بخش ۳۰ - حکایت
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به قحطی شدید در یک شهر اشاره می‌کند که مردم برای بقا به حدی به یکدیگر آسیب می‌زنند و ستم می‌کنند که مادران فرزندان خود را قربانی می‌کنند. شاعر با ناراحتی از فاجعه‌ای که بر سر مردم آمده سخن می‌گوید و به دوستی که به او مراجعه کرده و درخواست دعا می‌کند، می‌گوید که نباید امیدی به بهبود داشت زیرا در این دنیا هیچ کس نمی‌تواند به دیگری کمک کند. او بر اهمیت ریشه‌دار بودن خویشی و مشکلاتی که در پی آن ایجاد می‌شود تأکید دارد. در نهایت، شاعر به خودشناسی و شناخت ارزش‌های انسانی پرداخته و به دنبال هم‌صحبتی با افرادی با شرافت و جوانمردی است.
قحطی افتاد وقتی اندر ریدور از این شهر وز نواحی وی
هوش مصنوعی: زمانی در ری قحطی و کمبود غذا به وجود آمد، در حالی که این شهر و نواحی اطرافش از منابع خود دور بودند.
آن چنان سخت شد برایشان کارکادمی شد چو گرگ مردم‌خوار
هوش مصنوعی: کار برایشان به شدت دشوار شد، به گونهای که مانند گرگهایی شدند که به مردم حمله می‌کنند.
کرد هر مادری همی گریانخُرد فرزند خویش را بریان
هوش مصنوعی: هر مادری برای فرزند کوچک خود که در خطر و مشکلاتی قرار دارد، بسیار نگران و گریهکنان حال او را میبیند.
کرده بر خویشتن طباخ امیرخون همشیره را حلال چو شیر
هوش مصنوعی: امیر برای خود طباخی کرده که خون خواهرش را به آسانی حلال می‌کند، مانند شیر که بیهیچ تردیدی حلال است.
اندر آن شهر چشم سر کم دیدسگ مرده که مردم آن نخرید
هوش مصنوعی: در آن شهر، خدا میداند که چطور چشمها چیزی را نمیبینند؛ حتی سگ مردهای را که در آنجا افتاده و مردم به او توجهی ندارند و او را نمیخرند.
اندرین حال عارفی زنگینزدم آمد ز روی دل تنگی
هوش مصنوعی: در این وضعیت، عارفی از زنگی (شخصی زنگی یا میانسالی) به سراغم آمد و این کار به خاطر دل تنگی من بود.
گفت مردم همی خورد مردمتو دعایی بک که من کردم
هوش مصنوعی: مردم میگویند که باید دعا کنیم. تو هم دعایی کن که من کردم.
گفتمش راست رو مکن لنگیرو تو بگذار تا بود تنگی
هوش مصنوعی: به او گفتم راست قدم بردار و لنگ نزن، تا زمانی که راه تنگ است، تو هم لنگی نکن.
تا بدانی که در سرای بسیچهیچکس نیست ایچ کس را هیچ
هوش مصنوعی: برای اینکه متوجه شوی در دنیای پرهیاهو هیچکس هیچ باوری ندارد.
بهر این است در ره اسبابسر نگوسار لای لاانساب
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در مسیر استفاده از وسایل و ابزارها، باید به سیر و سلوک و تلاش برای رسیدن به هدف توجه کرد و از قید و بندهای فامیلی و نسبی فراتر رفت.
زین قرابت نویس نامهٔ ننگکه قرابت قرابه دارد و سنگ
هوش مصنوعی: به خاطر این نزدیکی، نوشتن نامهای پر از عیب و ننگ لازم است؛ چون این نزدیکی مثل رابطهای است که بین ظرف و سنگ وجود دارد.
بشکند زود و بد شود پیوندلیک نبود چو دیو شد دلبند
هوش مصنوعی: پیوندی که به سرعت شکسته می‌شود بد است، اما اگر عشق به شکلی زشت و دیوانهوار درآید، دیگر ارزشی ندارد.
خویشی خویش ریش ناسورستاز درون زشت و وز برون عورست
هوش مصنوعی: خویشاوندی که از درون فساد دارد و از بیرون زشت است، به درد نمیخورد.
خشک او تر و سرد او گرم استسرِ او پای و سخت او نرمست
هوش مصنوعی: این جمله به توصیف ویژگیهای متضاد یک چیز میپردازد. اشاره دارد که یک طرف آن خشک و سرد است، در حالی که طرف دیگرش تر و گرم به نظر میرسد. همچنین، در این توصیف، قسمت بالایی، محکم و سخت است و قسمت پایین، نرمی و لطافت را نشان میدهد.
نزد دانا چو خشک شد تر اوپای دل کرد خاک بر سر او
هوش مصنوعی: وقتی که انسان عاقل و دانا از چیزی ناامید و بیاثر می‌شود، دلش به درد میآید و احساس ناامیدی و حزن می‌کند.
پس در این بزمگاه نامرداناز پی صحبت جوانمردان
هوش مصنوعی: پس در این محفل پر از ناپسندان، من به دنبال گفتوگو با جوانمردان هستم.
باده همره ترا ز عشق نبیخُم مادر اضافت نسبی
هوش مصنوعی: شراب همراه تو به خاطر عشق است، نه اینکه به خاطر نسبت خانوادگیات باشد.