قصیدهٔ شمارهٔ ۸۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به نقد وضعیت جامعه و رفتار مردم میپردازد. او بیان میکند که تنها حکیمان و خردمندان از واقعیتها و جریانات دنیا آگاهند، در حالی که اکثر مردم در خواب و غفلت به سر میبرند و به معصیت و ظلم مشغولند. شاعر به تشبیه دنیا به درختی میپردازد که فقط اهل خرد میتوانند از میوههای آن بهرهمند شوند، در حالی که دیگران همچون علف و خار، فقط آزار و خیانت به بار میآورند.
او به وجود مکر و فریب در زندگی مردم اشاره میکند و مردم را به بیعملی و تقلید متهم میسازد. در این میان، از آل پیامبر (ص) و حکیمان به عنوان نمادهایی از ایمان و علم یاد میکند و بر خلاف دیوها و جهل، از آنها خواستار روشنی و آگاهی است. در نهایت، شاعر از مردم میخواهد که از غرق شدن در دریای بیقرار جامعه بپرهیزند و به سمت ایمان و عقل برگردند.
جز که هشیار حکیمان خبر از کار ندارندکه فلک باز شکار است و همه خلق شکارند
هوش مصنوعی: تنها هشیاران و اندیشمندان از اوضاع آگاهند، زیرا زمانه همچنان در حال شکار کردن است و تمام مردم در معرض خطر قرار دارند.
نه عجب گر نبودشان خبر از چرخ و ز کارشکز حریصی و جهالت همه در خواب و خمارند
هوش مصنوعی: جای تعجب نیست که آنها از گردش روزگار و کارهایش بیخبرند، زیرا به خاطر حرص و نادانی، همه در خواب و بیخبرند.
برزگاران جهانند و همه روز و همه شببجز از معصیت و جور نه ورزند و نه کارند
هوش مصنوعی: بزرگان و نیکان دنیا در تمام روز و شب هیچ کاری جز گناه و ظلم انجام نمیدهند و از آن دوری میگزینند.
چون درختان ببارند به دیدار ولیکنچون به کردار رسد یکسره بیدند و چنارند
هوش مصنوعی: زمانی که درختان به بار مینشینند، در دیدار زیبا هستند، اما زمانی که به عمل و کردار میرسند، همه چیز را میبینند و درختان بید و چنار میشوند.
غدر و مکر است بسی بر سر این خلق فلک راکه به جز اهل خرد طاقت آن مکر ندارند
هوش مصنوعی: این دنیا پر از نیرنگ و فریب است و تنها کسانی که دارای عقل و درک هستند میتوانند با این فریبها مقابله کنند. دیگران توانایی تحمل این سختیها را ندارند.
ای خردمند گمان بر که جهان خوب درختی استکه برو اهل خرد خوش مزه و بوی ثمارند
هوش مصنوعی: ای انسان دانا، تصور کن که دنیا مانند درختی زیباست که در آن انسانهای با خرد، میوههای خوشمزه و خوشبو را به بار میآورند.
بل کشاورز خدای است و درو کشت حکیمانواندرو این جهلاشان به مثل چون خس و خارند
هوش مصنوعی: کشاورز مانند خداوند است، چون او به دقت درختان و گیاهان را میکارد و محصول حکمت و دانش را به دست میآورد. اما افرادی که علم ندارند به اندازه علف و خار ارزش ندارند.
جز که آزار و خیانت نشناسند ازیرابه بدیی فعل چو موشان و چو ماران قفارند
هوش مصنوعی: تنها چیزی که از آنها شناخته میشود آزار و خیانت است، زیرا به خاطر رفتارهای بدشان مانند موشها و مارها در بیابان به شمار میآیند.
گر بیابند ز تقلید حصاری به جهالتاز تن خویش و سر این حکما گرد برآرند
هوش مصنوعی: اگر به تقلید از دیگران انسانی به جهل خود پرداخته و برای خودش دژی بسازد، این افراد باهوش به دور او جمع میشوند.
مثل است این که چو موشان همه بیکار بماننددنهشان گیرد و آیند و سر گربه بخارند
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اگر موشها همه بیکار شوند و فعالیت نکنند، در نهایت مشکلاتی برایشان به وجود میآید و گربهها از این وضعیت سوءاستفاده کرده و به آنها حمله میکنند. یعنی در زندگی اگر بیعملی و تنبلی پیشه کنیم، دیگران از این موقعیت استفاده میکنند و ممکن است به ما آسیب برسانند.
دیوشان سوی بیابان بنموده است طریقیزین سبب را به سوی شهر همی رفت نیارند
هوش مصنوعی: دیوها راهی به سوی بیابان نشان دادهاند و به همین دلیل مردم نمیتوانند به سوی شهر بروند.
ببریدند ز پیغمبر و از آل و تبارشزانکه مر دیو لعین را همه آلند و تبارند
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که پیغمبر و خانوادهاش را از هم جدا کردند، زیرا که دیو لعین، همهی نسل و خانواده را در بر میگیرد.
بر ره دین به مثل میل نبینند و منارهوز پس دنیا ذره به هوا در بشمارند
هوش مصنوعی: در مسیر دین، به مانند یک تیرک عمودی ایستاده نمینگرند و تنها به نشانههایی از دنیا که بسیار کوچک و ناچیزند توجه میکنند.
ای برادر بهحذرباش زغرقه بهمیانشانزانکه این قوم یکی بحر بیآرام و قرارند
هوش مصنوعی: ای برادر، مواظب باش که در دریا غرق نشوی، زیرا این قوم مانند دریایی هستند که هیچ آرامش و ثباتی ندارند.
سوی آل نبی آی از سپه دیو که ایشانمؤمنان را زجفای سپه دیو حصارند
هوش مصنوعی: به سوی اهل بیت پیامبر برو، زیرا آنها ایمان دارند و از ظلم و ستم شیاطین محافظت میکنند.
سزد از پشت به خر سوی غضنفر بنشیندمرد هشیار چو دانست که خصمانش حمارند
هوش مصنوعی: مرد زیرک و هوشیار وقتی میبیند دشمنانش بیخود و نادان هستند، به آنها پشت میکند و به سمت قدرت و اقتدار میرود.
باد و ابرند ولیکن حکما و عقلا رابجز از عدل نیارند و به جز علم نبارند
هوش مصنوعی: باد و ابر به تنهایی وجود دارند، اما تنها کسانی که خردمند و عاقل هستند، به غیر از عدالت چیزی دیگر نمیآورند و به جز علم چیز دیگری را نمیآورند.
انبیااند بدان گاه که پیران و کهولندحکمااند از آن وقت که اطفال و صغارند
هوش مصنوعی: پیامبران در زمان پیری و کهولت سن، حکمت و دانایی دارند، در حالی که در زمان کودکی و نوجوانی، افراد تنها در حال یادگیری و رشد هستند.
چون ره قبله شود گم به حکم قبلهٔ خلقندچون شب فتنه شود تیره پر از نور نهارند
هوش مصنوعی: زمانی که مسیر درست گم میشود، مردم به سمت آن چیزی که عموم قبول دارند میروند. مثل اینکه در شب اگر دچار آشفتگی شویم، اما در روز همچنان پر از نور هستیم.
به سخا و به هدی و به بها و به تقی خوشاز خداوند سوی خلق جهان جمله مشارند
هوش مصنوعی: سخاوت، هدایت، قیمت و تقوا از ویژگیهای خداوند هستند و تمامی مخلوقات تحت تأثیر این صفات به خوبی با هم در ارتباطاند.