قصیدهٔ شمارهٔ ۶۳
هوش مصنوعی: شاعر در این قطعه به مشکلات و آسیب‌های زمانه اشاره می‌کند و هشدار می‌دهد که باید از گزند و تقلب دیگران محافظت کرد. او به عقل و خرد توصیه می‌کند که برای جلوگیری از آسیب، باید سپر و حفاظی برای خود قرار دهد. در این متن، بر اهمیت دوستی با افراد باوفا و پرهیز از ارتباط با آدم‌های سفله و جاهل تأکید شده است. شاعر به این نکته اشاره دارد که زمانه مانند ماری است که می‌تواند هر کسی را نابود کند و باید هوشیار بود و از افراد پست و بی‌فایده دوری جست. در نهایت، به خطراتی که از سوی انسان‌های غدار و مکار ناشی می‌شود، و همچنین به ارزش خرد و حکمت در زندگی اشاره شده است.
آزردن ما زمانه خو داردمازار ازو گرت بیازارد
هوش مصنوعی: زمانه به ما آزار میرساند و اگر تو هم ما را بیازاری، بدان که در این کار تنها نیستی.
وز عقل یکی سپر کن ارخواهیکه‌ت دهر به تیغ خویش نگذارد
هوش مصنوعی: اگر میخواهی دهر با شمشیرش به تو آسیبی نرساند، از عقل خود مانند سپری استفاده کن.
تعویذ وفا برون کن از گردنور نی به جفا گلوت بفشارد
هوش مصنوعی: تعویذی که نشاندهنده وفا است را از گردنت بیرون بیاور، وگرنه اگر به ظلم و جفایی معذب شوی، گلویت را خواهد فشرد.
آن است کریم طبع کو احسانبا اهل وفا و فضل خو دارد
هوش مصنوعی: این فرد با ویژگیهای نیکو و روح بلند، همیشه به کسانی که وفادار و دارای فضیلت هستند، احسان و خوبی می‌کند.
وز سفله حذر کند که ناکس رادانا چو سگ اهل خوار انگارد
هوش مصنوعی: از افراد پست و بیارزش دوری کن، چرا که شخص دانا چون سگی، افراد نالایق را بیاحترامی می‌کند.
شوره است سفیه و سفله، در شورههشیار هگرز تخم کی کارد؟
هوش مصنوعی: شخصی نادان و پست مثل شورى است، در میان افراد باهوش و آگاه چگونه ممکن است که دانهای رشد کند و ثمر دهد؟
بر شوره مریز آب خوش زیرانایدت به کار چون بیاغارد
هوش مصنوعی: آب خوب را روی زمین شور نریز، زیرا این زمین به هیچ دردی نخواهد خورد.
خاری است درشت صحبت جاهلکو چشم وفا و مردمی خارد
هوش مصنوعی: صحبت کردن با فرد نادان مانند گرفتن خاری بزرگ است، چرا که چنین فردی نه چشم وفا دارد و نه اخلاق انسانی.
مسپار به دهر سفله دل زیراآزاده دلش به سفله نسپارد
هوش مصنوعی: دل خود را به آدم‌های پست و بیارزش نسپار، چون انسان آزاده هرگز دلش را به اینگونه افراد نمیدهد.
ایمن مشو از زمانه زیراک اوماری است که خشک و تر بیوبارد
هوش مصنوعی: به زمان اعتماد نکن، زیرا زمان مانند ماری است که هر چیزی را بیرحمانه مینوشد.
گر بگذرد از تو یک بدش فرداناچاره ازان بترت باز آرد
هوش مصنوعی: اگر یک بدی از تو بگذرد، فردا ناچار می‌شود که از آن بدتر بازگردد.
کم بیند مردم از جهان رحمتهرچند که پیش گرید و زارد
هوش مصنوعی: مردم از دنیا آنچنان که باید رحمت و لطف نمیبینند، هرچند که در برابر مشکلات و سختیها گریه و زاری کنند.
این شوی کش پلید هر روزیبنگر که چگونه روی بنگارد
هوش مصنوعی: هر روز به او نگاه کن و ببین چگونه با زشتی و پلیدی خود را نشان می‌دهد.
وز شوی نهان به غدر و مکاریدر جام شراب زهر بگسارد
هوش مصنوعی: از عشق پنهان او با نیرنگ و حیله، در جام شراب، زهر را از بین میبرد.
وان فتنه شده، ز دست این دشمنبستاند زهر و نوش پندارد
هوش مصنوعی: آن فتنه را که این دشمن به پا کرده، زهر را به جای نوش پنداشته و میخواهد برطرف کند.
آن را که چنین زنیش بفریبدشاید که خرد بمرد نشمارد
هوش مصنوعی: اگر کسی را به این شیوه فریب دهند، ممکن است که عاقلانه برشمرده نشود و عقلش از بین برود.
آن است خرد که حق این جادومرد از ره دین و زهد بگزارد
هوش مصنوعی: خرد واقعی کسی است که درک کند این جادو و فریب را ترک کند و به راه دین و پرهیزکاری برود.
وز ابر زبان سرشک حکمت رابر کشت هش و خرد فرو بارد
هوش مصنوعی: بر اثر بارش باران، آگاهی و دانش مانند قطرات باران بر زمین تفکر و خرد نازل می‌شود.
ور سر بکشد سرش زهشیاریبر پشتش بار دین برانبارد
هوش مصنوعی: اگر سرش را بالا ببرد، آگاهی و هوشیاری بر دوش او فشار میآورد و بار گران مسئولیت دین بر او سنگینی می‌کند.
دیو است جهان که زهر قاتل رادر نوش به مکر می بیاچارد
هوش مصنوعی: این جهان مانند یک دیو است که زهر کشنده را به ناخودآگاه در نوشیدنی دلپذیری میریزد و با فریب آن را به ما می‌دهد.
چون روز ببیند این معادی راهر کس که برو خردش بگمارد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دیدن این موعد (روز موعود) برسد، باید بر اساس عقل و درایت خود عمل کند و آن را درک کند.
آن را که به سرش در خرد باشدبا دیو نشست و خفت چون یارد؟
هوش مصنوعی: کسی که عقل و درک درستی دارد، چگونه می‌تواند با دیو و مخلوقات پلید هم نشین شود و در کنار آنها آرام بگیرد؟