بخش ۸۱ - تتمه احوال سید انبیا با کودکان عرب
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف وضعیتی می‌پردازد که در آن کودکان و پیروان پیامبر (ص) در انتظار او هستند و غمگین به نظر می‌رسند. شاعر از قیمت و ارزش والای انسان‌ها و اهمیت وجود پیامبر سخن می‌گوید. او اشاره می‌کند که شاه عالم (پیامبر) خود را از دست کودکان آزاد کرده و ارزش واقعی انسان را یادآور می‌شود. سپس با تأکید بر ویژگی‌های پیامبر، از زیبایی و عظمت وجود او یاد می‌کند و بیان می‌دارد که همه چیز از نور و وجود او نشأت می‌گیرد. در نهایت، تاکید می‌شود که هر کسی که به مدح پیامبر می‌پردازد در حقیقت خود را ستایش می‌کند و این نشان‌دهنده درک و شعور انسانی اوست. شاعر این موضوع را با طعنه به کسانی که به گزاف و نادرست مدح می‌کنند، نیز مقایسه می‌کند.
تا بگویم باقی احوال شاهبا گروه کودکان در عرض راه
هوش مصنوعی: باید بگویم که باقی ماجراهای شاه و کودکان در حاشیه مسیر چگونه بود.
زانکه اصحابند در مسجد غمینچشم اندر راه خیرالمرسلین
هوش مصنوعی: چونکه دوستان در مسجد به دور از شادمانی نشستهاند و چشم به راه بهترین پیامبر هستند.
مَخلَصی جوزان که اصحاب رسولمنتظر بنشسته در مسجد ملول
هوش مصنوعی: مخلصی که در حال آرزوی ملاقات با یاران پیامبر است، در مسجد نشسته و از انتظار خسته و بیتاب است.
چون خرید آن شاه عالم خویش رادامنش از چنگ طفلان شد رها
هوش مصنوعی: وقتی آن پادشاه جهانی که خود را خرید، دامنش از دست کودکان آزاد شد.
بحر فارغ شد ز چنگ قطره‌هامهر خود را واخرید از ذره‌ها
هوش مصنوعی: دریا از دست قطرهها رهایی یافت و عشق و محبت خود را از ذرات کوچک به دست آورد.
گفت گریان قدر خود نشناختمهم بهای خویش روشن ساختم
هوش مصنوعی: او می‌گوید که در هنگام گریه کردن، نتوانسته ارزش واقعی خود را درک کند و با شناختن خود، به روشن شدن بهای وجودش پرداخته است.
شد معین قیمت من بی گزافقدر من اینست و نَبْوَد جای لاف
هوش مصنوعی: قیمت و ارزش من بهوضوح مشخص شده و نیازی به اغراق نیست؛ اینکه من چه قدر ارزشمند هستم، خود بهخودی خود روشن است.
درهمی ده بیست داد آن کارواندر بهای یوسف بی مثل و مان
هوش مصنوعی: کاروان در ازای یوسف، مبلغ قابل توجهی پرداخت کرد که نشان دهنده ارزش بالای او بود.
رحمت حق بر روان پاک اوابر رضوان آب پاش خاک او
هوش مصنوعی: رحمت الهی بر روح او نازل گردد، همچون ابر بهشتی که بر خاک او آب میاندازد.
قیمت من گردکانی شد سه چاربنده‌ام آری و اینم اعتبار
هوش مصنوعی: من قیمت بالایی دارم و به اندازه سه یا چهار بنده، ارزشمند هستم. این نیز نشانهای از اعتبار من است.
این چه حلم است ای دو عالم بنده‌اتاز ثریا تا ثری شرمنده‌ات
هوش مصنوعی: این چه صبری است، ای موجودات عالم، که من از بلندیها تا پایینترین نقاط، در برابر تو خجالتزدهام؟
این چه خلق است ای ملایک چاکرتزلف حورالعین جاروب درت
هوش مصنوعی: این چه نوع آفرینشی است که ای فرشتگان، موهای زیبای حورالعین، گیسوانت را به طور مرتب می‌کند؟
زیر بار منتت کون و مکانداده ای تن زیر بار کودکان
هوش مصنوعی: تو با پذیرش محبت و نعمتهای تو، زندگی و وجودت را به عنوان تشکر تقدیم کردهای و زیر بار سختیها و مسئولیتهای بچهها رفتهای.
