غزل شمارهٔ ۵۲۱
هوش مصنوعی: این شعر به زیبایی و ارزش والای سخن و هنر کلام اشاره دارد. شاعر می‌گوید که سخن از خورشید نیز بالاتر است و در بازار روز، شب وجود ندارد. او نارسایی‌ها را در سایه دیوار سخن می‌بیند و از این‌که هنر و خلاقیت هیچ تعویذی مثل کلام ندارد، سخن می‌گوید. همچنین، بیان می‌کند که در دنیای کلام تنها یاران و اهل فن به سخن علاقه‌مندند و دیگران کمتر به آن توجه می‌کنند. شاعر در نهایت به این نکته می‌رسد که در دریایی از حیرت و شگفتی غرق است و با این حال به ارزش سخن و هنر آن واقف است.
برتر از خورشید شد کار سخنشب ندارد روز بازار سخن
هوش مصنوعی: سخنان و گفتارهایی که با ارزش و معنوی هستند، از درخشش خورشید نیز بیشتر اند. شب وقتی که همه چیز آرام است، فرصت مناسبتری برای بیان این سخنان وجود دارد، چرا که در روز، هرج و مرج و شلوغی بازار حرفهاست.
نارسائیهای انداز همهاز بلندیهای دیوار سخن
هوش مصنوعی: نقصها و کمبودهای محاسبات و تخمینها همه ناشی از بلندای دیوارها و موانع است.
عرش کرسی می نهد در زیر پایتا گلی چیند ز گلزار سخن
هوش مصنوعی: خداوند مقام بلندی را برای انسانی میسازد تا او بتواند از زیباییهای کلام و سخن و اندیشه بهرهبرداری کند.
منکر هر ملت و مذهب که هستبرنمی خیزد بانکار سخن
هوش مصنوعی: هر کسی که منکر ملت یا مذهبی است، از پذیرفتن حقیقت و گفتار حق سرباز میزند.
بهر بازوی هنر ننوشته اندهیچ تعویذی چو طومار سخن
هوش مصنوعی: هیچ طلسم و دعایی نمیتواند به اندازه قدرت هنر و سخن موثر باشد.
چون قلم از خویش سرها بر تراشسربسی خواهد سر و کار سخن
هوش مصنوعی: زمانی که قلم از روی خود شروع به کار می‌کند، سرهای بسیاری را شکل میدهد و به این ترتیب، به خلق و بیان اندیشهها و سخنان مختلف خواهد پرداخت.
غیر یارانیکه مضمون می برندکس نمی بینم خریدار سخن
هوش مصنوعی: من فقط یاران خود را میشناسم که ارزش سخن را درک می‌کنند و جز آنها کسی را نمیبینم که به کلام من اهمیت بدهد.
میرزای ما جلال الدین بسستاز سخن سنجان طلبکار سخن
هوش مصنوعی: میرزای ما، جلالالدین، با کلامش مانند سنجان، زمین و زمان را از کلماتش پر می‌کند و به دلیل و تواناییاش در سخن گفتن، همیشه در زمره طلبکاران صحبت است.
راستی طبعش استاد منستکج نهم بر فرق دستار سخن
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که سخن گوینده به قدری زیبا و مهم است که باید با دقت و احترام به آن پرداخته شود. او بر این باور است که باید به نحوی خاص و مناسب به سخن و اندیشههایش توجه شود.
غرق بحر حیرتم دائم کلیمگرچه با این قدر و مقدار سخن
هوش مصنوعی: من همواره در دریای حیرت غرق هستم، حتی اگر مانند کلیم (حضرت موسی) اینقدر سخن بگویم.