بخش ۳۲ - امر سیم که آدم آبی بیان کرد از بیوفایی دنیا
هوش مصنوعی: این متن به نقد رفتار و تفکر انسان‌ها پرداخته و به طور خاص وضعیت افرادی را توصیف می‌کند که همه زندگی خود را صرف خدمت به دیگران می‌کنند، در حالی که خود از زندگی و آسایش بی‌بهره‌اند. شاعر به تناقضاتی اشاره می‌کند که انسان‌ها به خاطر عشق و محبت به دیگران با خودشان دارند؛ آن‌ها به جای آنکه به فکر خوشبختی و آرامش خود باشند، در سختی و فشار برای دیگران زندگی می‌کنند.
شاعر با توصیف مثالی از یک دیوانه که تحت تمسخر و مسخره دیگران قرار می‌گیرد، به نقد جامعه و رفتار مردم می‌پردازد. او به جزئیات زندگی افرادی می‌پردازد که به عشق دیگران، خود را در معضلات و دشمنی‌ها گرفتار کرده‌اند و سرانجام به این نتیجه می‌رسد که ترک این وضعیت و نگرانی از زندگی دیگران، بهترین گزینه است.
در نهایت، شاعر به نتایج چنین خودسوزی و فدای خود در مقابل دیگران اشاره می‌کند و از شنوندگان می‌خواهد تا مراقب باشند و برای خود نیز ارزش قائل شوند.
دیدهٔ آغازبین برکنده بادتا ابد از خاک و خارا کنده باد
هوش مصنوعی: چشم آغازین را به فضایی باز و پر از نور بگشا تا همیشه از خاک و سنگ جدا باشد.
این سخن بگذار و سیم کن بیانگفت سیم آنکه اندر خاکدان
هوش مصنوعی: این صحبت را کنار بگذار و به استدلال و بیان روشن بپرداز، همان کسی که در دنیای خاکی زندگی می‌کند.
هر گروهی بینی اندر خانه‌ایجمع گشته گرد یک دیوانه‌ای
هوش مصنوعی: هر گروهی را میبینی که دور یک دیوانه جمع شدهاند.
چونکه او را دنگ و ابله دیده‌اندجملگی بر ریش او خندیده‌اند
هوش مصنوعی: چون او را احمق و نادان تصور کرده‌اند، همه بر او تمسخر کرده و به او میخندند.
کرده آن بیچاره را دنبال دندمی کنندش همچو گولان ریشخند
هوش مصنوعی: آن بیچاره را به دنبال دند میبرند، مانند گولان که به تمسخر میخندند.
آن یکش گوید که ای بابای منوان یکی دیگر زهی مولای من
هوش مصنوعی: یک نفر میگوید: ای پدر من، و نفر دیگر با احترام میگوید: چه بزرگمقدار و همایون من.
آن یکی جد خواندش وآن یک پدروین برادر عم و خالش آن دگر
هوش مصنوعی: او یک نفر را جد میداند، دیگری را پدر، این یکی برادر و عم و خالهاش است و آن یکی دیگر.
آن یکش گوید تویی شوی عزیزگویدش آن یک تو را هستم کنیز
هوش مصنوعی: یکی از آن‌ها میگوید: «تو عزیز منی» و دیگری پاسخ میدهد: «من هم برای تو مانند کنیز هستم که خدمتت میکنم.»
زین فسون چندین بر آن مسکین دمندتا دهد بیچاره گردن در کمند
هوش مصنوعی: چندین جادو و فریب در مورد آن بیچاره وجود دارد تا او را در دام بیندازند و به زانو درآورند.
دین و ایمان در ره ایشان نهداز پی آرام ایشان جان دهد
هوش مصنوعی: در مسیر آن‌ها، دین و ایمان به دنبال آرامش آن‌ها است و جان خود را فدای آن‌ها می‌کند.
ای بسا شبها به روز آرد به رنجای بسی روزان کند شب در شکنج
هوش مصنوعی: بسیاری از شبها با زحمت به روز میرسند و همچنین بسیاری از روزها در فشار و سختی به شب بدل میشوند.
تا به شبها خواب ایشان خَوش بودتا طعام روزشان دلکش بود
هوش مصنوعی: آن‌ها تا شبها خواب آرامی داشته باشند و روزها هم غذایی خوشمزه و لذتبخش خورده باشند.
