قصیدهٔ شمارهٔ ۲۲۶
هوش مصنوعی: این شعر به نقد وابستگی انسان‌ها به مال و ثروت می‌پردازد. شاعر به فردی که در آرزوی مال و ثروت است، می‌گوید که این آرزو باعث نابودی او خواهد شد و او را از حقیقت دور می‌کند. او اشاره می‌کند که انسان باید به جای توجه به دنیا و مال، بر خرد و حکمت و دین متمرکز شود.
شاعر این نکته را نیز بیان می‌کند که تمام ثروت‌ها و مقام‌ها در نهایت بی‌ارزش‌اند و روزی از بین می‌روند. وی به خواننده یادآوری می‌کند که باید از کبر و حسد دوری کند و به دین و علم توجه کند. در نهایت، او تاکید می‌کند که حقیقت و دین بهتر از هر مالکیتی است و باید در پی آن بود.
ای آنکه به تن ز ارزوی مال چو نالیاز من چو ستم خود کنی از بهر چه نالی؟
هوش مصنوعی: ای کسی که از حسرت مال به ناله درآمدهای، اگر بر من ستم میکنی، چرا همچنان زاری میکنی؟
در آرزوی خویش بمالید تو را مالچون گوش دل ای سوختنی سخت نمالی؟
هوش مصنوعی: در آرزوی خود به ثروت و دارایی توجه کن، اما باید بدانید مثل گوش دل که به سختی میسوزد، تو نمیتوانی به راحتی به آرزوهایت دست یابی.
بدخواه تو مال است که مالیدهٔ اوئیبدخواه تو مال است تو چون فتنهٔ مالی؟
هوش مصنوعی: کسی که علیه تو بدخواهی می‌کند، در واقع به دنبال منافع مالی است. آیا تو نیز مانند او به دنبال به دست آوردن مال و ثروت هستی که باعث ایجاد درگیری میشود؟
دام است تو را قال مقال از قبل مالزان است که همواره تو با قال و مقالی
هوش مصنوعی: تو در دام فریب و سخنانی هستی که از قبل وجود دارد. این به این دلیل است که همیشه درگیر حرف و حدیثهای بیپایه و اساس هستی.
ای زهد فروشنده، تو از قال و مقالیبا مرکب و با ضیعت و با سندس و قالی
هوش مصنوعی: ای ریاضتکش فروش، تو فقط با حرفها و ظاهرسازیهای خود، در حال فروش زهد و تقوا هستی، در حالی که همهچیز در دست توست و به وضعیت مادی خود میبالید.
گر زهد همی جوئی، چندین به در میرچون می‌دوی ای بیهده چون اسپ دوالی؟
هوش مصنوعی: اگر میخواهی زهد و پارسایی را به دست آوری، چرا اینقدر بیهدف و بیدلیل به دنبال آن می‌روی؟ مانند اسبی که بیهدف میدود.
آز تو نهنگ است همانا، که نپرسداز گرسنگی خود ز حرامی و حلالی
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که خواسته و نیازهای تو بسیار بزرگ و عمیق هستند، به گونهای که حتی نسبت به مسائلی چون حلال و حرام و گرسنگی خود هیچ توجهی نخواهی داشت. به عبارت دیگر، وقتی نیازهایت به شدت احساس شود، گاهی از ملاحظات اخلاقی و شرعی غافل خواهی شد.
در مزرعهٔ معصیت و شر چو ابلیستخم بزه و، بار بدو، برگ وبالی
هوش مصنوعی: در زمین گناه و بدی، همچون ابلیس، بذر گناه کاشته میشود و نتیجهاش، عمل زشت و عواقب ناخوشایند خواهد بود.
از عدل خداوند بیابی چو بیائیبا بار بزه روز قضا مزد حمالی
هوش مصنوعی: اگر به عدالت خداوند نگاه کنی، خواهی دید که وقتی با بار گناه به پیش میآیی، در روز قضا و سرنوشت، جزای زحمتت را میگیری.
ای کرده تو را گردون دون همت و بی‌دینزایل شده دین از تو به دنیای زوالی
هوش مصنوعی: ای آسمان، تو را به خاطر همت پایین و بیدینیات مینگرم، دینی که از تو رخت بربسته به دنیای زوال و نابودی پیوسته است.
بنگر که کجا می‌روی و بیهده منگرسوی خدم و بنده و آزاد و موالی
هوش مصنوعی: به آنچه در آن قدم میگذاری دقت کن و بیجهت به اطراف، خدمتکاران، آزادگان و مزدوران نگاه نکن.
با لشکر و مالی قوی امروز، ولیکنفردا نروی جز تهی و مفلس و خالی
هوش مصنوعی: امروز با نیروی زیاد و ثروت فراوان همراهی میکنی، اما فردا ممکن است جز بیپولی و خالیدستی چیزی برایت نماند.
