بخش ۸۰ - در بیان شناختن شخصی آن مرد عارف را
هوش مصنوعی: این متن بخشهایی از یک شعر معروف است که به توصیف حال و مقام یک زاهد و ارتباط او با خداوند میپردازد. در این شعر، زاهد با نگرانی از ظلم و بیعدالتی به پادشاه میگوید که او و دیگران بیگناه هستند و تمام گناهان بر دوش اوست. زاهد با شجاعت، هیچ ترسی ندارد و خود را ناتوان در برابر عشق و نعمتهای الهی میبیند. او از آتش عشق و زخمهای روحیاش میگوید که باعث نزدیکیاش به خدا میشوند. در انتها، زاهد با شادی و شکرگزاری به درگاه پروردگار ادای حمد میکند و به عظمت و لطف الهی اشاره دارد.
شعر به زیبایی و عمق تجربیات عارفانه انسان در ارتباط با حق و حقیقت اشاره میکند و مفهوم عشق و زخم را به صورت نمادین در کنار هم قرار میدهد.
زد گریبان چاک و رخساره شخودبانگ زد کی رو سیاهان عنود
هوش مصنوعی: صدایی بلند شد که نشان از حالتی تیره و ناامید داشت. شخصی با حال پریشان، لباسش را پاره کرده و چهرهاش را به حالت نزار و غمگین نشان میدهد.
این گرفتاری که در چنگ شماستدزد نبود این فلان مرد خداست
هوش مصنوعی: این مشکلی که شما در آن گرفتار هستید، دزدی نیست، بلکه فردی از بندگان خداست که در زندگی شما نقش دارد.
این چراغ خلوت اهل حق استدر ظلام دهر نور مطلق است
هوش مصنوعی: این چراغی که در خلوت اهل حقیقت روشن است، در تاریکی زمان، نور بینظیری را به همراه دارد.
ای عجب کاین نور را نشناختندتیغ ظلم و جور بر او آختند
هوش مصنوعی: تعجبآور است که چرا برخی این نور را نشناختند و به او ظلم و ستم روا داشتند.
اندک اندک آن خبر کردند فاشبر در و دیوار افتاد ارتعاش
هوش مصنوعی: به آرامی خبر به گوش همه رسید، به طوری که بر در و دیوار این خبر بازتاب پیدا کرد.
پادشه از حادثه آگاه شدجانب بازار از خرگاه شد
هوش مصنوعی: پادشاه از وقوع یک حادثه مطلع شد و به سمت بازار رفت و از محل زندگی خود خارج شد.
پا برهنه آمد آن شاه سترگتا سیاستگاه آن مرد بزرگ
هوش مصنوعی: آن شاه بزرگ به صورت بینعلین و بدون زینت، به مکان قدرت و سیاست آن مرد بزرگ وارد شد.
دید او را غرق خون خویشتندر برش جلاد با تیغ دو من
هوش مصنوعی: او را دیدم که در آغوش جلاد، غرق در خون خود است و تیغ دو لبه در دست جلاد قرار دارد.
شه چو دید این ماجرا حیران بماندهم در آندم جمله جلادان بخواند
هوش مصنوعی: زمانی که شاه این ماجرا را دید، شگفتزده و گیج ماند. در همان لحظه، تمامی جلادان را فراخواند.
داد فرمان هلاک شیروانهم امیر و هم عسس هم مهتران
هوش مصنوعی: فرمان نابودی شیروان صادر شد، چه امیر و چه نگهبانان و چه مردان بزرگ.
مرد زاهد با کف پر خون ز جاجست و گفت ای پادشه بهر خدا
هوش مصنوعی: مرد زاهد، با دستانی پر از خون از جا برخاست و گفت: ای پادشاه، به خاطر خدا.
بیگنه خون گرفتاران مریزنیست ایشان را گناهی هیچ چیز
هوش مصنوعی: بیگناهی که در درد و رنج است، نباید مورد قضاوت قرار گیرد. این افراد هیچ گناهی ندارند و سزاوار رنج نیستند.
هر گناهی هست بر دست منستبالله این اندر خور ببریدنست
هوش مصنوعی: هر گناهی که انجام دادهام، تنها بر دوشم است و به خدا قسم، این درد و رنجی که میکشم به خاطر آن گناهان است.
کیفر این دست بی انصاف دادآفرین بر دست آن جلاد باد
هوش مصنوعی: مجازات این دست بیرحم را ببینید، شایسته ستایش است که دست آن جلاد چنین عمل کند.
