بخش ۴۶ - بقیه داستان طوطی و شاه
هوش مصنوعی: در این متن، داستانی با مضمون غم و جدایی روایت می‌شود. طوطی، که روزی مرغ دست‌آموز شاه کیقباد بود، پس از افتادن در جزیره، فراموش می‌شود و از یاد شاه و دوستانش می‌رود. او در کنار پرندگان دیگری چون زاغ و زغن زندگی می‌کند و با آنها هم‌پرواز می‌شود. به تدریج، او یاد و نغمهٔ خود را فراموش می‌کند و از زندگی مطلوب خود دور می‌شود.
متن به طور نمادین به جدایی از اصل و ریشه اشاره دارد و رنج‌هایی که انسان‌ها در پی آن متحمل می‌شوند. داستان‌ها و شخصیت‌های مختلف مانند یوسف و یعقوب نیز در این متن به تصویر کشیده شده‌اند تا نشان دهند که جدایی از عزیزان و ریشه‌ها چه بلایی بر سر انسان می‌آورد و چگونه فرد را به حالتی از خستگی و تنهاطی می‌کشاند. در نهایت، به این نکته می‌پردازد که ارزش واقعی چیزها در نزد انسان‌هایی که شایستگی درک آن را ندارند، نادیده گرفته می‌شود.
با دل شاد این زمان ای نیکخوباقی احوال طوطی را بگو
هوش مصنوعی: در این زمان که دل شادیم، ای انسان نیکوکار، باقی حوادث طوطی را برایم بازگو کن.
مرغ دست آموز شاه کیقبادچون گذارش در جزیره اوفتاد
هوش مصنوعی: مرغی که تحت تعلیم شاه کیقباد بود، وقتی به جزیرهای رسید، داستانهایی برای گفتن داشت.
شه فراموشش شد و ایام اووان عنایتهای صبح و شام او
هوش مصنوعی: فرمانروایی او به فراموشی سپرده شد و روزگارانش و همچنین لطفها و توجهات صبح و شب او هم به دست فراموشی سپرده شدند.
رفت از یادش رفیقان و وطنهمنشین گردید با زاغ و زغن
هوش مصنوعی: او دوستان و وطنش را فراموش کرده و اکنون با زاغها و زغنها همنشین شده است.
گشته هم پروازش اندر شاخساربوم شوم و کرکس مردار خوار
هوش مصنوعی: پروازش در درختان درختان بلند، به تصویر پرندهای میماند که در میان آسمانها حرکت می‌کند، اما در واقع خود را با پرندگان سیاه و بیروح، که به لاشههای مرده نزدیک می‌شوند، درگیر کرده است.
گه کشیدی نغمه بر آهنگ زاغگه چمیدی چون زغن بر طرف باغ
هوش مصنوعی: گاهی بر روی صدای زاغ نغمهای زیبا میخوانی و گاهی هم مانند زغن در گوشه باغ نشسته و آرام میمانی.
روزها از بهر مرداری حرامگشته با مردارخواران در خصام
هوش مصنوعی: روزها به خاطر زشتکاریها و ناپاکیها به حرام تبدیل شده و مردم با کسانی که به این کارها مشغولند در جدل و اختلاف هستند.
بهر یک اشکسته دیواری به شببا هزاران جغد با شور و تعب
هوش مصنوعی: در هر شب، دیواری شکستهای وجود دارد که با هزاران جغد پر از شوق و ناامیدی در هم آمیخته است.
این یکش خستی به مخلب پا و سروان به منقارش شکستی بال و پر
هوش مصنوعی: این شعری درباره موجودی دو بعدی است که یک بخش آن با پا آسیب دیده و بخش دیگرش با منقار زخمی شده است. این تصویر نشان میدهد که موجودی در عذاب و آسیب دیده است، با دو ویژگی آسیب دیده در دو قسمت مختلف بدنش.
گه پی یک دانه در دامی اسیرگه ربودی دانه از موری ضریر
هوش مصنوعی: گاهی به خاطر یک دانه به دام میافتی و گاهی هم دانهای را از مورچهای نابینا میگیری.
گه شدی با عنکبوتی در مکستا مگر برباید از وی یک مگس
گاهی با یک عنکبوت به زورگیری میپرداخت تا شاید مگسی از او بدزدد.
