قصیدهٔ شمارهٔ ۱۷
هوش مصنوعی: این شعر درباره فریبندگی دنیا و تظاهر به خوشبختی است. شاعر به انسانها هشدار میدهد که زندگی مانند سراب است و افراد در پی چیزهایی هستند که بیفایدهاند. او به توصیف مادیات میپردازد و میگوید که انسانها غرق در حرص و طمع هستند و از قضاوت صحیح درباره زندگی غافلاند. در نهایت، شاعر تاکید میکند که باید به خدا توکل کرد و از خطاها پرهیز کرد تا به سعادتی واقعی دست یافت. او یادآور میشود که روز حساب نزدیک است و باید با خودمان و اعمالمان درست رفتار کنیم تا نتیجهاش را در این دنیا و آن دنیا ببینیم.
به چه ماند جهان مگر به سرابسپس او تو چون دوی به شتاب؟
هوش مصنوعی: جهان چه چیزی دارد جز سراب؟ و تو مانند کسی هستی که به سرعت در حال دویدن است.
چون شدستند خلق غره بدوهمه خرد و بزرگ و کودک و شاب؟
هوش مصنوعی: وقتی که همه مردم، چه بزرگ و چه کوچک، به او اعتماد کردند و فریب خوردند؟
زانکه مدهوش گشته‌اند همهاندر این خیمهٔ چهار طناب
هوش مصنوعی: به دلیل اینکه همه در این خیمهٔ چهارگانه سرگشته و مبهوت شدهاند.
گر ندیدی طناب‌هاش، ببینجملگی خاک و باد و آتش و آب
هوش مصنوعی: اگر طنابهای او را نمیبینی، توجه کن که او از خاک، باد، آتش و آب تشکیل شده است.
بر مثال یکی پلیته شدیچند گردی به سایه و مهتاب؟
هوش مصنوعی: شما به گونهای در حال تغییر و تحول هستید که خود را به شکل یک پارچه صاف و یکدست درآوردهاید. آیا تنها به تماشای زیباییهای زندگی، همانند سایهها و نور مهتاب، خواهید پرداخت؟
از چه شد همچو ریسمان کهنآن سر سبز و تازه همچو سُداب
هوش مصنوعی: چرا آن سر سبز و تازه، مانند ریسمان کهنه شده است؟
خوش خوش این گَنده‌پیر بیرون کرداز دهان تو درّهای خوشاب
هوش مصنوعی: این گندهپیر با لذتی خوش، زیباییهای جذابی را از دهان تو بیرون آورد.
وآن نقاب عقیق‌رنگ تو راکرد خوش خوش به زرّ ناب خضاب
هوش مصنوعی: نقاب عقیق‌رنگ تو به زیبایی و زینت طلای خالص آراسته شده است.
چند گفتی و بر رباب زدیغزل دعد بر صفات رباب
هوش مصنوعی: تو بارها در مورد نغمههای خوب صحبت کردی و بر روی ساز، شعری زیبایی را اجرا کردی.
بس کن از قصهٔ رباب کنونکزرد و نالان شدی چو رود رباب
هوش مصنوعی: دیگر از داستانها و حرفهای غمانگیز دست بردار، چرا که حالا مانند ساز رباب زرد و ناامید به نظر میرسی.
چون نبینی که می‌بدرّندتطمع و حرص و خوی بد چو کلاب؟
هوش مصنوعی: وقتی نمیبینی که طمع و حرص و رفتارهای ناپسند، تو را مثل سگها پارهپاره میکنند؟
پس خویشت کشید پنجه سالبر امید شراب و آب سراب
هوش مصنوعی: سالها به امید نوشیدن شراب و آب، خود را به زحمت انداختهام.
گر نه‌ای مست، وقت آن آمدکه بدانی سراب را ز شراب
هوش مصنوعی: اگر مست نیستی، وقت آن فرا رسیده که فرق میان سراب و شراب را درک کنی.
همه بگذشت بر تو پاک چو بادمال و ملک و تن درست و شباب
هوش مصنوعی: همه چیز به سرعت از تو گذشت، مانند نسیم. مال و دارایی، بدن سالم و جوانی، همه اینها به سرعت از دست رفتند.
