بخش ۹۹ - نامهٔ کوش پیل‌دندان به طیهور
هوش مصنوعی: این متن شامل پیام‌های اخلاقی و هشدارهایی از یک شخصیت به شخص دیگری است. در اینجا گوینده به شنونده یادآوری می‌کند که در زندگی هیچ چیزی جز کوه سرنوشت او نیست و نباید پا را از گلیم خویش فراتر بگذارد. او تاکید می‌کند که باید از خشم و آزار پادشاه پرهیز کند و به او احترام بگذارد. ضمن اینکه هشدار می‌دهد در جنگ و خصومت با دیگران، نباید از آستان پادشاهان پیروی کند و در صورت نافرمانی، پیامدهای سنگینی در انتظارش خواهد بود.
سپس، به داستانی دیگر اشاره می‌شود که نمایندگان پادشاهی به سفری دشوار برمی‌خیزند و متذکر می‌شوند که هیچ‌کس نمی‌تواند به سادگی بر آسمان یا سرنوشت مسلط شود. به طور کلی، متن بر اهمیت احتیاط، احترام به مقام بالا و پیامدهای نافرمانی تاکید دارد.
نبشته به طیهور کز راه دادیکی پند من کرد بایدْت یاد
هوش مصنوعی: در این بیت به این مضمون اشاره شده است که شخصی به من نصیحتی کرده و یادآوری کرده که باید برخی نکات را به خاطر بسپارم. به نوعی نشاندهنده اهمیت درک و یادگیری از پند دیگران است.
به گیتی نداری جز آن کوه جاینه‌ای همسر شاه گیتی‌خدای
هوش مصنوعی: تو در این دنیا هیچ ندارید جز کوهی که در آنجا جای دارید، نه بر همسر پادشاه عالم.
فزونتر مکش پای خویش از گلیمکه باشد ز سرمات یکباره بیم
هوش مصنوعی: زیادتر از حدود خودت حرکت نکن، زیرا این کار میتواند موجب به وجود آمدن مشکلات بزرگ و ناگهانی برایت شود.
سیه مار را چون سرآید زمانیکی سوی راه آردش بی‌گمان
هوش مصنوعی: زمانی که پلنگ سیاه به پایان برسد، بدون شک او به یک مسیر هدایت می‌شود.
جهانی همه شاه را چاکرندز تو مهترند آن کجا کهترند
هوش مصنوعی: تمامی مردم جهان به پادشاه خدمتگزارند، اما تو از آنها بزرگتری و در جایی که دیگران پستترند، مقام والاتری داری.
نیارند با شاه گستاخ‌وارسخن گفتن از مایهٔ شهریار
هوش مصنوعی: نباید بدون احترام و جسارت با پادشاه صحبت کرد، زیرا این کار نشاندهنده بیاحترامی به جایگاه اوست.
تو را زهره آن باشد ای بیخردکه شاه جهان از تو کیفر برد
هوش مصنوعی: تو را جرأت آن را نیست ای نابخرد که پادشاه دنیا از تو مجازات ببیند.
چرا دشمن شه چو پیشت رسیدنبستی مر او را چنانچون سزید
هوش مصنوعی: چرا وقتی که دشمن به تو نزدیک شد، او را به درستی و به موقع مهار نکردی؟
از آن پس که بگریخت آن بدنژادکس او را ز شاهان پناهی نداد
هوش مصنوعی: از وقتی که آن فرد نژادپرست فرار کرد، هیچ یک از شاهان به او پناه ندادند.
ز گیتی تو او را پناه آمدیچنو نیز بدخواه شاه آمدی
هوش مصنوعی: از دنیا به او پناه آوردی، همچنان که دشمن شاه نیز آمد.
گر این کار را زود دریافتیبه بند فرومایه بشتافتی
هوش مصنوعی: اگر زودتر از این موضوع آگاه شده بودی، به کارهای بیارزش و ناپسند میپرداختی.
بپرهیزی از خشم و آزار شاهوز آزار داری دل ما نگاه
هوش مصنوعی: از خشم و آزار پادشاه بپرهیز و از آزار قلب ما نیز جلوگیری کن.