تیغها بر سر خورد از نیک و بدتا کلاهی بر سر ایشان نهد
هوش مصنوعی: تیغها بر سر درگیریهای خوب و بد فرود آمد تا این که کسی کلاهی بر سر آن‌ها بگذارد.
ای بسا آتش برافروزد به جانتا کند روشن چراغ بزمشان
هوش مصنوعی: گاهی ممکن است کسی با تمام وجودش تلاش کند تا نور و روشنی را برای دیگران به ارمغان بیاورد، حتی اگر این تلاشها بر خودش دشواریهایی به همراه داشته باشد.
خویش را بر آب و بر آتش زندبی محابا تن به دریا افکند
هوش مصنوعی: او بدون هیچ نگرانی و ترسی، خود را به آب و آتش میزند و با جسارت به دریا میافتد.
بس بیابانها نوردد در طلببس دهد شبگیر و ایوارش تعب
بیابانهای فراوانی را در جست و جو مینوردد و بس شب و روز زحمت میکشد.
تا کند آماده نان و آبشانتا دهد ترتیب خانمانشان
هوش مصنوعی: تا وقتی که برای تهیه نان و آبشان آماده شود، تا وضعیت خانه و خانوادهشان را ساماندهی کند.
گه خری گردد دهد تن زیر بارگه شود گاو و رود اندر شیار
هوش مصنوعی: بعضی وقتها انسان مانند الاغ بار میکشد و زیر بار زحمت می‌رود و در مواقع دیگر مانند گاو میشود و به راه خود ادامه میدهد.
مانده‌ام حیران و سرگردان درینهیچ دانا را ندیدم اینچنین
هوش مصنوعی: در حال حاضر در وضعیتی سردرگم و حیرتزده مانده‌ام و کسی را که به اندازهی این فرد دانا باشد، ندیدهام.
چون شنیدند این بیان را آبیانبا حکایت‌گو بگفتند ای فلان
هوش مصنوعی: وقتی این سخنان را شنیدند، کسی که داستان را روایت میکرد، به شخصی گفت: «ای فلانی،».
آن ستمکاران کنند آیا رهاهیچگه دامان آن بیچاره را
هوش مصنوعی: آیا آن ستمگران رها خواهند کرد، هیچگونه ای، دامان آن بیچاره را؟
گردنش پیوسته باشد در کمندیا به او گاهی ترحم می‌کنند
هوش مصنوعی: او همیشه در بند و گرفتار است، یا گاهی بر او ترحم میشود.
سال و مه باشد به زندانشان اسیریا بود گاهی ز حبس او را گزیر
هوش مصنوعی: سال و ماه در زندان آن‌ها در بند است، یا گاهی از حبس او را رهایی است.
گفت نی نی پای او در بند نیستگردنش هم در خم آوند نیست
هوش مصنوعی: میگوید که پای او آزاد است و گردنش هم در محدودیت قرار ندارد.
می‌رود هرجا که خواهد بی سخنگاه مصر و گاه شام و گه یمن
هوش مصنوعی: او بدون هیچ حرف و سخنی به هر جا که بخواهد می‌رود؛ گاهی به مصر، گاهی به شام و گاهی به یمن.
آبیان گفتند چون باشد چنینپس نبگریزد چرا آن مستکین
هوش مصنوعی: آبیان (آبها) گفتند: اگر چنین باشد، پس چرا آن ناتوان (مستکین) فرار نکند؟
چون نباشد پای او اندر جدارنزد ایشان از چه رو دارد قرار
هوش مصنوعی: وقتی او در دیوار جایی ندارد، پس چرا این افراد در مقابل او آرامش دارند؟
می‌نبگریزد چرا از چنگشانتا شود فارغ ز عار و ننگشان
هوش مصنوعی: چرا می باید که شراب از دست آن‌ها بگریزد تا از عیب و نقصشان رهایی یابد؟
گفت من هم زین بسی در فکرتمحیرت اندر حیرت اندر حیرتم
هوش مصنوعی: من نیز از این موضوع بسیار در فکر هستم و در تعجبی عمیق فرورفتهام.
همچو من کاندر تحیر ای مهانمانده‌ام از کار و بار مردمان
هوش مصنوعی: من نیز مانند شما، ای بزرگان، در حیرت مانده‌ام از کارها و رفتارهای انسان‌ها.
