شمارهٔ ١۴١ - ایضاً له در مدح نظام الدین یحیی
هوش مصنوعی: این متن اشعاری است که به ستایش شاهی عادل و نیکوکار می‌پردازد. شاعر به صفات برجسته این شاه اشاره می‌کند و او را منبع خیر و عدالت برای مردم می‌داند. همچنین، او بر این نکته تأکید می‌کند که در عصر سلطنت این شاه، نیک‌امیدها و آرامش برای مردم به ارمغان آمده و هیچ فتنه‌ای نمی‌تواند او را تحت تأثیر قرار دهد. شاعر با استعاره‌هایی مانند آفتاب و کوه به نقل از ویژگی‌های شاه می‌پردازد و از قدرت بی‌نظیر او در حکمرانی و ادارهٔ کشور می‌گوید. در پایان، شاعر خواستار توجه و پاسخ به درخواست خود از سوی شاه می‌شود و دعا می‌کند که این دوران پر از عدالت ادامه یابد.
باد میمون نهضت رایات شاه دین پناهآنکه بر خلقش بحق کردست ایزد پادشاه
هوش مصنوعی: باد خوشبوی پیروزی و افتخار، نشانگر سلطنت و حمایت پادشاهی است که به درستی به مردم خود خدماتی ارزنده ارائه داده و به عنوان سایهای از رحمت و عدالت بر آنان سایه افکنده است.
شاه دین پرور نظام دولت و ملت کز اوستسربلند و پای برجا در جهان دیهیم و گاه
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف پادشاهی می‌پردازد که با حمایت خود، دین و دولت را تقویت کرده و سبب سربلندی و استقرار ملت در جهان شده است. به عبارتی، او مانند یک تاج و نشان در دنیا بر سر ملت قرار دارد و موجب ثبات و افتخار آنهاست.
و آنکه شاه اختران دربندگی او کمرگر نبندد آسمان بر بایدش از سر کلاه
هوش مصنوعی: اگر کسی که در برابر قدرت و عظمت خدایان قرار دارد، از خود خویشتن را نشان ندهد و به بندگی در نیفتد، آسمان (یا سرنوشت) به او خواهد گفت که چه بر سرش خواهد آمد. در واقع اگر کسی در این زندگی پست و مقام نداشته باشد، آسمان نیز بر او نخواهد بخشید.
سرور گردنکشان کز بدو فطرت ثبت کردخامه منشی گردون مدح او بر فرق ماه
هوش مصنوعی: سرور بزرگانی که جنبهی فطری و اصلیشان را از او دریافت کردهاند، باعث شدند که قلم آسمان برای ستایش او، شعری بر سر ماه بنویسد.
گر جهان پر فتنه و آشوب گردد ایمن استهر که او را شحنه انصافش آرد در پناه
هوش مصنوعی: اگر دنیا پر از فتنه و درگیری شود، هر کسی که انصاف را حامی خود داشته باشد، در امان است.
با وجود او عدو را لاف شاهی کی رسدآفتاب از ذره بشناسد خرد بی اشتباه
هوش مصنوعی: با وجود او، دشمن هرگز نمی‌تواند ادعای سلطنت کند. خورشید به راحتی میتواند عنصر کوچکی را تشخیص دهد و خرد به طور بیاشتباه درک می‌کند.
ناید از مردمم گیاه آنها که آید ز آدمیورچه در صورت بود چون آدمی مردم گیاه
هوش مصنوعی: مردمی که از آنها به وجود آمدهاند، مانند گیاهان نیستند. اگرچه ممکن است در ظاهر شبیه انسان باشند، ولی آنچه که آنها را تعریف می‌کند، نه در ظاهر بلکه در جوهر و ماهیتشان است. انسانها با روح و ویژگی‌های خاص خود شناخته میشوند و صرفاً به وسیلهی فرم ظاهریاشان نمیتوان آنها را انسان به شمار آورد.
گر کند دعوی که ملک اوست ملک خافقینمدعا ثابت بود آنرا که عدل آمد گواه
هوش مصنوعی: اگر کسی ادعا کند که این جهان و همه چیز متعلق به اوست، این ادعا با در نظر گرفتن عدالت ثابت می‌شود.
در شگفتم تا چرا آئینه مه زنگ یافتچون بگردون بر نشد در عهد عدلش هیچ آه
هوش مصنوعی: در تعجبم که چگونه مهتاب به زنگ زدگی افتاده است، در حالی که در زمان حکومت عدل، هیچ آه و افسوسی وجود نداشته است.
گر رسد بوئی ز حزم او بکاه سر سبکورکند عزمش بسوی کوه پا برجا نگاه
هوش مصنوعی: اگر بویی از احتیاط و تدبیر او به مشامت برسد، سر خود را پایین بیاور و بیخیال شو؛ اما اگر اراده و عزمش را به سوی کوه متوجه کرده باشد، با قدرت و استقامت پایدار بایست.
