بخش ۲۶ - در گفتگوی شیرین با فرهاد و تعریف کوه بیستون و مأمور نمودن فرهاد به کندن کوه بیستون
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بررسی حالت عاشقی و عشق ورزی می‌پردازد. او بیان می‌کند که عاشق واقعی، حتی در سختی‌ها و مشکلات زندگی، روح و جانش در عشق غوطه‌ور است و در عین رنج، به عشق جانان سرگرم است. شاعر به تاثیر عشق بر وجود انسان و تغییرات مثبت آن اشاره می‌کند، به گونه‌ای که عشق می‌تواند روح را در بدن بگنجاند و وجود فرد را به نور و صفا پرکند.
شاعر سپس به داستان فرهاد و کوه بیستون اشاره می‌کند، جایی که فرهاد به عشق شیرین، دستیابی به زیبایی و کمال را در کندن کوه جستجو می‌کند. او با تیشۀ خود به‌دنبال ساختن دنیایی زیبا و فضایی مناسب برای عاشقانه‌هایش است. در نهایت، شاعر به سختی‌های این کار اشاره می‌کند و یادآوری می‌کند که عشق واقعی به تلاش و کوشش نیاز دارد، به‌ویژه در کارهای دشوار. همواره عشق و زیبایی در تلاش و کار واقعی نمایان می‌شود.
خوش آن بی‌دلی که عشقش کافر ماستتنش در کار جانان رنج فرساست
هوش مصنوعی: خوش به حال کسی که عاشق است و این عشق برای او غیرمجاز است، زیرا او با تمام وجود و از روی عشق به معشوق خود به زحمت میافتد.
گرش از کارها معزول سازدبه کار خود ورا مشغول سازد
هوش مصنوعی: اگر او را از وظایفش دور کند، به کار خود مشغولش خواهد ساخت.
چو دست او فرو شوید ز هر کاربرآرد بر سر کارش دگر بار
هوش مصنوعی: زمانی که او از هر کاری دست بکشد، دوباره به کار خود بازمیگردد.
که چون جان باشدش مشغول تن نیزشود این عشق سازی در بدن نیز
هوش مصنوعی: وقتی که جان انسان مشغول به کار است، عشق هم در بدن او بروز پیدا می‌کند.
تنش چون جان چو آن غم در پذیردسراپای وجودش عشق گیرد
هوش مصنوعی: زمانی که وجود انسان به عشق و غمهای عمیق دچار شود، تمام وجود او تحت تأثیر قرار میگیرد و به گونه‌ای در میآید که احساساتی شبیه به جانش را در بر میگیرد.
که چون خورشید جان بر جسم تابدمزاجش نیز طبع عشق یابد
هوش مصنوعی: وقتی که خورشید جان بر بدن بتابد، حال و هوای آن نیز تحت تأثیر عشق قرار میگیرد.
شود از آفتاب عشق جانانتن چون سنگ او لعل بدخشان
هوش مصنوعی: از عشق محبوب، جان انسان مانند سنگ محکم می‌شود و در نتیجه، زیبایی او را مانند لعل بدخشان میسازد.
چو سنگ او نباشد مانع خوربه بیرون بر زند عشق از درون سر
هوش مصنوعی: اگر سنگی در مسیر نباشد، عشق مانند خورشید از درون به بیرون خواهد تابید و خود را نشان خواهد داد.
همه عالم فروغ عشق گیرددر و دیوار نورش در پذیرد
هوش مصنوعی: تمامی جهان از عشق روشن می‌شود و دیوارها نیز نور آن را در خود میپذیرند.
چو عکسش بر در و دیوار بیندبه هر جا رو نماید یار بیند
هوش مصنوعی: هر جا که برود، تصویر محبوبش را بر دیوارها میبیند و در هر مکانی که حضور داشته باشد، محبوبش را مشاهده می‌کند.
چو فرهاد از پی خدمت کمربستکمر در عهدهٔ اینکار دربست
هوش مصنوعی: فرهاد، با اراده و عزم راسخ، برای انجام این کار آماده می‌شود و سخت تلاش می‌کند.
به گلگون بر نشست آن سرو آزادچو سایه در پیش افتاد فرهاد
هوش مصنوعی: سرو زیبایی به رنگ گل نشست و مانند سایهای بر روی زمین افتاد.
چنین رفتند تا نزدیک کوهیخجسته پیکری ، فرخ شکوهی
هوش مصنوعی: آنها به سوی کوهی خوشساخت و باشکوه حرکت کردند.
یکی کوه از بلندی آسمان رنگازو خورشید و مه را شیشه بر سنگ
هوش مصنوعی: کسی که مانند کوهی از بلندی است، آسمان را به رنگ خود درآورده و خورشید و ماه را به مانند شیشهای بر روی سنگ قرار داده است.
هزاران چون مجره جویبارشهزاران جدی و ثور از هر کنارش
هوش مصنوعی: هزاران مانند مجرای رودخانهاش، هزاران زحمتکش و کارگر در اطرافش در حال حرکت و فعالیت هستند.
به از کهف از شرافت هر شکافشهزاران قله همچون کوه قافش
هوش مصنوعی: بهتر از غاری که درونش هست، از هر درزیاش هزاران قله مثل کوه قاف بیرون میآید.