کاین چه سرگردانیست و پیچ و تابوین چه خودسوزی و رنج بیحساب
هوش مصنوعی: این چه وضعی است که انسان در آن سرگردان و آشفته است و چرا اینقدر در خود میسوزد و رنج بیپایانی را تحمل می‌کند؟
این چه جهل است و چه حمق بیکرانسوختن خود را ز بهر دیگران
هوش مصنوعی: چه نادانی و چه بیخردی است که خود را به خاطر دیگران به آتش بکشی؟
دیگران در فکر کار و بار خوددر خیال رونق بازار خود
هوش مصنوعی: دیگران در حال فکر کردن به کار و زندگی خود هستند و در آرزوی پیشرفت و موفقیت در کسب و کارشان به سر می برند.
تو ز خود کرده فرامش روز و شببهر ایشان در عنا و در تعب
هوش مصنوعی: تو به خاطر دیگران از خود غافلی و شب و روز را در سختی و عذاب میگذرانید.
آتشی از حبشان افروختیخویشتن را اندر آتش سوختی
هوش مصنوعی: تو با عشق آن‌ها آتشی به وجود آوردی و خودت هم در همین آتش سوختی.
گر خری داری که گه بارش کنیگاه جو بدهی و تیمارش کنی
هوش مصنوعی: اگر مالی داری که گهگاهی از آن بهرهبرداری میکنی، باید گاهگاهی هم به آن رسیدگی کنی و برایش هزینه کنی.
بهر ایشان تو خری بی اشتباهلیکن ایشان نی‌دهندت جو نه کاه
هوش مصنوعی: برای آن‌ها تو مانند یک خری هستی که هیچ اشتباهی نمیکنی، اما آن‌ها نه به تو جو میدهند و نه کاه.
هان و هان تا فرصتی باقیست خیزپیش گیر ای جان من راه گریز
هوش مصنوعی: ای جان من، تا هنوز فرصتی هست، به خود بیا و اقدام کن، زیرا ممکن است زمانی برای فرار از این وضعیت نباشد.
دست و سر باید اگر اقدام کردهفتصد پای دگر هم وام کرد
هوش مصنوعی: اگر قرار است که کاری انجام دهی، به جز دست و سر، باید از هفتصد راه و روش دیگر هم بهرهبرداری کنی.
هم‌قدم کن دست و سر را ای پسرواکن از هم زآنچه گفتم بیشتر
هوش مصنوعی: ای پسر، به هم بیاور دست و سر را و از آنچه گفتم بیشتر متوجه باش.
نیمه کن شب را و بگریز از میاناز قفا می‌کن نظر تا قیروان
هوش مصنوعی: نیمه شب را بشکن و از میانه فرار کن. به عقب نگاه کن تا قیروان را ببینی.
چونکه رفتی از میانشان ای عزیزمی‌گریز و می‌گریز و می‌گریز
هوش مصنوعی: وقتی تو از جمع آن‌ها رفتی، ای عزیز، من فرار میکنم، فرار میکنم، فرار میکنم.
ای مسلمانان فغان زین دشمناندشمنان عمر گاهی جان ستان
هوش مصنوعی: ای مسلمانان، به حال خود بیندیشید و از این دشمنان که با شما در ستیز هستند، به شدت نگران باشید، زیرا آن‌ها در مواقعی جان شما را نیز میستانند.
دشمنان دوست اما نامشانهم ز خون ما لبالب جامشان
هوش مصنوعی: دشمنان ما دوستان ما هستند، اما نامشان به قدری از خون ما پر است که مانند جامی پر از مایه دریده میشود.
آبشان از اشک چشم ماستیشیرهٔ جانهایشان حلواستی
هوش مصنوعی: آب آن‌ها از اشکهای ماست و شیرینی جانهایشان مانند حلواست.
این یکی را نام فرزند عزیزمی‌نبیند در تو الا تیز تیز
هوش مصنوعی: این فرد در تو فرزند گرامی و نازنینی را میبیند که به شدت تیز و زیرک است.
یعنی ای بابا تو تا کی مانده‌ایکل نفس ذائقه نشنیده‌ای؟
هوش مصنوعی: این عبارت به این معنی است که شخص گوینده به دیگران میگوید که چرا هنوز هم در جایگاه قدیمی خود ماندهاید و تجربههای جدید و احساسات تازه را نچشیدهاید. به نوعی به عدم تغییر و پیشرفت در زندگی اشاره می‌کند.
