تناجی
ناصرخسرو قبادیانی

قصیدهٔ شمارهٔ ۷۸

آمد بهار و نوبت صحرا شدوین سال خورده گیتی برنا شد
آب چو نیل برکه‌ش میگون شدصحرای سیمگونش خضرا شد
وان باد چون درفش دی و بهمنخوش چون بخار عود مطرا شد
بیچاره مشک بید شده عریانبا گوشوار و قرطهٔ دیبا شد
رخسار دشت‌ها همه تازه شدچشم شکوفه‌ها همه بینا شد
بینا و زنده گشت زمین زیراباد صبا فسون مسیحا شد
بستان ز نو شکوفه چوگردون شدتا نسترن به سان ثریا شد
گر نیست ابر معجزهٔ یوسفصحرا چرا چو روی زلیخا شد
بشکفت لاله چون رخ معشوقاننرگس به سان دیدهٔ شیدا شد
از برف نو بنفشه گر ایمن گشتایدون چرا چو جامهٔ ترسا شد
تیره شد آب و گشت هوا روشنشد گنگ زاغ و بلبل گویا شد
بستان بهشت‌وار شد و لالهرخشان به سان عارض حورا شد
چون هندوان به پیش گل و بلبلزاغ سیاه بنده و مولا شد
وان گلبن چو گنبد سیمینشآراسته چو قبهٔ مینا شد
چون عمروعاص پیش علی دی مهپیش بهار عاجر و رسوا شد
معزول گشت زاغ چنین زیراچون دشمن نبیرهٔ زهرا شد
کفر و نفاق از وی چو عباسیبر جامهٔ سیاهش پیدا شد
خورشید فاطمی شد و باقوتبرگشت و از نشیب به بالا شد
تا نور او چو خنجر حیدر شدگلبن قوی چو دلدل شهبا شد
خورشید چون به معدن عدل آمدبا فصل زمهریر معادا شد
افزون گرفت روز چو دین و شبناقص چو کفر و تیره چو سودا شد
اهل نفاق گشت شب تیرهرخشنده روز از اهل تولا شد
گیتی به سان خاطر بی‌غفلتپرنور و نفع و خیر ازیرا شد
چون بود تیره همچو دل جاهلواکنون چرا چوخاطر دانا شد؟
زیرا که سید همه سیارهاندر حمل به عدل توانا شد
عدل است اصل خیر که نوشرواناندر جهان به عدل مسما شد
بنگر کز اعتدال چو سر برزدبا خور چه چند چیز هویدا شد
بنگر که این غریژن پوسیدهیاقوت سرخ و عنبر سارا شد
علم است و عدل نیکی و رسته گشتآنکو بدین دو معنی گویا شد
داد خرد بده که جهان ایدوناز بهر عقل و عدل مهیا شد
زیبا به علم شو که نه زیباستآن کس که او به دنیا زیبا شد
او را مجوی و علم طلب زیرابس کس که او فریفته به آوا شد
غره مشو بدان که کسی گویدبهمان فقیه بلخ و بخارا شد
زیرا که علم دینی پنهان شدچون کار دین و علم به غوغا شد
مپذیر قول جاهل تقلیدیگرچه به‌نام شهرهٔ دنیا شد
چون و چرا بجوی که بر جاهلگیتی چو حلقه تنگ از اینجا شد
با خصم گوی علم که بی‌خصمیعلمی نه پاک شد نه مصفا شد
زیرا که سرخ روی برون آمدهر کو به پیش حاکم تنها شد
خوی مهان بگیر و تواضع کنآن را که او به دانش والا شد
کز قعر چاه تا به کران رایشایدون به چرخ بر به مدارا شد
خاک سیه به‌طاعت خرمابنبنگر چگونه خوش خوش خرما شد
دانش گزین و صبر طلب زیرادارا به صبر و دانش دارا شد
خوی کرام گیر که حری راخوی کریم مقطع و مبدا شد