وین ستمگر جهان به شیر بشستبر بناگوش‌هات پرّ غراب
هوش مصنوعی: این مصراع به این معناست که ظلم و ستم دنیا به زودی بر سر تو فرود خواهد آمد و تو نمیتوانی از آن فرار کنی. در اینجا به کنایه و توصیف اشاره شده که نشان میدهد چطور سرنوشت و مشکلات ممکن است بر تو تاثیر بگذارد.
ماندی اکنون خجل، چو آن مفلسکه به شب گنج بیند اندر خواب
هوش مصنوعی: اکنون شرمندهای، مانند فردی که در خواب گنجی را میبیند اما در واقعیت در فقر و تنگدستی به سر میبرد.
چشمت از خواب بیهشی بگشایخویشتن را بجوی و اندریاب
هوش مصنوعی: چشمانت را از خواب غفلت باز کن، خودت را پیدا کن و به عمق وجودت پی ببر.
سپس دین درون شو ای خرگوشکه به پرواز بر شده‌است عقاب
هوش مصنوعی: سپس درون خود را سرشار از ایمان کن ای خرگوش، چرا که عقاب prepare خود را برای پرواز آماده کرده است.
هر زمان برکشد به بام بلندزین سیه چاه ژرفت این دولاب
هوش مصنوعی: هر بار که این چرخ گردون، به بالای بلندش برود، از این چاه سیاه و عمیق بیرون میآید.
آنگهیت ای پسر ندارد سودبا تن خویش کرد جنگ و عتاب
هوش مصنوعی: ای پسر، جنگ و جدل با وجود خود هیچ فایدهای ندارد.
همه آن کن که گر بپرسندتزان توانی درست داد جواب
هوش مصنوعی: همه کارهایی را که انجام میدهی بهگونهای باشد که اگر از تو پرسیدند، بتوانی به وضوح و درست درباره آنها توضیح بدهی.
گر بترسی ز تافته دوزخاز ره طاعت خدای متاب
هوش مصنوعی: اگر از شعلههای دوزخ بترسی، از راه بندگی خدا دور نشو و به طاعت او ادامه بده.
سوی او تاب کز گناه بدوستخلق را پاک بازگشت و متاب
هوش مصنوعی: به سوی او بازگرد که عشقش سبب میشود که انسان از گناه خود پاک شود و دیگر به آن بازنگردد.
گنه ناب را ز نامهٔ خویشپاک بستر به دین خالص ناب
هوش مصنوعی: گناه پاک و بینقص را از نوشتههایم حذف کن و زندگیام را به آئین خالص و بدون آلودگی بسپارم.
ز آتش حرص و آز و هیزم مکردل نگه‌دار و چون تنور متاب
هوش مصنوعی: از آتش حرص و طمع و چوب نیرنگ دل خود را نگه‌دار و مانند تنور رفتار نکن.
کآتش آز چون فروخته شدکرد بایدْت روی خویش کباب
هوش مصنوعی: زمانی که آتش آز و طمع خاموش شود، باید خود را برای عواقب آن آماده کنی و با عوارض آن مواجه شوی.
نیک بنگر به روزنامهٔ خویشدر مپیمای خاک و خس به خراب
هوش مصنوعی: خود را به دقت بررسی کن و نگذار که کوچکترین اشتباهات و نقصها تو را از هدفهایت دور کنند.
با تن خود حساب خویش بکنگر مقرّی به روز حشر و حساب
هوش مصنوعی: با بدن خود به کارها و اعمالت رسیدگی کن، چون در روز قیامت و حسابرسی ممکن است که مسئلهات را تنها خودت باید حل کنی.
به حرام و خطا چو نادانانمفروش ای پسر حلال و صواب
هوش مصنوعی: ای پسر، مانند نادانان به حرام و اشتباه مبادرت نکن؛ به چیزهای حلال و درست روی بیاور.
مرغ درویش بی‌گناه مگیرکه بگیرد تو را عُقاب عِقاب
هوش مصنوعی: مرغی که بی‌گناه است را نگیرید، زیرا ممکن است عواقب بدی برایتان داشته باشد.
ای سپرده عنان دل به خطاتنت آباد و دل خراب و یباب
هوش مصنوعی: ای کسی که دل خود را به دست خطای عشق سپردی، بدنت آباد است ولی دلت ویران و خالی است.
