شمارهٔ ۲۴ - در مدح خواجه علی بن حسن
هوش مصنوعی: این شعر دربارهٔ عظمت و نعمتهای خداوند و عدالت اوست. شاعر به قیاس شب و روز میپردازد و میگوید که هر دو به ترتیب و انصاف در یک میزان قرار دارند. او بیان میکند که دعاهای شب و روز هر دو به سمت خداوند میروند و اشاره به این دارد که هرکس بدی کند، مستحق بدی خواهد بود. شاعر همچنین به بزرگی خواجه علی بن گفته و سخاوت و generosity او را ستایش میکند و میگوید که در دولت او، امکانات و نعمتها به بندگان عطا میشود. در ادامه، شاعر به قدرت خداوند در ایجاد نظم و عدالت در دنیا اشاره میکند و امید به بقای عزت و بزرگی آنان را دارد. در نهایت، او از بدخواهان میگوید که ظاهر و باطن آنها متفاوت است، و تأکید میکند که عزت و بزرگی خویش را از خداوند میدانند.
میزان فلک قسم شب و روز جدا کرداز روز نوا بستد و شب را به نوا کرد
هوش مصنوعی: میزان آسمان، شب و روز را از هم تفکیک کرد و ارتباط روز را قطع کرد و شب را به نوای جدیدی تغییر داد.
بر سخت به انصاف همین را و همان راچون هر دو به تقویم رسیدند رها کرد
هوش مصنوعی: به انصاف نگاه کن که هر دو به یک سرنوشت رسیدند و در نتیجه، هر دو را رها کرد.
نی بی سبب آمد به میان اندر میزاناحکام قضا راند و ازین حکم قضا کرد
هوش مصنوعی: نی به طور ناگهانی به مرکز آمد و در میزان قوانین قضا قرار گرفت و بر اساس این قوانین قضا صادر کرد.
خود حال بدینگونه کجا ماند فرداشب نیز دعا گوید چون روز دعا کرد
هوش مصنوعی: حال او به گونهای است که نمیداند شب آینده نیز دعا میکند یا نه، همانطور که امروز دعا کرد.
در ساعت او شرع کند شش مه و شایدزیرا که جفا بیند هر کس که جفا کرد
هوش مصنوعی: در زمان مقرر، شش ماه میگذرد و ممکن است کسی که به دیگران ظلم کرده، خود نیز دچار سختی و رنج شود.
ای طبع ره و رسم شب و روز چه دانیگر عقل بر این داشت ترا عقل خطا کرد
هوش مصنوعی: ای طبع، تو چه میدانی از راه و رسم شب و روز؟ اگر عقل بر این موضوع تکیه کرده باشد، عقل در اشتباه بوده است.
بر خواجه علی بن . . . مدح و ثناگویکاوقات شب و روز بر او مدح و ثنا کرد
هوش مصنوعی: شخصی به ستایش و تعریف از خواجه علی بن . . . پرداخته و در هر لحظه از شب و روز از او نام نیک و ویژگیهای برجستهاش را بیان کرده است.
آن بار خدائی که اهل نهمت عالمدر همت او بسته و تا خواست وفا کرد
هوش مصنوعی: بار خدائی که مردم تلاش و کوشش به او دارند و او نیز تا زمانی که به آنها وعده داده، به آن وفا کرده است.
صد بار به چنگ آمد معلوم جهانشزین دست به چنگ آمد و زان دست عطا کرد
هوش مصنوعی: این بیت به معنای تلاشهای مکرر برای درک و آشنا شدن با حقایق و زیباییهای جهان است. گوینده از تجربیات خود میگوید که بارها به موفقیت دست یافته و از دو منبع مختلف، احساسات و بهرهمندیهای مختلفی کسب کرده است؛ یکی از دستان خود و دیگری از هدیهها و عطایای زندگی. او با این بیان تأکید میکند که زندگی هرچند چالشبرانگیز باشد، همواره فرصتی برای یادگیری و دریافت جذابیتها دارد.
از چرخ مشعبد نخورد شعبده لیکنخواهنده برو شعبده طمع روا کرد
هوش مصنوعی: از چرخ آمیزی که هیچ شعبدهای ندارد، هیچ چیز نمیتوان گرفت. اما کسی که خواهان است، مجاز است به شعبدهها و ترفندها امیدوار باشد.
جودش نه حیائی ست طبیعی و حقیقی استعلت نپذیرد که به تکلیف حیا کرد
هوش مصنوعی: خصلت بخشندگی او نه به خاطر شرم و حیا است، بلکه یک ویژگی واقعی و ذاتی اوست که به هیچ دلیلی نمیتواند تحت تأثیر مسئولیت و تکلیف قرار گیرد.
آری چو سخاوت را اصل از عرب آمدنشگفت که با اصل عرب خواجه سخا کرد
هوش مصنوعی: بله، وقتی سخاوت به عنوان یک اصل از فرهنگ عرب به وجود آمد، طبیعی است که صاحبان این ویژگی از عربها، مردم با سخاوتی شدند.
آن ست که در دولت او گردش گردوناصحاب بلا را به بلا جفت عنا کرد
هوش مصنوعی: آن شخصی است که در دوران او، گردونه زمان، مشکلات را به شیوهای شگفتآور برای دوستانش فراهم کرده است.
واتست که از حشمت او حادثه دهرانگشت سرو آنجا کانگشت فرا کرد
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که از عظمت او، اتفاقات روزگار مانند انگشتی که به سوی آنجا اشاره میکند، هویدا میشوند.
او دار و نقیض است به کردار و به دیداراین شغل ملاراند و آن شغل خلا کرد
هوش مصنوعی: او با رفتار و ظاهرش متضاد است و این کار او مانند شغل نجاری است که یک طرف آن را کار میکند و طرف دیگر را خالی میگذارد.
از رحمت کردارش با چرخ زمین گشتچون قدرت دیدارش با آب هوا کرد
هوش مصنوعی: از نعمت و رحمت خداوند، زمین به گردش درآمد و با توانایی او، آب و هوا شکل گرفت.
ای معجزه عدل تو با جادوی ظلمآن کرد که با جادوی کفر عصا کرد
هوش مصنوعی: ایجاد عدل تو آنقدر شگفتانگیز است که ظلم و ستم نتوانسته به آن آسیب بزند، همانطور که در گذشته معجزات باطل و کفر نتوانسته قدرت و اعجاز عصا را تحتالشعاع قرار دهد.
از بنده اگر پرسد حاسد که خداونداین شغل ز تو بنده جدا کرد چرا کرد
هوش مصنوعی: اگر حسود از من بپرسد که چرا خداوند این کار را از من گرفت، چه پاسخی برای او داشته باشم؟
تدبیر جز آن نیست که تقصیر نهد عذرگوید که ندانستم خدمت به سزا کرد
هوش مصنوعی: تدبیر به معنای آن نیست که فقط اشتباهات را بهانه کنیم و بگوییم که خبری نداشتیم؛ بلکه باید به وظیفهمان به درستی عمل کنیم.
جاوید بقا بادت باعز و بزرگیکاین عز و بزرگی به بقای تو بقا کرد
هوش مصنوعی: عزت و بزرگی تو همیشه پایدار باشد، زیرا این عزت و بزرگی به دلیل دوام و ماندگاری توست.
بدخواه ترا ظاهر چون روی علا بادتا با تو چرا باطن خود همچو علا کرد
هوش مصنوعی: کس که نیت بدی نسبت به تو دارد، در ظاهر خود را نیکو و خوب نشان میدهد، اما در باطن همچون عیوب خود را پنهان میسازد.