زشتیها هستند، در حالی که مانند مگس به راحتی به سمت هر چیز آلودهای جذب میشوند.
ریششان پر ز باد و فرمان نیابرشان پر ز رعد و باران نی
هوش مصنوعی: ریشهای آن‌ها پر از باد و صفات شان مملو از رعد و باران است.
زشت باشد ز بهر مالیدندل تهی و چو نای نالیدن
هوش مصنوعی: زشت است که برای جلب توجه یا محبت، دل خود را خالی و بیاحساس کنیم و مانند نای فقط به ناله و صدا درآییم.
روی کرده چو تخم کاژیرهبه نفاق و دل اندرون تیره
هوش مصنوعی: چهرهاش مانند دانه تخم کاهو به نفاق است و دلش پر از تاریکی و ناامیدی.
پارسا صورتان مفسد کارباز شکلان ولیک موش شکار
هوش مصنوعی: افراد پارسا و درستکار، کارهای نادرست را تحت کنترل دارند، اما کسانی که فقط شکل و ظاهر را دارند، هنوز در دام مشکلات و مشکلات میافتند.
هست‌گویی پدید صورت خوببر چنین فعل و سیرت معیوب
هوش مصنوعی: گویا زیبایی ظاهر با چنین اعمال و رفتار ناپسند هماهنگی ندارد.
حال ایشان به دیدهٔ ظاهرهست نزدیک حاذق و ماهر
هوش مصنوعی: حال او به وضوح برای افرادی که ماهر و با تجربه هستند، قابل مشاهده است.
به خط ابن مقله و بوّابترّهات مسیلمهٔ کذّاب
هوش مصنوعی: به شیوهٔ نویسندگی ابن مقله و به طور ظاهری و بیمعنا، حرفهای دروغین مسیلمهٔ کذّاب بیان شده است.
آرد از بهر پنج‌گانهٔ تواین چنین قوم را به خانهٔ تو
هوش مصنوعی: این افراد برای تو و به خاطر تو به خانهات میآیند و با خود پنج چیز ارزشمند میآورند.
خانه خالی کند ز نان چون نایپر کند چون شکم طهارت جای
هوش مصنوعی: خانه وقتی خالی از غذا باشد، همچون نی است که پر می‌شود. وقتی شکم پاکیزه است، جایگاه طهارت و پاکی است.
پسرت هیچ اگر درو خنددشاهد و شاهدی درو بندد
هوش مصنوعی: اگر پسرت در دنیای خوب و خوشی باشد، میتواند به راحتی با زیبایی و جذابیت مواجه شود و این زیبایی او را مجذوب کند.
ور زنت کاسه‌ای نهد ز طعامزنت را جز که سکره ننهد نام
هوش مصنوعی: اگر همسرت ظرفی از غذا به تو بدهد، هیچ نامی جز "سکره" بر آن نگذارید.
ور بوی خوش پذیر و پژمردههمچو خرده‌ت بسوزد از خرده
هوش مصنوعی: اگر بویی خوش به مشام برسد و تو از آن شاد باشی، مثل برگ خشک و پژمرده، خود را از دست نده و بسوزان.
چون جماع آرزو کند به دودمدو درم ده زد آفتابه‌ش نم
هوش مصنوعی: وقتی که آرزو میکنی به چیزی برسی، چنانکه اگر آن را در آغوش بگیری، به دو درهم و دو قطره از آن میارزد، در واقع میخواهی بگویی که ارزش، با ظاهر و توانایی ات سنجیده نمیشود.
بام خانه به نعره برداردبه لگد خانه را فرود آرد
هوش مصنوعی: اگر بالای خانه صدایی بلند شود، به طوری که انگار خانه با شدت ضربهای به زمین میافتد و به شدت تکان میخورد.
خانه‌ای گر بود چو بیت حرامبه دو روز و دو شب کند بدنام
هوش مصنوعی: اگر خانه‌ای مانند خانهی کعبه شود، تنها در مدت دو روز و دو شب چهرهاش خراب و بدنام خواهد شد.
ور نباشی چو کرّ بی‌غلغلکور گردی ز نعرهٔ بلبل
هوش مصنوعی: اگر نباشی همچون ستارهای درخشان، بیصدا و خاموش میشوی و از نغمههای دلنواز بلبل بیخبر خواهی ماند.
صحبت بد بود چو خوردن میکه فضیحت شود حریف از وی
هوش مصنوعی: صحبت ناپسند مانند نوشیدن شراب است که باعث می‌شود رفیق از آن شرمنده و خجالتزده شود.
جاهل آنگه که خوش دلی ورزدتیزی آن دم به عالمی ارزد
هوش مصنوعی: ناآگاه در زمانی که با دل خوش رفتار کند، در آن لحظه ارزشش به تمام جهان میرسد.
از پی زیر بانگ و ولوله چیسترو به خود بازگرد مشغله چیست
هوش مصنوعی: به دنبال صدای شلوغی و هیاهو نرو، بلکه به درون خودت برگرد و ببین که مشغولیت چیست.
این صفت زو تو کی نیوشی بازآنگهی چون خورد چو نوش پیاز
هوش مصنوعی: وقتی این ویژگی را از تو نشنیدم، پس بعد از آن وقتی که پیاز را میخوری، مانند نوشیدن خواهد بود.