بخش ۳۹ - در مذمّت خدمت مخلوق گوید
هوش مصنوعی: این شعر دربارهٔ اهمیت خودآگاهی و شناخت خداوند است. شاعر به افرادی اشاره می‌کند که برای تأمین معیشت خود به بندگی دیگران می‌پردازند، در حالی که در حقیقت باید به خداوند اعتماد کنند. او به ابلهانی که به جای خدا، به مخلوقات توجه دارند، انتقاد می‌کند و می‌گوید که این افراد با وجود تلاش بسیار، به جایی نمی‌رسند. در نهایت، شاعر بر ضرورت شکرگزاری از خدا تأکید می‌کند و از اهمیت خدمت به خلق و دوری از وابستگی به دیگران صحبت می‌کند. بنابراین، او به خواننده یادآوری می‌کند که رزق و روزی باید از خالق تامین شود و نه از مخلوق.
وان کسانی که بارِ خلق کشندزان عمل سال و ماه شاد و گشند
هوش مصنوعی: کسانی که مسئولیت و زحمت دیگران را به دوش میکشند، بر اثر این عمل در طول سال و ماه خوشحال و سرافراز خواهند بود.
سال و مه از برای نیک و بدیشده راضی به جور همچو خودی
هوش مصنوعی: سال و ماه به خاطر خوبی و بدی به طور طبیعی به تغییرات زندگی راضی هستند، همانطور که خود انسان نیز با مشکلات و چالشها کنار میآید.
ابلهی را خدایگان خوانندریش خود می‌ریند و شادانند
هوش مصنوعی: نابخردی را خداوند خطاب میکنند و او با خوشحالی ریش خود را میزداید.
روز و شب در رکاب سفله‌دوانهمچو سگ خواستار لقمهٔ نان
هوش مصنوعی: در طول روز و شب مانند سگی دنبال لقمه نان هستم و در خدمت آدمهای پست و نادان قرار دارم.
ور کند عطسه مرورا چو خدایسجده آرد بایستد به دو پای
هوش مصنوعی: اگر کسی عطسه کند، باید مانند خداوند سجده کند و به احترام آن، ایستاده شود.
وز پی سوزیان وز چیزشیرحم‌اللّٰه گوید از تیزش
هوش مصنوعی: کسی که به دنبال آتشزنها و چیزهایی که به آنها مربوط میشود میرود، از شدت تندی و شدت عمل آنها می‌گوید که ای کاش خدا بر آنها رحم کند.
وز پی یک دو نان به رعناییخواند او را به حاتم طایی
هوش مصنوعی: او به دنبال کمی نان، به زیبایی او را مانند حاتم طایی میخواند.
در سخن سفله ژاژ می‌خایدتاش زان ترّهات بستاید
هوش مصنوعی: در کلام افراد بیارزش، حرفهای بیمحتوا و بیاهمیت بیان میشود تا از آنها چند موضوع سطحی و بیاساس تعریف کنند.
در شجاعت ورا بسان علیمی‌ستاید که سخت بی‌بدلی
هوش مصنوعی: او در شجاعت، به مانند علی ستایش میشود، زیرا که در این زمینه بیهمتا و بینظیر است.
در سخاوت ورا ز حاتم طیّبگذراند به عزّ علیّ
هوش مصنوعی: در سخاوت او، باید از حاتم طایی گذشت و او را با عزت علی مقایسه کرد.
گر خدا را چنان پرستیدیاز خدا هرچه خواستی دیدی
هوش مصنوعی: اگر با ایمان و به طور واقعی خدا را بپرستی، هر آنچه که از او بخواهی، به تو خواهد رسید.
خدمتش به ز فرض پنداردوز پی او نماز بگذارد
هوش مصنوعی: او به خدمت کردن او فراتر از واجب و وظیفهاش میانگارد و برای او نماز میخواند.
شادمانه بُوَد که چون من کیستحرمتم هست و دل ز رنج تهیست
هوش مصنوعی: خوشحال میشوم که کسی مانند من وجود دارد که از احترام برخوردار است و دلش از نگرانیها خالی است.
بر خدایی که رازق روزیستبنده را زو سرور و پیروزیست
هوش مصنوعی: به خداوندی که روزیدهنده است، بنده برای او مانند سرور و پیروزمند است.
آن وثوقش نباشد از تبهیکه برآنکس که مروراست رهی
هوش مصنوعی: اگر اعتماد او بر اساس خیانت باشد، بر کسی که در گذشته تجربهای دارد، نمیتوان اتکا کرد.
راست گفت این مثل خردمندیکه جهان راست لفظ او پندی
هوش مصنوعی: این مثل را به گونهای میتوان معنی کرد که یک فرد عاقل و دانا به درستی گفته است که دنیا به خودی خود درست و سلیم است، اما یادآوری آن در جملهای آموزنده میتواند ما را به تفکر و عبرت گرفتن از آن ترغیب کند.
هر کجا هست ره فرادانیبنده گشتست از پی نانی
هوش مصنوعی: هر کجا که فرادانی (خودآموز) وجود داشته باشد، بنده (فرد معمولی) برای یافتن نان و روزی در پی او خواهد رفت.
هرکجا تیز فهم و فرزانیستبنده‌ای کند فهم و نادانیست
هوش مصنوعی: هرجا که فردی باهوش و دانشمند وجود دارد، فردی هم هست که نادانی و جهل را بر خود دارد.
رزق رازق ببیند از مخدوماینت نادان و از خرد محروم
هوش مصنوعی: رزق و روزی را، تنها، کسی که به دانایی و خرد دست نیافته است، از این سرپرست خود میبیند.
بنده را ای تو رازق مرزوقدور گردان ز خدمت مخلوق
هوش مصنوعی: پروردگارا، تو که روزیدهندهای، مرا از خدمت به مخلوقات دور کن.
ای سنایی خدای را کن شکرکه نه‌ای همچو ابلهان در سکر
هوش مصنوعی: ای سنایی، خدا را شکر کن که مانند نادانها در حالت گیجی و مستی نیستی.
تا بوی زنده شکر او می‌گویبه در آفریده هیچ مپوی
هوش مصنوعی: تا وقتی که بوی خوش و زندگیبخش شکر او را میشنوی، از در آفریده هیچ چیز را نادیده نگیر.
رازق و سازگار خالق بسکس او چون شدی مترس از کس
هوش مصنوعی: خالق دنیا و روزیدهنده همواره موجود است، پس وقتی به او اتکا کنی، از هیچ کس دیگر نترس.
خدمت خلق باد باشد بادکس گرفتار باد خلق مباد
هوش مصنوعی: هرکس باید در خدمت مردم باشد و نباید به مشکلات و مشغلههای زندگی دیگران دامن بزند، تا کسی در مشکلات دیگران گرفتار نشود.