بر نشان بنشست تیر شست اومن بنازم تیر او و شست او
هوش مصنوعی: تیر شست او به هدف نشسته و من به او و شست او افتخار میکنم.
گر کف من شد جدا نبود شگفتکیفر کفر این کف کافر گرفت
هوش مصنوعی: اگر دستان من از هم جدا شود، جای تعجب نیست که مجازات کفر، همین دستان کافر را میگیرد.
مرتد فطری بد و خونش هدرریخت هرکس خون او لله در
هوش مصنوعی: هر فردی که از اصل و ریشه خود منحرف شود و به کفر روی آورد، از نظر اخلاقی و اجتماعی مورد نفرت است و خون او در این حالت ارزشی ندارد.
شرک آورد آن خدای پاک راخون بباید ریخت این بی باک را
هوش مصنوعی: خدای پاک به خاطر شرک و نافرمانی به شدت تنبیه میشود و این بیپروا باید خونش ریخته شود.
دست من می‌داند و من جرم اومیر شب را با عسس مجرم مگو
هوش مصنوعی: دست من از کارهای اشتباه خود آگاه است، پس نگو که من مثل دیوانهها در تلاش هستم تا جلوی قاضی خودم را بگیرم.
کار ایشان عین خیر است و صوابباید از ایشان نمودن احتساب
هوش مصنوعی: عمل آنها همیشه نیک و درست است و باید به نیکی و درستی از آنها پیروی کرد.
بود آن خوش باد کین نابود کرداین بگفت و شاه را بدرود کرد
هوش مصنوعی: نسیم خوشی وزید که این مشکل را از بین برد. این جمله را گفت و با وداعی با شاه، رفت.
با کف ببریده دست خون چکانشکرگویان سوی خانه شد روان
هوش مصنوعی: مردی با دستانی بریده و خونین که شکر میگوید، به سمت خانه راه میافتد.
بر زمین نامد ز شادی پای اوشکر حق می‌ریخت از لبهای او
هوش مصنوعی: او با شادی بر روی زمین قدم نمینهاد و شکر و سپاس خداوند از لبهایش میچکید.
سر همی کردی به سوی آسمانگفت ای پروردگار مهربان
هوش مصنوعی: به سوی آسمان نگاه میکرد و با خداوند مهربانش صحبت میکرد.
من چگونه شکر الطافت کنمشکر لطف قاف تا قافت کنم
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم به خاطر محبتت سپاسگزاری کنم، در حالی که این محبت از عمق وجود تو نشأت گرفته است؟
هر بن موی من ار گردد دهانهر دهانش را بدی هفتصد زبان
هوش مصنوعی: هر رشته موی من اگر به دهانی تبدیل شود، آن دهان به اندازهای جذاب است که میتواند صدها زبان را به سخن وادارد.
هر زبان هفتصد لغت گویا شوددر طریق شکر تو پویا شود
هوش مصنوعی: هر زبانی که به بیان و گفتار درآید، با شکرگزاری تو زنده و پربار میشود.
کی توانم ای برون از چند و چونآیم از یک عهدهٔ شکرت برون
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم از قید و بندهای این دنیا رهایی یابم و به حقیقتی فراتر از آنچه هست، دست پیدا کنم؟
گه فتاد از بهر سجده بر زمینبر زمین مالید رخسار و جبین
هوش مصنوعی: گاهی به خاطر سجده، چهره و پیشانی را بر زمین میمالد.
گاه کردی رو به سوی آسماندر سپاس و حمد بگشودی زبان
هوش مصنوعی: گاهی سر به آسمان میکنی و با زبان خود به سپاس و ستایش میپردازی.
کای خدا ای لطفت از اندازه بیشدست لطفت مرهم دلهای ریش
هوش مصنوعی: ای خدا، تو که لطف و مهربانیات فراتر از حد تصور است، دست محبتت، تسکینبخش دلهای زخمی ماست.
من فدای لطف بی پایان توبنده و شرمندهٔ احسان تو
هوش مصنوعی: من جانم را فدای محبت بیپایان تو میکنم و خود را شرمسار از لطف و کرامت تو میدانم.
نُه فلک سرگشته و شیدای توستمست و بیخود خاک از صهبای توست
هوش مصنوعی: آسمان نه تنها از عشق تو دچار سرگشتگی و شیدایی است، بلکه زمین نیز از شوق تو به حالت مستی و بیخودی در آمده است.