کوه از غم بی‌باکی و طغیان تو نالدبیهوده تو چون در غم طوغان و ینالی؟
هوش مصنوعی: کوه به خاطر غم و بیپروا بودن تو به تنگ آمده و ناله می‌کند، اما تو همچنان در غمهای خود غوطهور هستی و به این نالهها توجهی نمیکنی.
خرسند چرا شد دلت اندر بن این چاهبا جاه بلند و حشم و همت عالی؟
هوش مصنوعی: چرا دل تو از قعر این چاه خوشحال است، در حالی که دارای مقام و جایگاه بلند و جمعیت و ارادهای والا هستی؟
ای میر اجل، چون اجل آیدت بمیریهرچند که با عز و جلالی و جمالی
هوش مصنوعی: ای مرگ، هرگاه که تو بیایی، شخص هرچقدر هم که با شکوه و زیبایی و عظمت باشد، باز باید بمیرد.
زیبا به خرد باید بودنت و به حکمتزیبا تو به تختی و به صدری و نهالی
هوش مصنوعی: برای زیبا بودن، باید دارای دانایی و حکمت باشی. زیبایی واقعی تو در فهم و خرد تو نهفته است، و نه فقط در ظاهر ظاهریات.
بار خرد و حکمت و برگ هنر و فضلبرگیر، که تو این همه را تخم و نهالی
هوش مصنوعی: دانش، حکمت، خلاقیت و فضیلت را در خود جای بده، زیرا تو همانند دانهای هستی که میتواند رشد کند و بارور شود.
ای خوب نهال ار ز خرد بار نگیریبا بید و سپیدار همانند و همالی
هوش مصنوعی: ای زیبا، اگر از خرد و دانایی بهرهمند نشوی، همانند درخت بید و سپیدار میمانی و هیچ تفاوتی نخواهی داشت.
ای سفله تو را جام بلورین به چه کار استگر تو به تن خویش فرومایه سفالی
هوش مصنوعی: ای انسان پست، این که تو به دنبال یک جام بلورین هستی چه سودی دارد، در حالی که خودت به مانند گلی بیارزش و پست هستی؟
باکی نبود زانکه تنت سفله سفالی استگر تو به دل پاک چو پاک آب زلالی
هوش مصنوعی: نگران نباش که بدنت از خاک است و بیارزش. اگر درونت پاک و زلال مانند آب شفاف باشد، ارزش تو بیشتر خواهد بود.
دریاست جهان و، تن تو کشتی و، عمرتبادی است صبائی و جنوبی و شمالی
هوش مصنوعی: دنیا مانند دریایی است و جسم تو همان کشتی است. عمرت همچون بادی است که هر لحظه میوزد و گاهی از سمت جنوب و گاهی از سمت شمال میآید.
این باد همی هیچ شب و روز نهالدشاید که تو ز اندوه سفر هیچ نهالی
هوش مصنوعی: این باد شب و روز هیج خبری نمیدهد، شاید تو به خاطر غم سفر، هیچ رنجی نبرانی.
اندر خرد امروز بوال ای پسر ایراکسی‌سال برآمد که همی هیچ نوالی
هوش مصنوعی: امروز در خویش اندیشه کن، ای پسر ایراک، زیرا سی سال گذشت و هیچ حاصلی نیافتیم.
امسال بیفزود تو را دامن پیشینزیرا که الف بودی و امسال چو دالی
هوش مصنوعی: امسال به تو افزوده شده که دامن گذشتهات را پوشش دهد، زیرا که سال گذشته در مقام الف بودی و اکنون به شکل دال درآمدهای.
ای سرو بن، از گشتن این بر شده دولابخمیده و بی‌تاب چو فرسوده دوالی
هوش مصنوعی: ای سرو زیبا، از چرخش این دوران، قامتت خمیده و ناتوان شده است، گویی که به مانند یک اسب پیر و فرسوده هستی.
دانی که همی برتو جهان درد سگالداو در سگالید، تو درمان نسگالی؟
هوش مصنوعی: آیا میدانی که جهانی از درد بر تو سایه افکنده است؟ این درد در کنار توست. آیا تو راهی برای درمان این درد پیدا کردهای؟
درمان تو آن است که تا با تو زمانهشیری بسگالد نسگالی تو شگالی
هوش مصنوعی: برای بهبود شرایطت، باید با زمانه به گونهای رفتار کنی که مانند شیر باشد و از او به بهای شیرینیها و نعمتها بهرهمند شوی، نه اینکه مانند سگی که در مقابل مشکلات تسلیم میشود، برخورد کنی.