قیمت یک تار مویت صد جهانمی‌کنی خود را بها ده گرد‌کان
هوش مصنوعی: قیمت یک تار مویت به اندازهٔ تمام دنیا ارزش دارد، اما خودت را ارزان بشمار چون در این دنیا ارزش راهیابی به حقیقت را داری.
خاک پایت را شرف بر مهر و ماهاخترانت بندگان در بارگاه
هوش مصنوعی: خاک زیر پای تو از ارزش بیشتری برخوردار است تا خورشید و ماهی که در کنار تو هستند و بقیهی بندگان در دربار تو قرار دارند.
آسمان یک خیمهٔ کوتاه توعرش و کرسی پایه‌ای از گاه تو
هوش مصنوعی: آسمان همچون چادر کوتاهی است که تو برپا کردهای و عرش و کرسی به پای تو وابستهاند، گویی که آنان نیز از کاهی ساخته شدهاند.
یک خریداری نمودی از کرمبنده کردی هم عرب را هم عجم
هوش مصنوعی: شما با مهربانی خود، خریداری انجام دادید و من را در این کار یاری کردید، هم برای عربها و هم برای عجمها.
یک دهن خواهم به پهنای جهانیک زبان جاری بود چون عسقلان
هوش مصنوعی: من آرزو دارم که صدایی به وسعت تمام دنیا داشته باشم و زبانم مانند عسل شیرین و خوشگفتار باشد.
تا سخن از وصف آن شه سر کنمحقه گردون پر از عنبر کنم
هوش مصنوعی: اگر بخواهم زیبایی و بزرگی او را توصیف کنم، تلاش میکنم که به بهترین شکل از آن بگویم و دنیا را پر از عطر و خوشبویی کنم.
لیک تا گفت و شنو عالم پر استزین صدف گوشی است هرجا پر در است
هوش مصنوعی: اما زمانی که گفت و شنید، دنیا پر است از این نکته؛ هر جا گوش شنوایی باشد، پر از دانش و آگاهی است.
گر نخواهی شرح نور آفتابخلق او خشبوتر است از مشک ناب
هوش مصنوعی: اگر نخواهی درباره نور آفتاب توضیح بدهم، باید بدانی که وجود او از بهترین و خالصترین عطرها نیز معطرتر است.
بلکه نور آفتاب از روی اوستنافه گر خوشبو شده است از بوی اوست
هوش مصنوعی: نور آفتاب از چهره او میتابد و عطر خوشبویی که در فضا منتشر شده، ناشی از وجود اوست.
خور ز روی او کند کسب ضیاگل رسد از او به صد برگ و نوا
هوش مصنوعی: نور خورشید از چهره او تابیده می‌شود و از این روشنی گلها به صد رنگ و صدا می‌رسند.
آسمان رفعت ز شأن او گرفتاز وقارش کوه اطمینان گرفت
هوش مصنوعی: آسمان به خاطر بزرگی و مقام او به اوج رسید و کوه به خاطر وقار و اعتمادش استوار شد.
چشمها عذب از لب شیرین او استخاک را آرام از تمکین او است
هوش مصنوعی: چشمان او به اندازهای خوشنواز است که یادآور طعم شیرین لبهایش است و خاک به خاطر قدرت و عظمت او آرامش مییابد.
از کف او ابر باران ریز شداز دم او بحر لؤلؤ خیز شد
هوش مصنوعی: از دست او باران شروع به باریدن کرد و از نفس او دریا پر از مروارید شد.
سرو بهر خدمت او قد کشیدلاله با داغش ز کوهستان دمید
هوش مصنوعی: سرو برای خدمت او به بلندای قد و قامت خود ایستاده و لالههای زیبا از داغش در کوهستان به گل نشستهاند.
