بخش ۱۷ - حکایت
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به مسائلی چون درد و رنج، عافیت و امنیت، و جستجوی دانش و حقیقت می‌پردازد. شخصی نادان به دیدار کسی می‌رود که به درد دندان مبتلا است و در این دیدار، شاعر بیان می‌کند که در زندگی خود به دنبال آرامش و خوشبختی است. او از تحمل درد و رنج سخن می‌گوید و تلاش دارد تا به جای مانده در کنج خود، برای دیگران آرامش و امنیت فراهم آورد. شاعر همچنین به ارزش دانش و علم اشاره دارد و می‌گوید که باید از آن بهره‌مند شد تا به حقیقت رسید. در نهایت، او بر اهمیت خلوت و تفکر در زندگی تاکید می‌کند و این که هر کس باید برای رسیدن به مراد خود و دوری از دنیا و طمع، به خلوت انس گیرد.
آن شنیدی که رفت نادانیبه عیادت به درد دندانی
هوش مصنوعی: یک نفر نادان به عیادت کسی که دندانش درد می‌کند می‌رود و از این گام عاجزانهاش هم خبر ندارد.
گفت با دست از این مباش حزینگفت آری ولیک سوی تو این
هوش مصنوعی: گفتند که با دستت از این ناامیدی دوری کن، اما حزین پاسخ داد که درست است، اما من به سمت تو میآیم.
باد باشد چو بی‌خبر باشیآب و آتش چو خاک برپاشی
هوش مصنوعی: وقتی بی‌خبر باشی، مانند بادی میمانی که هیچ کاره است و نمیداند چه بر سرش میآید. اگر به مسایل اطراف توجه نکنی، مانند آبی و آتش خواهی بود که بر روی خاک پراکنده میشود و تاثیری ندارد.
بر من این درد کوه پولادستچون تو زین فارغی ترا بادست
هوش مصنوعی: درد و رنج من بسیار سنگین و محکم است، به گونهای که انگار با فولاد ساخته شده است؛ اما تو از این مشکلات آزاد و رهایی.
چون دل و دست همزبان دارمعافیت به چو این و آن دارم
هوش مصنوعی: وقتی دل و دست من هماهنگ و همدل هستند، به هر چیزی که داشته باشم، خوشبختی را تجربه میکنم.
چژک را چون نه تیغ و نه سپرستسینه مرچزک را حصار سر است
هوش مصنوعی: چون چژک نه سلاحی دارد و نه حفاظی، سینه مرچزک به مانند دیواری محافظت می‌کند.
لاجرم زین کند زمین شدیارلاجرم زان حصار گیرد مار
هوش مصنوعی: بنابراین، به ناچار زمین از آن یار جدا میشود و به همین دلیل مار از آن حصار بیرون میآید.
من ز بهر تو مانده اندر کنجتو لقب کرده مر مرا ناکنج
هوش مصنوعی: من به خاطر تو در گوشهای ماندهام و به خاطر تو حتی نامی که به من دادهاند، برایم ناآشنا و غریب شده است.
تخم تا در زمین نمانده سه ماهبر ازو کی خوری به خرمنگاه
هوش مصنوعی: تا زمانی که دانه در زمین بماند و سه ماه طول بکشد، به بهار نمیرسد و محصولی برداشت نمیشود. بنابراین، تا وقتی زحمت نکشی و صبر نکردهای، نمیتوانی به دستاوردی دست یابی.
در زمستان سه مه بیاسایدپس بهاری چنان بیاراید
هوش مصنوعی: در زمستان به مدت سه ماه باید صبر کرد، سپس بهاری زیبا و دلنشین به وجود میآید.
من که در خانه خود چنین باشماز پی خوان اهل دین باشم
هوش مصنوعی: من که در خانهام به این حال هستم، پس چرا به دنبال علم و معرفت اهل دین نباشم؟
چون همی خوانِ دانش آرایمکی ز مطبخ به سوی باغ آیم
هوش مصنوعی: وقتی که در حال آراستن دانش خود هستم، دیگر زمانی برای رفتن به باغ از آشپزخانه ندارم.
کم از آن کز تو رخ نهان دارممردهٔ نفس را روان دارم
هوش مصنوعی: من کمتر از آنچه که از تو پنهان کردهام، دارم و همچنان روح مردهٔ نفس خود را زنده نگه داشتهام.
از بلا کنج از آن نپردازمتا ترا کنج عافیت سازم
هوش مصنوعی: من از سختیها و مشکلات دور نمیشوم تا بتوانم تو را به آرامش و آسایش برسانم.
تا دلم چون بهشت نور دهدنور تنها نه صد سرور دهد
هوش مصنوعی: تا زمانی که قلبم مانند بهشتی نورانی باشد، تنها نور نمیدهد، بلکه شادی و سرور زیادی را نیز به ارمغان میآورد.