جرعه‌ای دادی ز شوق افلاک راجرعهٔ دیگر بسیط خاک را
هوش مصنوعی: تو یک جرعه از شوق آسمانها به من دادی و جرعه‌ای دیگر از زمین و خاک.
آن برِ قاضی کمر از شوق بستاین ز شکر عشق تو افتاده مست
هوش مصنوعی: او به شوق عشق تو خود را آماده کرده و این شخص به خاطر محبت تو مست و سرمست شده است.
در هوایت آب و باد اندر طلباین روان و آن دوان در روز و شب
هوش مصنوعی: عشق تو باعث شده است که این روح در پی تو حرکت کند، در حالی که در روز و شب در جستجوی تو هستم.
کوه بر جا خشک اگر بینی درستایستاده در حضور و محو توست
هوش مصنوعی: اگر کوهی را بریده و بیآب و علف ببینی، باز هم مطمئن باش که آن کوه به خاطر تو استوار و پابرجاست.
مرغها کاندر هوا طیران کننددر هوای عشق تو جولان کنند
هوش مصنوعی: پرندهها در آسمان پرواز میکنند و در عشق تو به نشاط و شوق میپردازند.
ماهیان در آب و موران در حجورطایران در شاخ و کرمان در صخور
هوش مصنوعی: ماهیها در آب زندگی میکنند و مورچهها در زمین، پرندگان در درختان پرواز میکنند و کرمان در کوهها واقع شده است.
جمله بر خوان تو مهمان تو‌اَندجیره خوار خوان احسان تواَند
هوش مصنوعی: همه افرادی که به دور تو جمع شدهاند، مهمان سفره تو هستند و از نعمتهای تو بهرهمند میشوند.
من کجا و وصف ذات پاک توای ملایک قاصر از ادراک تو
هوش مصنوعی: من چگونه میتوانم تو را توصیف کنم، ای فرشتگان که در درک حقیقت تو ناتوانید؟
من کجا و شرح نعمتهای توای دو عالم سفرهٔ نعمای تو
هوش مصنوعی: من کجا و توصیف نعمتهای بیپایان تو کجاست، ای که دنیا و آخرت در سفرهی بخشش تو قرار دارند.
کیست آن کو غرق نعمای تو نیستچیست آن چیزی که الّای تو نیست
هوش مصنوعی: کیست که از نعمتهای تو بیبهره باشد؟ چه چیزی وجود دارد که از زیبایی و پاکی تو خالی باشد؟
نک یکی این لطف خشم آمیز بینخشم نازآلود عشق انگیز بین
هوش مصنوعی: به یک نکته مهم توجه کن: زیبایی و جذابیت عشق حتی در زمانی که به نظر میرسد خشمگین و دردناک است، وجود دارد. این احساسات متضاد به شکلی عمیق و دلنشین به یکدیگر وابستهاند.
لطف کردی سوی خود خواندی مرااز در بیگانگان راندی مرا
هوش مصنوعی: تو با محبت خود مرا به سوی خود فراخواندی و از دنیای بیگانهها دور کردی.
عشوه‌ای کردی و کارم ساختیآتش شوقم به جان انداختی
هوش مصنوعی: تو با رفتار و ناز خود مرا مجذوب کردی و باعث شدی که شوق و علاقهام در وجودم شعلهور شود.
مدتی این آتشم خاموش بودسوز عشق از خاطرم فرموش بود
هوش مصنوعی: مدتی عشق در من خاموش شده بود و یاد آن احساسات سوزان از ذهنم رفته بود.
دامنی امشب زدی بر نار منمن فدای یار شیرین کار من
هوش مصنوعی: امشب دامن خود را بر آتش دل من انداختی و من جانم را فدای معشوقه شیرینزبانم میکنم.
شعلهٔ عشق من امشب تیز شدآتش پنهانم اخگر ریز شد
هوش مصنوعی: امشب احساس عشق من شدت بیشتری پیدا کرده و آتش درونم به صورت شعلههای کوچکی در حال زبانه زدن است.
ز آب حیوان خوشتر است این آتشممن در این آتش سمندروَش خوشم
هوش مصنوعی: این آتش برای من از آب حیوان بهتر است، زیرا در این آتش سوار بر اسب خودم احساس خوبی دارم.
در من امشب آتشی افروختیهرچه با من غیر عشقت سوختی
هوش مصنوعی: امشب تو در دل من آتش سوزانی به پا کردی و هر چیزی را که غیر از عشق تو بود، سوزاندی.