نشیب او به گردون رهنما بودفرازش را خدا داند کجا بود
هوش مصنوعی: نشیب و فراز او به گردون راهنمایی می کرد؛ تنها خدا می داند که بلندی او کجا بوده است.
در او نسرین گردون بس پریدهولی بر ذره‌اش راهی ندیده
هوش مصنوعی: در او، نسرینهای زیبا و گلی فراوان وجود دارد، اما بر روی کوچکترین ذره‌اش، نتوانستهام مسیر و راهی را ببینم.
شده با قلعه او سدره همدوشسپهر از سایهٔ او نیلگون پوش
هوش مصنوعی: در کنار قلعه او، درخت سدره با آسمان همسطح شده و از سایهاش رنگ نیلگون به خود گرفته است.
مدار آسمان پیرامن اوکواکب سنگهای دامن او
هوش مصنوعی: در آسمان، ستارهها دور او میچرخند، همچون سنگهای زینتی که در دامن او قرار دارند.
به سختی غیر این نتوان ستودشکه تاب تیشه فرهاد بودش
هوش مصنوعی: او را نمیتوان به گونه‌ای دیگر ستایش کرد جز این که او قدرتی دارد مانند فرهاد که توانست با تیشه خود کوه را بشکافد.
وگر جویی نشان از من کنونشبود شهرت به کوه بیستونش
هوش مصنوعی: اگر به دنبال نشانی از من هستی، اکنون میتوانی آن را در شهرت کوه بیستون پیدا کنی.
اشارت رفت از آن ماه پریزادکه آن کوه افکند از تیشه فرهاد
هوش مصنوعی: آن ماه زیبای دلربا به طور ناگهانی غیب شد، مانند کوهی که فرهاد با تیشهاش شکست و فرو افتاد.
مگر کوه وجود کوهکن بودکه او را کوه کندن امر فرمود
هوش مصنوعی: آیا ممکن است که کوهی وجود داشته باشد که کوهکنش به او فرمان بدهد؟
که یعنی خویش را از پا دراندازوزان پس با جمالم عشق می‌باز
هوش مصنوعی: یعنی شخصی خود را به زمین میزند و بعد از آن با زیبایی من عاشق می‌شود.
اگر خواهی به وصلم آشناییمرا جا در درون جان نمایی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی با من وصل شوی و به عشق حقیقی دست پیدا کنی، باید عمق وجود و شخصیت من را درک کنی و به درون جانم نفوذ کنی.
ترا کوهی شده‌ست این وهم و پندارمرا خواهی ز راه این کوه بردار
هوش مصنوعی: این افکار و تصورات من مانند کوهی بزرگ شدهاند، اگر میخواهی مرا از این کوه نجات دهی.
نیم دد تا به کوهم باشد آرامکه در کوه است مأوای دد ودام
هوش مصنوعی: نیمهجان من تا وقتی که در کوه آرامش دارد، میگذارم که در کوه جانداران و حیوانات، جایگاه و مأوای خود را پیدا کنند.
مگر باشد به ندرت کوه قافیکز او سیمرغ را باشد مطافی
هوش مصنوعی: آیا ممکن است به ندرت کوهی پیدا شود که محل زندگی سیمرغ باشد؟
وزان پس گفت کز صنعت نماییچنان خواهم که بازو بر گشایی
هوش مصنوعی: پس از آن گفت که اگر در هنر خود نمایش بدهی، به گونه‌ای عمل میکنم که تو را در آغوش میگیرم.
به ضرب تیشه بگشایی ز کهسارنشیمن گاه را جایی سزاورا
هوش مصنوعی: اگر با زحمت و تلاش خود، مکانی را در دل کوهها بسازی و فراهم کنی، آن مکان باید برای تو مناسب و شایسته باشد.
برون آری به تدبیر و به فرهنگرواق و منظر و ایوانی از سنگ
هوش مصنوعی: با تدبیر و دانش، مکانی ساختهای که شامل ستونها و نمای زیبا و فضایی از سنگ است.
به نوک تیشه از صنعت نگاریتمنای دل شیرین برآری
هوش مصنوعی: با تیشهی خود، از هنر نگاری، آرزوی دل شیرین را به تصویر بکش.
هر آن صنعت که با خشت و گل آیدترا از سنگ باید حاصل آید
هوش مصنوعی: هر کاری که با کاشی و گل انجام می‌شود، باید با سنگ مقاوم و با استحکام و دوام همراه باشد.
نمایی در مقرنس هندسی رافزایی صنعت اقلیدسی را
هوش مصنوعی: یک نما در شکلهای هندسی وجود دارد که برآمده از هنر و دانش اقلیدسی است.
چنان تمثالها بنمایی از سنگکه باشد غیرت مانی و ارژنگ
هوش مصنوعی: تو آنقدر زیبا و با وقار هستی که حتی مجسمههای سنگی نیز در برابر جمال تو کم میآورند و غیرت و شکوه تو را به یاد میآورند.
اگر چه دانم این کاریست دشوارنباشد چون تویی را درخور این کار
هوش مصنوعی: اگرچه میدانم این کار سخت است، اما انجام آن برای تو مناسب نیست.
ولی در خیل ما حرفی سرایندکه مردان را به سختی آزمایند
هوش مصنوعی: اما در جمع ما سخنانی گفته می‌شود که مردان را به شدت امتحان می‌کند.