غزل شمارهٔ ۱۱۵
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به غم و اندوه دل اشاره می‌کند که بر اثر کدورت‌ها و جدایی‌ها ایجاد شده است. او به تصویر کشیدن احساسی می‌پردازد که دل همچنان در اسارت نگران و ناراحت مانده است، حتی با وجود فرار مرغ از قفس. همچنین به زنگار و کدورت‌های روحی که همچنان بر دل نشسته اشاره می‌کند. در اشعار دیگر، نسبت به عشق و درد ناشی از آن گله‌گذاری می‌کند و به عدم سازگاری و درآمیختگی زندگی‌های مختلف می‌پردازد. در نهایت، به پختگی و تجربه ناشی از سختی‌ها اشاره دارد که موجب می‌شود انسان به افتادگی و تواضع نزدیک‌تر شود.
بر دل ز بس غبار کدورت نشسته استبیچاره ناله در ته دیوار مانده است
هوش مصنوعی: دل بهخاطر انبوهی از غم و ناراحتی غبارآلود شده و در حالتی تأسفبار، صدایی کمزور از اعماق خود بیرون میآورد که در گوشه دیوار گرفتار شده است.
مرغ از قفس پرید و به فانوس شمع سوختدل همچنان به سینه گرفتار مانده است
هوش مصنوعی: پرنده از قفس خارج شد، اما دل هنوز در سینه اسیر و در آتش شمع می سوزد.
دل را تو بردی و غم دل همچنان بجاستآئینه در میان نِه که زنگار مانده است
هوش مصنوعی: تو دل مرا بردی و همچنان غم دل در من باقی است. آینه را در جایی پنهان کن، زیرا که لکههای آن هنوز باقی مانده است.
پرهیز چون نمی‌کند از خون عاشقانچشم تو را سزاست که بیمار مانده است
هوش مصنوعی: اجتناب از محبت و عشق، باعث شده است که دل بندهعشق به درد و رنج بیفتد و چشم تو شایستهی این غم و ناراحتی است که هنوز بهبودی نیافته است.
چون همنشین آن بر و رو گشته آبلهشبنم در آفتاب چه بسیار مانده است
هوش مصنوعی: زمانی که کنار آن شخص نشستهام، مانند آبی که در آفتاب بر روی گلبرگها مینشیند، بسیار چیزها را مشاهده کردهام.
سررشته هزار موافق ز هم گسیختربط ردای شیخ به زنار مانده است
هوش مصنوعی: هزاران پیوند و ارتباطی که میان موافقان وجود داشت، اکنون گسسته شده است. تنها ارتباطی که باقی مانده، ارتباط ردای شیخ با زنار است.
از زور رعشه، پنجه خورشید می‌برداز باده گرچه دست من از کار مانده است
هوش مصنوعی: به خاطر شدت لرزشها و تأثیرات آن، انگار نور خورشید را از من گرفتهاند، با این حال دست من نمیتواند کاری انجام دهد و در عمل ناتوان ماندهام.
باشد نشان پختگی افتادگی کلیمآن میوه نارسست که بر دار مانده است
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که ممکن است نشانهای از پختگی و کمال در فرد وجود داشته باشد، اما در واقع او هنوز به کمال نرسیده است و مانند میوهای است که هنوز نارس مانده و به درخت آویزان است.