بر خطاها مگر خدای نکردبا تو اندر کتاب خویش خطاب؟
هوش مصنوعی: آیا ممکن است هنگام خطا کردن، خداوند به تو در کتابش اشاره کند؟
همچو گرگان ربودنت پیشه‌ستنسبتی داری از کلاب و ذئاب
هوش مصنوعی: مانند گرگان، کارشان دزدیدن است و تو نسبتی با سگها و گرگها داری.
خوی گرگان همی کنی پیداگرچه پوشیده‌ای جسد به ثیاب
هوش مصنوعی: اگرچه در ظاهرت خود را پوشاندهای، اما شخصیت و ذات واقعیات مانند گرگها آشکار است.
در ثیاب ربوده از درویشکی به دست آیدت بهشت و ثواب
هوش مصنوعی: در دنیای مادی با ظواهر و ثروت، بهشت و پاداش واقعی هرگز به دست نمیآید.
کارهای چپ و بلایه مکنکه به دست چپت دهند کتاب
هوش مصنوعی: به کارهای نادرست و خلاف نپرداز، زیرا که در نتیجه، عواقب بدی را نصیبت میکنند.
تخم اگر جو بود جو آرد بربچه‌سنجاب زاید از سنجاب
هوش مصنوعی: اگر دانهای از جوی باشد، سنجاب هم از آن جوجهسنجاب خواهد آورد.
خود نبینی مگر عذاب و عناچون نمائی مرا عنا و عذاب
هوش مصنوعی: تنها زمانی میتوانی به خودت نگاهی بیندازی که عذاب و سختی را تجربه کنی، چون اگر من را به عنوان عذاب و رنج ببینی، تنها آن را به خودت میآوری.
چون از آن روز برنیندیشیکه بریده شود درو انساب؟
هوش مصنوعی: از زمانی که به این فکر نیفتی که در آن روز روابط خویشاوندی قطع خواهد شد؟
واندرو بر گناه‌کار، به عدلقطره ناید مگر بلا ز سحاب
هوش مصنوعی: حکومت بر گناهکاران، بدون ظلم نخواهد بود، مگر اینکه مصیبت و بلا از آسمان بر آنان ببارد.
چونکه از خیل دیو نگریزیدر حصار مسبب الاسباب؟
هوش مصنوعی: وقتی از جمعیت دیوانه و غرق در گناه دور میشوی، چه دلیل است که به دامن کسی که همه چیز را تدبیر میکند، پناه نمیبری؟
بر پیِ اسپ جبرئیل بروتا نگیردت دیو زیر رکاب
هوش مصنوعی: به خاطر داشته باش که با داشتن حمایت و کمک الهی، با اطمینان و قدرت حرکت کن تا هیچ نیروی منفی نتواند تو را متوقف کند.
بس نمانده‌است کآفتاب خدایسر به مغرب برون کند زحجاب
هوش مصنوعی: دیگر زمان زیادی باقی نمانده که آفتاب خداوند از پرده خارج شده و در مغرب غروب کند.
تو ز غوغای عامه یک چندیخویشتن را حذر کن و مشتاب
هوش مصنوعی: برای مدتی از سر و صدای مردم دوری کن و سریع نرو.
سپس یار بد نماز مکنکه بخفته است مار در محراب
هوش مصنوعی: بعد از او با یار خود نماز نخوان، چون در محراب مانند ماری خوابیده است.
که شود سخت زود دیو لعینزیر نعلین بوتراب، تراب
هوش مصنوعی: اگر دیو بد و شوم را زیر پای بوتراب بگذاری، به راحتی بر او تسلط خواهی یافت.
بر ره دین حقّ، پیش از صبحخوش همی رو به روشنی مهتاب
هوش مصنوعی: در مسیر حق و حقیقت، قبل از طلوع صبح، به سوی نور روشنی مانند ماه تابان حرکت کن.
اندر این ره ز شعر حجت جویچو شوی تشنه با جلاب گلاب
هوش مصنوعی: در این مسیر برای پیدا کردن دلیل و برهان از شعر، وقتی که تشنهای، باید مانند کسی باشی که با عطر گل، تشنگیاش را برطرف کند.
نو عروسی است این که از رویشخاطر او فرو کشید نقاب
هوش مصنوعی: این عروس زیبایی است که به خاطر او، حجابش را کنار زده است.