از گرانباری حزمش کاهرا بینی چو کوهدر سبکساری عزمش کوه را یابی چو کاه
هوش مصنوعی: اگر به سادگی و سبکی او نگاه کنی، گویی که کوه است، اما وقتی عزم و ارادهاش را ببینی، متوجه میشوی که او میتواند از وزنی که بر دوشش است، سبکتر شود و به راحتی حرکت کند.
از نسیم و از سموم لطف و عنفش زهر و نوشآن ولی را جانفزای و وین عدو را عمر کاه
هوش مصنوعی: نسیم و سموم، هر دو نشان دهندهی نوعی تأثیر هستند؛ یکی با لطافت و دیگری با شدت. در این بیت، اشاره به این است که لطف و سختیهای زندگی هر دو میتوانند تأثیرگذار باشند. در واقع، برای کسی که به آنها نگاه مثبت دارد، این تأثیرات جانفزایند و زندگیاش را غنا میبخشند، ولی برای دشمن، این تأثیرات میتوانند عمرش را کاهش دهند. به عبارتی دیگر، دید مثبت میتواند از سختیها نیز بهره ببرد، در حالی که دید منفی فقط موجب ضعف و نقصان می‌شود.
هر کرا در مصر عالم کرد لطف او عزیزروی چون یوسف نهاد از چاه خواری سوی جاه
هوش مصنوعی: هر کس که در دنیا به لطف خداوند مورد توجه قرار گیرد، مانند یوسف که از چاه به عزت و مقام رسید، از ذلت و حقارت به جلال و احترام منتقل می‌شود.
شهریارا بر زمین هر فتنه کآید ز آسمانورچه باشد بهر غیری از رعیت تا سپاه
هوش مصنوعی: هر فتنه‌ای که از آسمان به زمین بیفتد، شهریار باید آن را مدیریت کند، چه این فتنه به دیگران مربوط باشد یا به لشکریان و مردمش.
چون بجمع ساکنان ربع مسکون بگذردخانه ابن یمین جوید نخست از گرد راه
هوش مصنوعی: وقتی که به محلهای که مردم در آن زندگی میکنند نزدیک میشویم، ابتدا باید خانه ابن یمین را پیدا کنیم و به دنبال آن بگردیم.
آسمان چون دید عدلت را که با ظالم چه کردباری آنهم شمه ئی کز عقل بودش انتباه
هوش مصنوعی: آسمان وقتی دید که عدالت تو با ظالم چه برخوردی دارد، به همین خاطر بود که نگاهی به انسانیت و عقل خود انداخت و متوجه شد.
با خرد گفتم خلاصم زو که یارد داد گفتآفتاب اوج رفعت سایه لطف اله
هوش مصنوعی: با عقل و اندیشهام گفتم که از این مشکلات نجات یابم، او که یاریام کرد، گفت مانند آفتاب در اوج بلندی و نور خداوندی است.
خسرو عادل نظام ملک و دین کز بهر فخربر زمین سایند پیش او سرافرزان جباه
هوش مصنوعی: خسرو عادل، که نظامساز کشور و دین است، به خاطر افتخار و عظمت، بر زمین سایهای میافکند که پیش او افراد بزرگ و سررشتهدار درخشش و شکوه دارند.
طاعت مقبول نبود جز دعای دولتشوانچ غیر این بود نزد خرد باشد گناه
هوش مصنوعی: پیروی و اطاعت تنها زمانی پذیرفته می‌شود که با دعای خداوند همراه باشد، و هر چیزی که غیر از این باشد، در نظر خرد، گناه به حساب میآید.
میکنم بهر دعا تضمین دو بیت خویشتنز آنکه افتد میل تضمین شاعرا نرا گاه گاه
هوش مصنوعی: من برای دو بیت خود دعا میکنم و امیدوارم که شاعران دیگر نیز گاهی به این امر تمایل پیدا کنند.
عرضه میدارم کنون بر رأی ملک آرای تواستماعش کن بلطف شاملت زین نیکخواه
هوش مصنوعی: اکنون خود را برای ارائه آماده کردهام، تصمیمات شعبه پادشاهی تو را بشنو و با لطف و محبتت به این خواسته نیکو توجه کن.
تا بهنگام کتابت هیچ کاتب در جهاناز دوات و از قلم خالی ندارد دستگاه
هوش مصنوعی: تا زمانی که نوشتههایت را مینویسی، هیچ نویسندهای در جهان بدون دوات و قلم نمیماند.
هر که سر بر خط فرمانت ندارد چون قلمچون دواتش چشم بادا چشمه آب سیاه
هوش مصنوعی: هر کس که در برابر دستورات تو تسلیم نباشد، مانند قلم و دواتی است که بدون آب سیاه، قادر به نوشتن نیست.