رفت از یادش نوای طوطیانهم فراموشش شد آن نطق و بیان
هوش مصنوعی: او از یادش رفته که صدای طوطیان را هم فراموش کرده و دیگر آن گفتار و بیان زیبا را به خاطر ندارد.
نی به خاطر آمدش آن تخت و جاهنی زمان بازگشتن سوی شاه
هوش مصنوعی: نی به خاطر او آن تخت و مقام را فراموش کرد و زمانه برای بازگشت به سمت پادشاه را نمیبیند.
قند و شکرها به حنظل شد بدلجای دست شه قفسهایش محل
هوش مصنوعی: در اینجا به تبدیل شیرینیها به تلخی اشاره شده است. همچنین این جمله به محدودیتها و قفسی که برای فرد ایجاد شده، اشاره می‌کند. به طور کلی، بیانگر تغییر وضعیت از خوشی به ناخوشی و همچنین احساس محصور بودن در یک فضای تنگ و بیرحم است.
بالها بشکسته پرها ریختهقیر با عین‌الحضر آمیخته
هوش مصنوعی: پرندگان آسیب دیده و بالهای شکسته، دچار ناامیدی و مشکل هستند، گویی که تاریکی و اندوه با طبیعت آنها آمیخته شده است.
آری آن کو دور شد از اصل خویشجان او افسرده گردد سینه ریش
هوش مصنوعی: البته، کسی که از اصل و ریشهاش دور شود، روحش افسرده می‌شود و دلش درد میکشد.
تا جدا آن ماهی از عمان نشددر میان تابه‌ها بریان نشد
هوش مصنوعی: تا زمانی که آن ماهی از عمان جدا نشود، در دل تابه‌ها سرخ و بریان نخواهد شد.
چون جدا گردید آن شاخ از درختاز جفای تیشه‌ها شد لخت لخت
هوش مصنوعی: زمانی که شاخهایی از درخت جدا می‌شود، به دلیل آسیبهایی که از تیشه دیده، به شکل نازک و بریده بریده در میآید.
گل چه با گلبن ندارد اتصالدر میان جاده‌ها شد پایمال
هوش مصنوعی: گل به سبب نبودن اتصال با باغ، در میان راهها پایمال شده است.
چونکه شد آب از سر آن چشمه دورتیره گشت و ناتوان و تلخ و شور
هوش مصنوعی: زمانی که آب از آن چشمه دور شد، وضعیت آن تغییر کرد و تیره، ناتوان، تلخ و شور شد.
چون جدا شد آدم از خلد برینشد هزاران رنج و محنت را قرین
هوش مصنوعی: زمانی که آدم از بهشت جدا شد، هزاران درد و رنج به همراه داشت.
چون جدا شد یوسف از یعقوب رادبی کس اندر چنگ اخوان اوفتاد
هوش مصنوعی: زمانی که یوسف از یعقوب جدا شد، در چنگال برادرانش اسیر شد و به درد و رنج افتاد.
چون جدا افتاد یوسف از پدربنده گشت و خوار و زار و در به در
هوش مصنوعی: وقتی یوسف از پدرش جدا شد، در حالی که خوار و زار و بیخانمان بود، به اسارت افتاد.
آن یکش می‌زد طپانچه بر جبینمی‌فکندش آن دگریک بر زمین
هوش مصنوعی: یکی از آنها با تپانچه بر پیشانی او شلیک می‌کند و او را به زمین میافکند.
کردی از طعن آن زمان سویش درازکاختران را گو که آرندت نماز
هوش مصنوعی: در زمانی که تو به شدت مورد طعنه و سرزنش قرار گرفتی، به او بگو که این افراد مهم و با اعتبار به خاطر تو نماز میخوانند و دعا میکنند.
ماه و خورشیدی که کردندت سجودمی‌نبخشندت چرا این لحظه سود
هوش مصنوعی: چرا در لحظهای که ماه و خورشید برای تو سجده کردند، به تو نیکی نکردند و چیزی به تو عطا نکردند؟
وان دگر زد طعنه‌ای بر روی ماهسجده آوردی برش هر شامگاه
هوش مصنوعی: او همچنین به چهره زیبای تو طعنه‌ای زده و هر شب به خاطر آن بر زمین سجده میبرد.