نی اثر از گفت بود و نی شنودکاین جهان را عطر او خوشبوی بود
هوش مصنوعی: این دنیا به دلیل وجود او، عطر و بویی دلنشین دارد و هیچ نشانی از کلام او شنیده نمیشود.
هرکه گوید مدح آن سلطان دیناو ستایش می‌کند خود را یقین
هوش مصنوعی: هر که درباره آن سلطان دین سخن خوبی بگوید، در واقع خود را می ستاید و در این کار هیچ شکی نیست.
یعنی ای یاران دلم داناستیروی او را دیده‌ام بیناستی
هوش مصنوعی: ای دوستان، دلم آگاه است که من روی او را دیده‌ام و حالا همه چیز را میفهمم.
هم من از پیرایه داران شهمشه شناسم سرّ شه را آگهم
هوش مصنوعی: من نیز از زرق و برقداران هستم و او را میشناسم؛ از رازهای او باخبرم.
چون تو گویی مدح خورشید جهانمی‌نیفزاید کمال خور از آن
هوش مصنوعی: وقتی تو از ویژگی‌های خورشید بگویی، به آن چیزی افزوده نمیشود؛ کمال و زیبایی خورشید خود به خود کامل است و نیازی به تعریف و تمجید ندارد.
می‌شود روشن از آن بینایی‌اتامتیاز ظلمت نورانی‌ات
هوش مصنوعی: از بینایی تو میتوان به وضوح تفاوت نور و تاریکی را فهمید.
می‌ستایی دیدگان خود یقیندیدهٔ من روشن است و نور بین
هوش مصنوعی: من به چشمان خود افتخار میکنم، زیرا یقین دارم که چشمانم پر است از نور و آگاهی.
همچنین هرکس که زیبایی ستودشرح زیبایی خود را وانمود
هوش مصنوعی: هر کسی که زیبایی را تحسین کرده، در واقع تجلی و تفسیر زیبایی خود را به نمایش میگذارد.
داد از صدق حواس خود خبریعنی ای یاران نه من کورم نه کر
هوش مصنوعی: ای دوستان، من به وضوح احساسات و درک خود را دارم و نه نابینا هستم و نه ناشنوا.
هم دلم دانا و جانم روشن استگفتهای من گواهان منست
هوش مصنوعی: دل من آگاهی دارد و جانم روشن و آگاه است. سخنان من نشانههایی هستند که به صدق خود گواهی میدهند.
همچنان که آن دگر یک کز گزافاز قبول و رد شد اندر اعتساف
هوش مصنوعی: درست مانند آن فرد دیگر که بدون فکر و بررسی، به سادگی پذیرفت و یا رد کرد و در حالتی غیرمنطقی قرار گرفت.
گر نکوهش کرد گر خواند آفریننی مطابق بود او با حق نه این
هوش مصنوعی: اگر کسی تو را سرزنش کند یا از تو ستایش کند، این نشان‌دهنده تطابق او با حقیقت نیست.
خویشتن را ضایع و نابود کردنزد دانا خویش را مردود کرد
هوش مصنوعی: انسانی که به دانایی و آگاهی توجه نمیکند، در واقع خود را باطل و بیمسیر میسازد و از نظر آن دانشمند، به اعتبار و منزلت خودش لطمه میزند.
گفتهای او گواه عیب اوستاز تراوش فهمی آب اندر سبوست
هوش مصنوعی: کلام او نشاندهندهی نقصهای اوست، چرا که از صحبتهایش میتوان به عمق وجودش پی برد.
بوی پنبه سوزت آمد در دماغدانی اندر جامه‌ات افتاد کاغ
هوش مصنوعی: بوی سوختن پنبه به بینیات میرسد و میدانی که در لباسات کاغذی افتاده است.
عالمی در محفل تدریس بوددر مسائل ماهرویی ویس بود
هوش مصنوعی: در یک محفل آموزشی، عالمی حضور داشت که در مباحث علمی دارای تخصص و مهارت بود و هیچ کسی به اندازه او در این زمینه برجسته نبود.