شمارهٔ ۴٠ - ایضاً قصیده له در مدح علاءالدین محمد
هوش مصنوعی: این شعر درباره شگفتی و سعادت اهل خراسان است که به برکت رحمت خداوند به دست آورده‌اند. شاعر به بیان وضعیت افراد در رنج و محنت پرداخته و می‌گوید که با وجود سختی‌ها، آنها از درگاه حق رحمت و قدرت را دریافت کرده‌اند. او از حکمت و تدبیر حاکم (شاه دین پرور) سخن می‌گوید که به مردم خوشبانی و سعادت داده است. شاعر اشاره می‌کند که با وجود دشمنان و مشکلات، برکت و احسان حاکم موجب نظم و سامان‌دهی در زندگی مردم شده است. در نهایت، او اهمیت مدح و ستایش حاکم را برجسته می‌کند و بیان می‌کند که چنین انسانی لایق ستایش و تمجید است.
این سعادت بین که باز اهل خراسان یافتندوین کرامت بین که از تأیید یزدان یافتند
هوش مصنوعی: این خوشبختی را ببین که مردم خراسان به دست آوردند و این بزرگمنشی را مشاهده کن که از حمایت خداوند به وجود آمده است.
بودشان از آتش محنت جگرها تافتهچون خضر در ظلمت غم آب حیوان یافتند
هوش مصنوعی: آنها از شعلههای درد و رنج مانند خضر در تاریکی غم، جان خود را به آرامش رساندند و آب حیات را پیدا کردند.
با چنان نکبت که در وی غرقه بودند این گروهحیرتم آمد از آن دولت که ایشان یافتند
هوش مصنوعی: با توجه به وضعیت بدی که این گروه در آن غرق شده بودند، شگفتزدهام از اینکه چگونه توانستند به این موفقیت برسند.
با خرد گفتم که ای فرزانه پیر کارداناز کجا بخت جوان این اهل حرمان یافتند
هوش مصنوعی: با عقل و درایت به آن پیر دانا گفتم که از کجا جوانان این دیار که به سختی زندگی میکنند، چنین بخت و اقبال خوبی پیدا کردند؟
گفت از آنجا کآفتاب ملک را از لطف حقسایه گستر بر سر اهل خراسان یافتند
هوش مصنوعی: او گفت که آفتاب، برکت و نعمت خداوند را بر سر مردم خراسان افکنده و از این رو، زندگی و روزگارشان پر از خیر و برکت شده است.
سر فراز ربع مسکون آنکه با مردانگیشداستان پور دستان جمله دستان یافتند
هوش مصنوعی: کسی که در سرزمینهایی با تمدن و فرهنگ برجسته زندگی می‌کند، با شجاعت و مردانگیاش داستانهای بسیاری از دلاوریها و افتخارات را رقم زده است و همه دستان قهرمانان دیگر تحت تأثیر داستانهای او قرار گرفتهاند.
شاه دین پرور علاء ملت و دین کز شرفآستان قدر او را اوج کیوان یافتند
هوش مصنوعی: شاهی که دین و ملت را پرورش میدهد، با ارادت و احترام به آستان او، برتری و عظمت را به دست آورده و به مرتبهای بلند و والا دست یافته است.
آن مسیحا دم که اندر حل کار دین و ملکدست او را چون کف موسی عمران یافتند
هوش مصنوعی: در زمانی که کارهای دین و کشور در حال پیچیدگی است، دستی مانند دست موسی، در کارها حاضر و نجاتبخش میشود.
آن جهانداریکه دین و ملک را گر بیش از اینکار بی سامان و جمعیت پریشان یافتند
هوش مصنوعی: اگر آن پادشاهی که به دین و کشور اهمیت میدهد، روزی ببیند که اوضاع به هم ریخته و مردم در آشفتگی هستند، هرگز در این وضعیت شکیبایی نخواهد کرد.
این زمان از یمن عدلش کار و بار این و آندر نکوئی آنچنان کش وصف نتوان یافتند
هوش مصنوعی: این زمان به برکت عدالت او، کار و زندگی مردم به خوبی و نیکویی پیش میرود، به گونهای که وصف آن حتی دشوار است.
از پی نظاره بگشادند جن و انس چشمآصفی را والی ملک سلیمان یافتند
هوش مصنوعی: جن و انس برای دیدن آصف، چشمی را گشودند که والی ملک سلیمان بود.
سالکان منهج امید یعنی حرص و آزاز دل و از دست او هم بحر و هم کان یافتند
هوش مصنوعی: سالکان به راه امید، یعنی کسانی که به دنبال آرزوها و دستاوردهای خود هستند، حرص و طمع را از دل خود و از چنگ او رها کرده‌اند. آنها هم از دریا و هم از خشکزمین بهرهمند شدهاند.