مکر و حسد و کبر و خرافات و طمع رامپذیر و مده ره به در خویش و حوالی
هوش مصنوعی: این جمله به ما میآموزد که باید از ویژگیهای منفی مانند فریب، حسادت، خودبزرگبینی، باورهای باطل و طمع دوری کنیم و اجازه ندهیم که این صفات به زندگی ما راه پیدا کنند یا بر اطرافیان ما تأثیر بگذارند.
خواری مکش و کبر مکن بر ره دین رومؤمن نه مقصر بود ای پیر نه غالی
هوش مصنوعی: همواره خود را خوار نکن و به دیگران برتری نچسبان؛ در مسیر دین، مؤمنان گناهکاری ندارند، ای بزرگتر، نه آنها مقصرند و نه تو میتوانی خود را برتر بدانید.
بر خلق جهان فضل به دین جوی ازیراکدین است سر سروری و اصل معالی
هوش مصنوعی: در میان مخلوقات جهان، برتری و فضیلت به افرادی تعلق دارد که از دین و معنویات بهرهمندند. دین به عنوان منبعی از شرافت و عظمت، پایهگذار مقام ارجمندی برای آنهاست.
دین مفخر توست و، ادب و خط و دبیریپیشه است چو حلاجی و درزی و کلالی
هوش مصنوعی: دین و مذهب تو باعث افتخار توست و ادب، نوشتن و کارهای هنری همچون حلاجی، خیاطی و رنگرزی نیز به عنوان حرفه و تخصص تو محسوب میشود.
شعر و ادب و نحو خس و سنگ و سفالندوایات قران زرو عقیق است و لی
هوش مصنوعی: شعر و ادب و قواعد زبان مانند خردهریزها و چیزهای بیارزش هستند، اما آیات قرآن همانند زرو و عقیق با ارزش و گرانبها هستند.
معنی قران روشن و رخشان چو نجوم استامثال بر تیره و تاری چو لیالی
هوش مصنوعی: معنای قرآن روشن و درخشان است مانند ستارهها، اما برای افرادی که در تاریکی و جهل به سر میبرند، مانند شبهای ظلمانی است.
بر ظاهر امثال مرو، که‌ت نفزایدنزد عقلا جز همه خواری و نکالی
هوش مصنوعی: تظاهر به نشان دادن چیزها و رفتارهای مشابه برای دیگران، تنها باعث تحقیر و بیاحترامی در نظر افراد باهوش و فرزانه میشود.
راهی است به دین اندر مر شیعت حق راجز راه حروری و کرامی و کیالی
هوش مصنوعی: در دین، برای پیروان مذهب حق، راهی وجود دارد که به جز راههای حروری، کرامی و کیالی است.
راهی که درو رهبر زی شهر کمال استزین راه مشو یک سو گر مرد کمالی
هوش مصنوعی: مسیر و جادهای که به سوی کمال و رهبری میبرد، از آن انحراف نکن، حتی اگر شخصی کامل و توانمند باشی.
بر راه حقیقت رو و منگر به چپ و راستبا باد مچم زین سو و زان سو که نه نالی
هوش مصنوعی: به جاده حقیقت برو و به هیچ سمت نگاه نکن. با بادهایی که از این سو و آن سو میوزند، نگران نشو، زیرا تو نالهای نداری.
از حجت مستنصر بشنو سخن حقروشن چو شباهنگ سحرگاه مجالی
هوش مصنوعی: از حجت مستنصر بشنو، که سخن حق را به روشنی بیان می‌کند، مانند صدای بلبل در صبح زود که دنیا را پر از زیبایی و امید میسازد.
حق است سخنهاش، اگر زی تو محال استبی‌شک تو خریدار خرافات و محالی
هوش مصنوعی: سخنش درست و دقیق است، اگرچه به نظر میرسد که در وجود تو چیزهایی که واقعی نیستند، پذیرفته میشوند. تو به دنبال باورهای نادرست و غیرواقعی هستی.
ای آنکه همی جوئی ره سوی حقیقتوز «اخبرنا» سیری و با رنج و ملالی
هوش مصنوعی: ای کسی که در جستجوی راه حقیقت هستی و با شنیدن اخبار و اطلاعات، در تلاش و دلتنگی به سر میبری.
من دی چو تو بوده‌ستم، دانم که تو امروزاز رنج محالات شنودن به چه حالی
هوش مصنوعی: من از گذشته با تو بودهام و حالا میدانم که تو امروز چه احساسی داری هنگام شنیدن درد و مشکلات غیرممکن.
از حجت حق جوی جواب سخن ایراکمفلس کندت بی‌شک اگر گنج سالی
هوش مصنوعی: از سخن واقعی و درست پیامبر پاسخ شایستهای بگیر، زیرا بیتردید اگر بخت با تو یار نباشد، حتی اگر تمام ثروت دنیا را داشته باشی، بیفایده خواهد بود.