بخش ۳۸ - دیگری را گوید
هوش مصنوعی: این متن شعری انتقادی و طعنه‌آمیز است که در آن شاعر به موضوعاتی چون ناپاکی و ریاکاری در روابط انسانی اشاره می‌کند. او به نکوهش رفتارهای زشت و سخیف می‌پردازد و نسبت به ادعاهای دروغینی که برخی افراد دارند، اعتراض می‌کند.
شاعر نگاهی تند به افرادی دارد که با ظاهر فریبنده و سخنان زیبا، اما با نیت‌های پلید و ناپاک به جامعه آسیب می‌زنند. او تأکید می‌کند که عشق و حقیقت از دروغ و ریا فاصله دارند و در روند زندگی باید از ظواهر فریبنده دوری کنیم. در نهایت، شاعر به ناامیدی از دنیای اطرافش و بی‌فایده بودن گفتگو با افراد نادرست اشاره می‌کند و خواستار قطع این نوع گفتگوها می‌باشد.
بوده مامات اسب و بابات خرتو مشو تر چو خوانمت استر
هوش مصنوعی: در زمانهای گذشته، پدر و مادر تو هر کدام ویژگیهای خاصی داشتند، اما تو نباید مثل یک خر و اسب به دیگران نگاه کنی. وقتی که اسمی از تو میآورند، نباید به خودت اجازه بدهی که دست کم گرفته شوی.
بدخو از بی‌نکاح زاده بترزانک ازو بار به کشد استر
هوش مصنوعی: بدخو که از ازدواج نکردن به دنیا آمده، بدتر از اوست چون او بار سنگینی را بر دوش میکشد.
رو که دین را به شعرک و ناموسنیک پی کور کردی از سالوس
هوش مصنوعی: اگر کسی دین را با شعر و زیبایی کلام و ارزشهای نیکو تزیین کند، او سالوس و نیرنگباز نیست.
کانکه با چشم عنکبوت بُوَدمگسش تخم عنزروت بُوَد
هوش مصنوعی: هر که با نگاهی تاریک و مشکوک به جهان بنگرد، طبیعتاً نتیجهاش هم چیزهای نادرستی خواهد بود.
از پی شوخ چشمی ای ناکسدیده صیقل‌زنی بسان مگس
هوش مصنوعی: ای بیخود، در پی شیطنتهای یک شخص باهوش، مانند مگس برای صیقل دادن بر روی چیزها وقت صرف میکنی.
عقل من چون حدیث تو شنودگوید ارچه سرِ توش نبود
هوش مصنوعی: وقتی من از تو حرف میزنم، عقل من این را میگوید که درست است، حتی اگر من خودم در آن زمینه تخصصی نداشته باشم.
کان چو طبع خلاف شورانگیزوان چو دست بهار رنگ‌آمیز
هوش مصنوعی: این بیت به بیان دو ویژگی متضاد می‌پردازد. یکی از آنها که به طبیعت اشاره دارد، حالتی شورانگیز و فعال دارد، در حالی که دیگری مانند دست بهار است که باعث زیبایی و رنگآمیزی میشود. به عبارت دیگر، رفتار و ویژگیهای این دو معانی مختلفی از نشاط و زیبایی را به تصویر میکشند.
بخورد چشم او چو نوش مگسچشم دیگر کسان خورد کرگس
هوش مصنوعی: چشمان او مانند شراب برای مگس جذاب است، اما چشمان دیگران را همچون شکارچی، کرگس میبلعد.
نوحهٔ نوحه گر بسی خوشتراز سخنهای وعظ مادر غر
هوش مصنوعی: نوحهخوانی و نالهکردن برای مصیبتها و دردها به مراتب جذابتر و پرمعناتر از سخنرانیهای موعظهگونه و بیروح است.
تا حکیم زمانه احمق شددل او عشق باز یرمق شد
هوش مصنوعی: زمانی که دانای عصر به حماقت افتاد، دل او به عشق و شوقی زنده و سرزنده گشت.
هرگز از بهر یک نماز خداینبشسته دو دست و روی و نه پای
هوش مصنوعی: هرگز به خاطر یک نماز، خدا را تنها با دو دست و صورت شسته و بدون شستشوی پای خود عبادت نکن.
زان همی گِل خورد چو آبستنشوی دارد ز شاه و خواجه چو زن
هوش مصنوعی: وقتی کسی در شرایطی خاص قرار میگیرد، مانند زن باردار که از خاک و آلودگی آگاه است، باید با احتیاط رفتار کند و از قرینگی و همراهی با افراد برجسته و مهم، همانند شاه و خواجه، دوری کند.
چه عجب زانکه شوی دارد زنگر شود هر دو سالی آبستن
هوش مصنوعی: عجب نیست اگر مردی همسر دارد و هر دو سال یک بار همسرش باردار میشود.
نوحه‌گر کز پس تسو گریدآن نه از چشم کز گلو گرید
هوش مصنوعی: نوحهگری که پس از تسلیم و به هم ریختگی، میگرید، نه از چشمانش، بلکه از عمق گلو و با تمام وجودش اشک میریزد.
هرکجا گربه کشت خالیگرغذی خواجه گشت خاکستر
هوش مصنوعی: هر جا که گربهای وجود داشته باشد، اگر در آنجا درختی هم باشد، نشانهای از زندگی و خرمی در آن نخواهد بود و فقط خاکستر باقی میماند.
ژاژ او مرده نظم من جان دارنیست شیرآفرین چو گربه نگار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کسی که کنایه به او زده میشود، دیگر وجود ندارد و توجه به او بی‌فایده است. در عوض، به خالق زیباییها (شیرآفرین) اشاره شده که همچون گربهای زیبا و جذاب است. به طور کلی، حس ناامیدی از اشاره به گذشته و تمرکز بر زیبایی و جذابیت حال حاضر در این متن وجود دارد.
برمن ای سرسبک به خوی و به زیستیک دو مه صبر کن گرانی چیست
هوش مصنوعی: ای سرسبک من، با خوی و زندگیات، لطفاً کمی صبر کن و ببین که سنگینی و دشواریها چه معنایی دارند.
خنک آنکس که چهرهٔ تو ندیدواین سخنهای هزل تو نشنید
هوش مصنوعی: خوشا به حال کسی که چهرهٔ تو را ندیده و از گفتار بیمحتوای تو بیخبر است.
هم کنون خود رهیم ازین گفتنتا ابد هم من از تو هم ز تو من
هوش مصنوعی: در حال حاضر از این حرف زدن فاصله میگیریم، زیرا من و تو در هر زمان به نوعی از یکدیگر جدا هستیم.
آن زمانی که رخ نماید اجلزود گردد به جمله حال بدل
هوش مصنوعی: زمانی که مرگ سر برسد، تمامی شرایط و اوضاع به سرعت تغییر خواهد کرد.
بس کنم زین مثالب تو کنونکه ز اندیشهٔ منست افزون
هوش مصنوعی: من دیگر از این داستانها و سخنان تو دست میکشم، زیرا این افکار به رازهایی دلنشینتر از اندیشههای من اشاره دارند.