قصیدهٔ شمارهٔ ۶۲
هوش مصنوعی: این متن به تفسیر و ارائه پندهایی درباره زندگی و رفتار انسان می‌پردازد. شاعر بر اهمیت پند و آموزش در بهبود دل و روح تأکید می‌کند و می‌گوید که باید با شستشوی دل و تفکر درست، از بندهای دنیوی رها شویم. او اشاره می‌کند که صبر در ابتدا تلخ است اما در نتیجه می‌تواند شیرین شود. در مسیر یادگیری و بهبود، ابتدا باید از خود و درون خود شروع کنیم و سپس به دیگران بپردازیم. شاعر همچنین به خطرات جهل و ظلم نسبت به خود و دیگران هشدار می‌دهد و تأکید دارد که انسان باید به نیکی و خرد به زندگی نگاه کند. به طور کلی، متن دعوت به خیرخواهی، خودشناسی و ترک جهل و ظلم است.
در درج سخن بگشای بر پندغزل را در به دست زهد در بند
هوش مصنوعی: در صحبت کردن، به نصیحتها و دروس غزل توجه کن و خود را از قید و بند نیرنگها آزاد کن.
به آب پند باید شست دل راچو سالت بر گذشت از شست و ز اند
هوش مصنوعی: برای очищی دل، باید آن را به آب شست، چرا که زمانی که سالها از انسان بگذرد، دلش ممکن است دچار آلودگیها و کدورتها شود.
چو بردل مرد را از دیو گمرههمی بینی فگنده بند بر بند
هوش مصنوعی: وقتی که از دل انسان، دیوهایی که او را سردرگم کردهاند دور شوند، میبینی که او در حال رهایی و آزاد شدن از تمام محدودیتها و بندهاست.
بده پندش که بگشاید سرانجامزبنده بند ملعون دیو را پند
هوش مصنوعی: به او نصیحت کن تا در نهایت، به این آگاهی برسد که می‌تواند از چنگال شوم و وحشتناک دیو خلاص شود.
حرارت‌های جهلی را حکیمانزعلم و پند گفته‌ستند ریوند
هوش مصنوعی: خشم و نادانی را حکیمان از طریق علم و نصیحت مهار کردهاند.
چو صبرت تلخ باشد پند لیکنبه صبرت پند چون صبرت شود قند
هوش مصنوعی: وقتی صبر کردن برایت سخت و تلخ است، به یاد داشته باش که در همین صبر، درسها و حکمتهایی نهفته است. وقتی صبر را ادامه دهی، تلخی آن به شیرینی تبدیل خواهد شد و نتایج خوبی به همراه خواهد داشت.
نخستین پند خود گیر از تن خویشو گرنه نیست پندت جز که ترفند
هوش مصنوعی: اولین نصیحتی که باید بپذیری، از خودت و وجودت یاد بگیر. اگر این کار را نکنی، نصیحتهایت چیزی جز فریب و تظاهر نخواهد بود.
بر آن سقا که خود خشک است کامشگهی بگری و گه بافسوس برخند
هوش مصنوعی: به آن آبدهندهای که خود تشنه و خشک هست، گاهی میگرید و گاهی با تلخی میخندد.
چه باید پند؟ چون گردون گردانهمه پند است، بل زند است و پازند
هوش مصنوعی: چه نیازی به پند و نصیحت داریم؟ چرا که دنیا به خودی خود پر از درس و عبرت است، گاه سخت و گاه آسان.
چه داری چشم ازو چون این و آن رابه پیش تو بدین خاک اندر افگند؟
هوش مصنوعی: چرا به او چشم میدوزی وقتی که دیگران را در چنین خاکی به پیش تو میآورند؟
بسنده است ار نباشد نیز پندیپدر پند تو و تو پند فرزند
هوش مصنوعی: اگر پند و نصیحتی از پدر نباشد، همین که تو به فرزندت نصیحت کنی، کافی است.
منه دل بر جهان کز بیخ برکندجهان جم را که او افگند پیکند
هوش مصنوعی: به دل خود وابسته به دنیا نباش، زیرا جهانی که بنیادش بر بیثباتی است، برگزیدگانش را نیز از دست می‌دهد.