بعد چندین خاک‌مال و امتهاندر چهی کردند آن مه را نهان
پس از بارها کوچک شمردن و خوار کردن، آن ماه را در چاهی پنهان کردند.
ای صبا یعقوب را آگاه کنگو بیا اینک نظر در چاه کن
هوش مصنوعی: ای نسیم، یعقوب را خبر کن که بیاید و نگاهی به چاه بیندازد.
سوی کنعان رو خدا را ای نسیمگو به یعقوب آنچه شد بر آن یتیم
هوش مصنوعی: ای نسیم، به سوی سرزمین کنعان برو و به یعقوب بگو آنچه بر آن کودک یتیم اتفاق افتاده است.
ای نسیم صبح و ای باد سحرسوی کنعان کن خدا را یک نظر
هوش مصنوعی: ای نسیم صبح و ای باد سحر، لطفا یک نگاهی به کنعان (سرزمین مقدس) بینداز و دعای ما را به خدا برسان.
خانهٔ آن پیر کنعان را بجویشرح حال یوسفش با وی بگوی
هوش مصنوعی: به محل زندگی آن مرد سالخورده از کنعان برو و داستان یوسفش را از خودش بشنو.
گو دریغا یوسف اندر چاه شدچاره‌ای کن روز او بیگاه شد
هوش مصنوعی: به افسوس میگویم که یوسف در چاه افتاده است، کاری کن که روز او به تأخیر نیفتد.
ای دریغا کاروان اینک رسیدبر سر آن چاه آن مه را خرید
هوش مصنوعی: آه، اینک کاروان به چاه رسید و آن ماه (زن زیبا) را خریداری کرد.
ای دریغا قیمتش نشناختندچند درهم را بهایش ساختند
هوش مصنوعی: ای وای، چند نفر به ارزش واقعی او پی نبردند و فقط قیمتی اندک برایش تعیین کردند.
بین که یوسف را چه ارزان شد بهاای خریداران بیایید الصلا
هوش مصنوعی: نگاه کنید که یوسف چقدر با قیمت کمی به فروش میرسد! ای خریداران، بیایید و از این فرصت استفاده کنید.
درهمی شد در بهای عالمیقطره‌ای آمد برابر با یمی
هوش مصنوعی: در دنیای وسیع، چیزی بسیار کم و ناچیز برابر با چیزی با ارزش و بزرگ قرار میگیرد.
ذره‌ای سنجیده شد با آفتابقلزمی گردید پنهان در حباب
هوش مصنوعی: یک ذره به دقت اندازهگیری شد و تحت نور آفتاب، درون حبابی پنهان میگردید.
یوسفت را بین چه ارزان می‌خرندبنده می‌گیرند و زندان می‌برند
هوش مصنوعی: در اینجا به این موضوع اشاره می‌شود که افراد با ارزش و با استعداد مانند یوسف، به راحتی و با قیمت کم خرید و فروش می‌شوند. در واقع، به جای قدردانی از آنها، به نادیده گرفتن استعدادها و تواناییهایشان پرداخته می‌شود و در نهایت به زندان و محدودیت گرفتار می‌شوند.
آری آری نیست نزدیک ضریرجز طسوجی قیمت مِهر منیر
هوش مصنوعی: بله، درست است که نزد نابینایان چیزی با ارزشتر از فراموشی و بیتوجهی وجود ندارد.
می‌نیرزد قرص این تابنده هوردِرهمی در نزد نابینای کور
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که نور و تابش خورشید (که به صورت قرصی درخشان است) برای کسی که نمیتواند ببیند، هیچ ارزشی ندارد. به عبارت دیگر، زیباییها و نعمتهای دنیا برای کسانی که از آن بهرهمند نمیشوند، فاقد اهمیت است.
مشک و عنبر سوی دباغان مبربهر اقطع موزه اِیْ نادان مخر
ای نادان، مشک و عنبر نزد دباغان مبر و برای کسی که پایش را بریدهاند، موزه (=چکمه) خریداری نکن! (اقطع یعنی «بریده دست». اما گویا شاعر، «اقطع» را برای «بریده پا» نیز به کار برده است.)
کودکان را لعل رمانی مدهآینه اندر کف کوران منه
هوش مصنوعی: به بچهها جواهرات قیمتی نده، زیرا که آنها را در دست کر´s افراد قرار نده.