شهسوار همتش چون عزم جولانگاه کردعرصه ئی از لامکان بیرون میدان یافتند
هوش مصنوعی: هنگامی که دلیران با اراده قوی خود به میدان آمدند، فضایی فراسوی محدودیتها و مکانها پیدا کردند.
روز هیجا دست او و رمح مار آساش رااهل معنی چون ید بیضا و ثعبان یافتند
هوش مصنوعی: در روز هیجا، مردم اهل معرفت دست او و نیز رمح (نیزه)اش را همچون ید بیضا (دست سفید) و مار ثعبان (مار بزرگ و خطرناک) یافتند.
بر سپهر مکرمت در خشکسال مردمیفتحباب جود از آن دست درافشان یافتند
هوش مصنوعی: در آسمان بزرگواریت، در زمان قحطی، انسانهایی با دستهای سخاوتمند، دروازههای generosity را گشودهاند.
ابر نیسان را زرشگ دست گوهر بار اوبا دل و با دیده سوزان و گریان یافتند
هوش مصنوعی: ابر نیسان به زیبایی و شکوهی که در آن روزگار وجود داشت، شبیه به گوهری است که با درد و اندوه، دلی شاد و چشمانی اشکبار به دنبال آن میگردند.
قدر او مهمان گردون گشت و او را ما حضرقرص ماه و خور برین آراسته خوان یافتند
هوش مصنوعی: قدر، مهمان آسمان شد و او را در این دنیا به ظاهر پر زرق و برق چون هالهای از ماه و خورشید یافتند.
هر نهاری از برای خوان بزمش بره رادر تنور تفته خورشید بریان یافتند
هوش مصنوعی: هر روز برای مهمانیاش، برهای را در تنور داغ آفتاب کباب کردند.
هست چون یوسف عزیز مصر دنیا وینعجبکش سلیمان وار لشکر جمله از جان یافتند
هوش مصنوعی: دنیا به مانند یوسف عزیز مصر است و اینجا شگفتی دارد، چنان که سپاه سلیمان، همه از جان خود عشق و زندگی یافتهاند.
ذره ئی از نور رأیش عکس بر گردون فکنداز شعاع آن فروغ مهر تابان یافتند
هوش مصنوعی: یک ذره از نور تفکر او بر آسمان تابید و به واسطهی این نور، مردم درخشش خورشید را یافتند.
بر چراغ دولت او کمترین پروانه ایستشمع زرین کاندرین فیروزه ایوان یافتند
هوش مصنوعی: در زیر نور پرتوهای او، من مانند کوچکترین پروانهای هستم که در برابر شمعی طلایی که در این ایوان فیروزهای جای دارد، قرار گرفتهام.
دشمنش را ز آب میغ تیغ آتشبار اورسته در بحرین دیده در و مرجان یافتند
هوش مصنوعی: دشمنش با تیرهای آتشینش از آب میغ (نوعی پرنده) رسته است و در خلیج فارس، دریا و مرجانها را دیدهاند.
دشمنانش از ربقه فرمانش سر میتافتندبر مراد دوستانش جمله فرمان یافتند
هوش مصنوعی: دشمنان او از دستورش سرپیچی میکردند، اما همه دوستانش فرمان او را با کمال رضایت پذیرفته بودند.
خسروا دانی که اهل عالم از احسان توفیض باد فرودین و ابر نیسان یافتند
هوش مصنوعی: ای فرزند خسرو، میدانی که مردم جهان از خوبیهای تو بهرهمند شده و مانند باران بهار و ابرهای نیسان از فیض و رحمت تو بهرهور گشتهاند.
هر که شد در سایه مهرت چو ذره آشکارکار بی سامان او را بس بسامان یافتند
هوش مصنوعی: هر کسی که در سایه محبت تو قرار گیرد، مانند ذرهای روشن و نمایان میشود و کارهای نامنظم او به خوبی و نظم درمیآید.
گنج مدحت بایداز کنج دل ابن یمینمیطلب زیرا که گنج از کنج ویران یافتند
هوش مصنوعی: برای ستایش و تعریف باید به عمق دل ابن یمین رجوع کرد، زیرا گنج واقعی از دلهای ویران و خالی پیدا میشود.
مادح همچون تو ممدوحی رهی باید از آنکلایق مدح محمد نظم حسان یافتند
هوش مصنوعی: شاعر به وصف فضایل فردی میپردازد که شایسته ستایش است و می‌گوید که ستایشگری مانند تو باید نماینده شخصیتی باشد که لیاقت ستایش پیامبر محمد (ص) را دارد. در حقیقت، شخص مورد نظر از نظر صفات و ویژگیها به قدری والا و برجسته است که میتوان او را با بزرگترین مقامها مقایسه کرد.
باد گردان در خم چو گان حکمت همچو گویهر سری کز خط فرمان تو گردان یافتند
هوش مصنوعی: باد مانند گردانی است که در پیچ و خم چوب بازیگران حکمت حرکت می‌کند، مثل گویهایی که هرکدام به دست قدرت تو به گردش درآمدهاند.