نگر چه پراگنی زان خورد بایدتکه جو خورده‌است آنکو جو پراگند
هوش مصنوعی: اگر پراکندهگویی و بینظمی را تجربه میکنی، به این فکر کن که چه کسی یا چه چیزی توانسته است مانند جو در دشت پراکنده شود.
ز بیدادی سمر گشته‌است ضحاککه گویند اوست در بند دماوند
هوش مصنوعی: به دلیل ظلم و ستمی که ضحاک کرده، او به نوعی به اسارت در آمده است و میگویند که او در کوه دماوند گرفتار شده است.
ستم مپسند از من وز تن خویشستم بر خویش و بر من نیز مپسند
هوش مصنوعی: از من ستم و ظلم را قبول نکن و بر خودت نیز ظلم نکن، همچنین بر من هم ظلم نکن.
دلت را زنگ بد کردن بخورده‌استبه رندهٔ توبه زنگ از دل فرورند
هوش مصنوعی: دل انسان به وسیلهٔ توبه و بازگشت به خوبیها، از کدورتها و زنگارها پاک میشود. توبه مانند رندهای عمل می‌کند که زنگارها را از دل برمیدارد و آن را شفاف میسازد.
به قرط اندر تو را زین بدکنش تنیکی دیو عظیم است ای خردمند
هوش مصنوعی: در دل تو یک نیروی بزرگ و خطرناک وجود دارد که باید آن را مهار کنی، ای انسان خردمند.
چو در قرطه تو را خود جای غزو استنباید شد به ترسا و روبهند
هوش مصنوعی: اگر در مکان مقدسی قرار داری که باید در آن جهاد کنی، نباید به دین مسیحیت و حیوانات بیتوجه شوی.
کرا در آستین مردار باشدکجا یابد رهایش مغزش از گند؟
هوش مصنوعی: اگر کسی در آستین خود چیزی ناچیز و بیارزش داشته باشد، چگونه می‌تواند اسیر فکر و ذهن خود از آلودگی و فساد نجات یابد؟
ستم مپسند و نه جهل از تن خویشکه عقل از بهر این دادت خداوند
هوش مصنوعی: ظلم و نادانی را نپذیر از خود، زیرا خداوند عقل را به خاطر همین چیزها به تو عطا کرده است.
به دل بایدت کردن بد به نیکیچو خر بر جو نباید بود خرسند
هوش مصنوعی: باید با دل و نیکی برخورد کنی، چرا که مانند خر در بیابان نباید آسودهخاطر بود.
تو را جای قرار، ای خواجه، این نیستدل از دنیا همی بر بایدت کند
هوش مصنوعی: ای آقا، اینجا جایی برای آرامش تو نیست، دل از دنیا باید بکنی و رها شوی.
نگه کن تا چه کرده‌ستی زنیکیچه گوئی گر ز کردارت بپرسند؟
هوش مصنوعی: به اطراف خود نگاه کن و ببین که چه کارهایی انجام دادهای، اگر از خودت بپرسند که چه میگویی؟
ز فعل خویش باید ساخت امروزتو را از بهر فردا خویش و پیوند
هوش مصنوعی: از کارهای خود باید امروز برای آیندهات تصمیم بگیری و اقدام کنی.
بترس از خجلت روزی که آن روزستیهیدن ندارد سود و سوگند
هوش مصنوعی: از شرمندگی روزی بترس که آن روز نه جنگی وجود دارد و نه قسمی به کار میآید.
نماند نور روز از خلق پنهاناگر تو درکشی سر در قزاگند
هوش مصنوعی: اگر تو به زندگی خود ادامه دهی و به استقامت خود ادامه ندهی، دیگر چیزی از روشنایی روز بر مردم مخفی نخواهد ماند.
بکن زاد سفر، زین یاوه گشتندر این جای سپنجی تا کی و چند؟
هوش مصنوعی: برو و سفر خود را شروع کن، تا کی و چند میخواهی در اینجا به باطل بگذرانی؟
کز این زندان همی بیرونت خواندهمان کس کاندر این زندانت افگند
هوش مصنوعی: کسی که تو را در این زندان قرار داده، همان کسی است که به تو وعده آزادی می‌دهد.