ناری آمد شد عیان صد نور ازوشد سراپایم درخت طور ازو
هوش مصنوعی: ناری روشن و آشکار شد و از آن صد پرتو نور به وجود آمد که من را به طور کامل پر کرده است، مانند درخت طور که از آن نور ساطع میشود.
نور بخشد آتش سوزان توتا چه بخشد روی نور افشان تو
هوش مصنوعی: آتش سوزانی که تو داری، چقدر توانسته است نور و روشنایی داشته باشد، در مقایسه با نور و درخشش چهرهی تو.
از کفت زخمی به تن آید مراساخت زخمت زندهٔ سرمد مرا
هوش مصنوعی: زخمی که از دست تو به من میرسد، باعث شده که من مجدداً زنده شوم و بیدار شوم.
وه چه زخمت راحت صد درد منهم دوای جان غم پرورد من
هوش مصنوعی: اینجا به زیبایی اشاره شده است که هر راحتی و خوشی، در واقع از دل زحمت و رنج به دست میآید. حتی دردهای من نیز میتوانند به عنوان درمانی برای دل افسردهام عمل کنند. این جمله نشاندهنده رابطه عمیق میان رنج و آرامش است.
وه چه زخمی مرهم صد داغ منروضهٔ من گلشن من باغ من
هوش مصنوعی: زخمهای فراوانی که دارم، تنها با یاد تو مرهم میشود. رویا و شادی من در زیبایی تو نهفته است.
زخم تو هر زخم را مرهم نهدمردهٔ صد ساله را صد جان دهد
هوش مصنوعی: زخم تو به هر درد و زخم درمانی میدهد و حتی مردهای که صد سال عمر کرده باشد را به حیات دوباره برمیگرداند.
روح بخشد قالب افسرده رازندهٔ جاوید سازد مرده را
هوش مصنوعی: روح به موجودیت بیجان انرژی و حیات میبخشد و میتواند چیزی که مرده است را به حالت زنده و پایدار تبدیل کند.
زخم تو بر جان من همیون بُوَدزخم تو این مرهمت پس چون بُوَد
هوش مصنوعی: زخم تو بر وجود من بسیار عمیق و دردناک است، و اگر مرهمی در کار باشد، پس چطور میتواند اثر آن درد را کاهش دهد؟
آتشت اینست اگر ای شاه منهفت دوزخ باد جولانگاه من
هوش مصنوعی: این شعری به بیان قدرت و تاثیر آتش میپردازد. شاعر به شاه میگوید که اگر تو آتش را در وجود خود داشته باشی، دوزخها میتوانند محلی برای جولان و نمایش قدرت من باشند. به عبارت دیگر، او به شدت آتشین و پرتوان بودن خود اشاره میکند و میگوید که برای او هیچ جایی غیر از دوزخ وجود ندارد. این تصویر نشاندهنده ی رویا و آرزوهای بزرگ شاعر است که در پی دستیابی به مقام و قدرتی والاتر است.
گر بود این زخمت ای سلطان دادتیغ تو بر تارکم جاوید باد
هوش مصنوعی: اگر این زخم تو باشد، ای سلطان، پس تیغ تو همیشه بر تن من باقی خواهد ماند.
آتشت شمع است من پروانه‌امدر هوای زخم تو دیوانه‌ام
هوش مصنوعی: عشق و اشتیاق من به تو مانند پروانهایست که به دور شمع میگردد. در حالی که درد و آسیبهای تو را احساس میکنم، دیوانهوار در جستجوی تو هستم.
هرچه خواهی آتش ای آتش فروزدر من افکن خانمان من بسوز
هوش مصنوعی: هر چقدر که میخواهی، ای آتش درونم را افروختهتر کن و خانهام را بسوزان.
آتشی بر جسم و جان من فکنریشهٔ هستی من از بن بکن
هوش مصنوعی: آتش را در وجود من بیفکن و وجود من را به طور کامل از بین ببر.
گل بُوَد زخم تو و بلبل منمعندلیب آسا گرفتار گلم
هوش مصنوعی: عشق تو همچون گلی زیباست که زخم و آسیب آن باعث شده من، به مانند بلبل، در اندوه و گرفتار در زیباییات باشم.
عاشقم من بر تو و کردار توجان فدای نور تو و نار تو
هوش مصنوعی: من عاشق تو و رفتارهایت هستم و جانم را فدای روشنی و آتش تو میکنم.