وگر سر بپیچی ز فرمان مندل تو بپیچد از آزار من
هوش مصنوعی: اگر از دستور من سرپیچی کنی، دل تو هم از آزار من شیفته و دلگیر خواهد شد.
چو من رخش را همچو آتش کنمفراوان بکوشی که دل خوش کنم
هوش مصنوعی: اگر من بتوانم اسبم را مانند آتش و با انرژی زیاد به حرکت درآورم، باید خیلی تلاش کنم تا دل کسی را شاد کنم.
به جان و سر شاه گندآورانبه جان و سر خسرو خاوران
هوش مصنوعی: برای فدای جان و سر شاهان و فرمانروایان، به همان اندازه که برای جان و سر پادشاهان سرزمینهای شرقی اهمیت قائل هستیم.
که آزارم از دل نیاید بروندو چندان کنم آب دریا ز خون
هوش مصنوعی: آزار من از دل خارج نمیشود و به همین خاطر، هرچه بیشتر مینالم، احساس درد و ناراحتیام بیشتر می‌شود، به گونهای که درد و رنج من به اندازهای است که میتوانم دریا را از خونم پر کنم.
فرستاده آمد ز دربند کوهز بالا بدیدندشان آن گروه
هوش مصنوعی: فرستادهای از دشتهای دور آمد و از بالای کوه گروهی را دید.
از ایشان بپرسید سالاربارکه با کوه و دریا چه دارید کار
هوش مصنوعی: از آنها بپرسید که سرپرست کاروان چه ارتباطی با کوه و دریا دارد؟
فرستاده گفت ای سراینده مردهمه سوی پرخاش و تندی مگرد
هوش مصنوعی: فرستاده گفت: ای شاعر! هرگز به سمت خشونت و تندی نرو.
نه ایدر ز راه کمین آمدیمفرستاده از شاه چین آمدیم
هوش مصنوعی: ما از راهی به کمین آمدهایم و بهعنوان نمایندهای از طرف پادشاه چین به اینجا آمدهایم.
ز دریا بریدیم یک ماهه راهیکی نامه داریم نزدیک شاه
هوش مصنوعی: ما از دریا به مدت یک ماه دور شدهایم و اکنون نامهای داریم که نزدیک شاه فرستاده شده است.
سخن باژبان را چو آگاه کردهمانگه سواری سوی راه کرد
هوش مصنوعی: وقتی که سخن با زبان آشنا شد، همان لحظه سواری به سمت راهی حرکت کرد.
به شهر بسیلا در آمد دمانبه خسرو خبر داد از آن مردمان
هوش مصنوعی: در زمانی که به شهر بسیلا وارد شد، به خسرو اطلاع داد از وضعیت مردمان آنجا.
از ایشان چو آگاه شد شهریاریکی را فرستاد با صد سوار
هوش مصنوعی: پس از اینکه پادشاه از اوضاع باخبر شد، یکی از افراد خود را به همراه صد سوار به سوی آنان فرستاد.
ز دربندشان برد نزدیک شاهچو دیدند کهسار و آن تنگ راه
هوش مصنوعی: آنها به محض اینکه از زندان آزاد شدند و به حضور شاه نزدیک شدند، مشاهده کردند که کوهستان و مسیر سخت و باریک وجود دارد.
همی با دل خویش گفتند کوشهمانا ندارد دل و رای و هوش
هوش مصنوعی: دلش به خود گفت که باید تلاش کند، چرا که در واقع دل، عقل و هوش ندارد.
کسی آسمان را چه چاره کندوگر خویشتن چون ستاره کند
هوش مصنوعی: آیا میتوان برای آسمان تدبیری اندیشید، یا اینکه خود را مانند یک ستاره درخشان بسازیم؟
همی با سپاهش خورد زینهاراگر لشکر آرد بدین کوهسار
هوش مصنوعی: به همراه سپاهش با احتیاط پیش میرود، زیرا اگر دشمن به این کوهها حمله کند، وضعیت دشواری ایجاد خواهد شد.