اینک آمد نوبت ما ای پدربایدت بستن کنون بار سفر
هوش مصنوعی: حالا وقت آن رسیده که من عزم سفر کنم، ای پدر، وقت آن است که بار سفرم را ببندم.
ذکرشان جز مردن بابا مدانفکرشان جز غارت یغما مدان
هوش مصنوعی: فکر نکنید که آن‌ها تنها به یاد مرگ هستند و در اندیشهای جز دزدی و چپاول نمیباشند.
می‌کنند این طفلکان دلفروزدر حساب ارث بابا شب به روز
هوش مصنوعی: این بچهها شب و روز به فکر تقسیم ارث پدرشان هستند و دلهایشان به عشق و امید مشغول است.
آن یکی دیگر بود همخواب و جفتمحرم پیدا و پنهان خورد و خفت
هوش مصنوعی: یک دیگری وجود داشت که با او همخوابی و نزدیکی داشت. او در حالتی آشکار و پنهان غذا خورد و خوابید.
روز گیرد از تو رخت و نان و آبشب سماع و بوسه و پهلو و خواب
هوش مصنوعی: روزها از تو خواسته شده که کار و زندگی را پیش ببری و تأمین نیازهای اولیه مانند غذا و آب را انجام دهی، اما شبها وقت لذت بردن، نابودی خستگی، بوسیدن و خوابیدن است.
روز خواهد مال و ایمان تو راشب بکاهد آن جلب جان تو را
هوش مصنوعی: روزها باعث افزایش مال و ایمان تو خواهند شد، اما شبها آن آرامش و توانایی روحی تو را تحت تأثیر قرار میدهند.
روزها در جنگ و دعوا و طلببهر حمدان مهربان گردد به شب
هوش مصنوعی: در طول روزها درگیر جنگ و نزاع هستند، اما شب که می‌رسد، مهربانی و محبت حمدان ظهور پیدا می‌کند.
العیاذ بالله از یک شب جماعکم شود فردات غوغا و نزاع
هوش مصنوعی: به خدا پناه میبرم که اگر یک شب نزدیکی کمتر شود، فردا غوغا و دعوا به پا میشود.
صبح خاتون را ببینی در غضبچین بر ابرو پچ پچ اندر زیر لب
هوش مصنوعی: صبح که خاتون را ببینی، میبینی که در حالت خشم ابروهایش چروک شده و زیر لب به آرامی چیزی میگوید.
بسته درها طفلکان بی نان و آببا همه خاتون به دشنام و عتاب
هوش مصنوعی: در اینجا توصیف وضعیتی است که در آن درها به روی کودکان بسته شده و آن‌ها در شرایطی سخت و بدون غذا و آب به سر میبرند. همچنین، تاکید میشود که با مادرانشان نیز به گونهای توهینآمیز و با سرزنش رفتار میشود.
خود تو در کنجی همی گردی نهانمی نیارد کس برایت آب و نان
هوش مصنوعی: تو در گوشهای پنهان شدهای و هیچکس به فکر تامین نیازهای تو نیست.
بگذرد روزت چنین تا شب مگرطی دعوا را بفرماید ذکر
هوش مصنوعی: روز تو باید به همین شکل بگذرد تا شب فرا برسد، شاید دعوا را حل کند و یاد خدا به میان آید.
می‌نهد صدگونه تهمت وَ افترانزد قاضی آن ستیزه مر تو را
هوش مصنوعی: او به قاضی بسیاری از اتهامات و افتراها را علیه تو میزند.
ای دو صد نفرین به زنهای نکواز زن بدخو نباید گفتگو
هوش مصنوعی: در اینجا بیان میشود که نباید درباره زنان بدرفتار صحبت کرد، چرا که زنان نیکو و خوب ارزش بیشتری دارند و مهمتر از آن‌ها هستند.
ای برادر آن زن و فرزند بینهیچ دشمن باشد آیا اینچنین
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که ای برادر، آیا میتوانی تصور کنی که دشمنی میان زن و فرزند وجود داشته باشد؟ این سؤال به بیان ایدهای می‌پردازد که روابط خانوادگی و عاطفی باید فراتر از خصومتها باشد.