زان همی در به رخ فراز کنمتات صد در ز عقل باز کنم
هوش مصنوعی: از آنچه که در چهرهات میبینم، در دل میکوشم تا تمام درهای عقل و فهم را بگشایم.
نبود نیز گرد هر کلبهخانه و کوی گرد چون گربه
هوش مصنوعی: در اطراف هر خانه و محله، هیچ کس نیست و همه جا خالی و سوت و کور است، مانند گربهای که در گمکَنهای سرگردان است.
بلکه مرد سخن به هر جاییچون زنان کم جهد به هر پایی
هوش مصنوعی: مردِ سخن باید در هر موضوعی حرف بزند و تلاش کند، در حالی که برخی زنها به آسانی به هر جایی میرسند و به نتایج دست پیدا میکنند بدون این که زحمت زیادی بکشند.
جان گوینده چون نکو گویدزاب جان روی دل همی شوید
هوش مصنوعی: وقتی سخنران با نیکویی و زیبایی صحبت می‌کند، روح او به آرامش میرسد و دلها را نیز شاداب می‌کند.
بیشهٔ نظم را چو شیر بُوَدجان نه زین چار طبع چیر بُوَد
هوش مصنوعی: در ترکیب نظم و شعر، اگر روح آن قوی و باعزت مانند شیر باشد، آنگاه طبیعت و ذوق شاعر نیز به طور شایستهای نمایان خواهد شد.
خود مرا نیست بی‌تو زهره و بسخیره‌رویی و بی‌خودی چو مگس
هوش مصنوعی: بدون تو، من قدرتی ندارم و فقط حیران و سرگردان هستم، مانند مگسی که در جستوجوی نوری میچرخد.
چون نه مردان طمع و پر خاشمخاره را خیره خیر چه تراشم
هوش مصنوعی: وقتی که مردان طمع و خشم را ندارند، به چه چیزی میتوانم امیدوار باشم و چه کار مفیدی میتوانم انجام دهم؟
گورخر چون نداد کس را دستنه ز پالان و رنج بار برست
هوش مصنوعی: گورخر به کسی کمک نکرد، نه از زین و نه از زحمت بارش رهایی یافت.
گرچه شد ز اهل روزگار جداچه کمست آخر از مگس عنقا
هوش مصنوعی: با وجود اینکه از افراد زمانهاش جدا شده، در نهایت برای او چه تفاوتی دارد، مانند اینکه برای مگس عنقا چه کمی وجود دارد.
سوسماری که فارغست از آبچه سرِ آب نزد او چه سراب
هوش مصنوعی: سوسماری که از آب دور است، نه به عمق آب اهمیت میدهد و نه به خیال و توهمی که از آب دارد.
تو مرا گویی ای خر طنّازسوی درگاه این بزرگان تاز
هوش مصنوعی: تو به من میگویی ای در کنار آنان، به سوی درگاه این بزرگان حرکت کن.
نکنی خدمت این بزرگان راسخت بی‌حرمتی دل و جان را
هوش مصنوعی: اگر به این بزرگواران خدمت نکنیم، واقعاً به دل و جان خود بیاحترامی کردهایم.
کی شود سوی لاهی اللهیعاشق تابه کی شود ماهی
هوش مصنوعی: کی میشود کسی که عاشق لاهی شود، تا چه زمانی مانند ماهی در آب غرق باشد؟
زال چون ماده گاو بگذاردکی سپاس سبوس بردارد
هوش مصنوعی: زال مانند ماده گاوی که میگذارد، کی یگانهای که سپاس و قدردانی کند را برمیدارد.
باغ دین و خرد بُوَد خلوتپردهٔ نیک و بد بُوَد خلوت
هوش مصنوعی: باغ دین و اندیشه، جایی است که در آن روح و آرامش وجود دارد. در حالی که فضای پردهها و نقابهای نیک و بد، به تنهایی و تفکر درونی نیاز دارد.
هرکه خلوت گزید راحت دیدخلوت آمد مراد را چو کلید
هوش مصنوعی: هر کس که به تنهایی و دور از شلوغی برود، آرامش و راحتی را تجربه می‌کند. تنهایی مانند کلیدی است که به آرزوها و خواستهها دست پیدا می‌کند.
باز دارد به خاصه بهر ورعکهنهٔ نو ترا ز ننگ طمع
هوش مصنوعی: پرندهای که به خاطر پرهیزکاری، از طمع دوری می‌کند، تو را از زشتی و ننگ طمعورزی دور نگه میدارد.
ضد با ضد یار چون باشداشتر بی‌مهار چون باشد
هوش مصنوعی: اگر دو چیز متضاد با یکدیگر باشند، مانند شتری که بدون سرپرست و کنترل باشد، وضعیتی آشفته و نامتعادل ایجاد میشود.