چون جراحت از تو باشد مرهم استمرهم از غیر تو زهر ارقم است
هوش مصنوعی: اگر جراحت و درد از سوی تو باشد، درمان و مرهم هم از خود توست؛ ولی اگر مرهم از دیگران باشد، زهر و سمّی بیش نیست.
درد تو بر جان من درمان بودسیف و خنجر لاله و ریحان بود
هوش مصنوعی: درد تو برای من مثل دارویی است و مانند گلها و گیاهان خوشبو، زیبا و دلنشین است.
یک جهان جانی خوش ارزان یافتمزخم دیگر زن که چندان یافتم
هوش مصنوعی: من در این دنیا یک روح شاد و خوش یافتم، اما زخم دیگری بر دل دارم که بیشتر از آنچه که داشتم، احساس میکنم.
زخم دیگر زن که صد چندان شومبگذرم از جان و جانِ جان شوم
این اثرها نی ز زخم و آتش استبلکه از دست نگار دلکش است
هوش مصنوعی: این نشانهها از جراحت و آتش نیستند، بلکه نتیجهی دستهای زیبای محبوب من هستند.
زخم و آتش از تو چون باشد نکوستخوی فاعل ساری اندر فعل اوست
هوش مصنوعی: زخم و آتش ناشی از تو نیکوست، زیرا که ویژگی فاعل در عمل او جاری است.
هرچه از زیبا رسد زیبا بودزهر از شیرین لبان حلوا بود
هوش مصنوعی: هر چیزی که از زیبایی سرچشمه بگیرد، زیباست و زهر نیز میتواند در کنار شیرینی لبها به مانند حلوا به نظر برسد.
گرچه در دشنام صد زهر اندر استاز لب شیرین ز شکر خوشتر است
هوش مصنوعی: هرچند که دشنام و توهین پر از زهر و تلخی است، اما کلامی شیرین و دلنشین از دل یک زبان شاداب و شیرین، به مراتب از آن بهتر است.
بوسه را از آن نگار پارگینبدتر از دشنام و با دشنام بین
هوش مصنوعی: بوسهای از آن معشوق که در پارکین باشد، بدتر از جملههای زشت و توهینآمیز است، و حتی با دشنام هم مقایسه میشود.
زخم و مرهم در بر دانا یکی‌ستگر تفاوت هست آن هم اندکی‌ست
هوش مصنوعی: زخم و مرهم برای انسان خردمند یکی هستند. اگر هم تفاوتی بین آنها وجود داشته باشد، بسیار کم است.
امتیاز این دو از فاعل بوددر میانشان فرق از این حاصل بود
هوش مصنوعی: این دو نهاد از یکدیگر به خاطر فاعل بودنشان متمایز هستند و تفاوت میان آنها بر اساس همین فاعل به وجود آمده است.
چون تویی فاعل جراحت راحت استبا تو گلخن باغ و دوزخ جنت است
هوش مصنوعی: وقتی تو در کنار من هستی، هر آسیبی که ببینم آسانتر تحمل میشود. با وجود تو، گلخانه باغ بهشتی و آتش دوزخ هم قابل تحمل است.
در میان عابد و شاه وجودزین نمط بگذشت بس گفت و شنود
هوش مصنوعی: در میان عابد و شاه، افکار و گفتوگوهای زیادی رد و بدل شد و هرکدام به نوعی از این موضوع عبور کردند.
تا زمین و آسمان پر نور شدحلقهٔ کروبیان پُر شور شد
هوش مصنوعی: زمانی که زمین و آسمان پر از نور شدند، حلقهای از فرشتگان با شوری فراوان شکل گرفت.
در میان جان و جانان رازهاستخامه و دفتر ورا محرم کجاست
هوش مصنوعی: در دل انسان و معشوق، اسراری نهفته است. اما چه کسی میتواند این رازها را درک کند یا به آنها دسترسی پیدا کند؟
دوست را با دوست باشد صد سخنکی توانش گفت در هر انجمن
هوش مصنوعی: دوستان با یکدیگر موضوعات و صحبتهای زیادی دارند که نمیتوانند همه آنها را در هر جمعی بیان کنند.
راستی در خلوت جانان و جانجسم هم محرم نباشد در میان
هوش مصنوعی: در دنیای درونی و عمیق، تنها خداوند و روح انسان میتوانند با یکدیگر به راستی ارتباط برقرار کنند و حتی بدن نیز مجاز به ورود به این حریم نیست.
در ستایش بود عارف تا سحرکردم اندر طاقدیسش مختصر
هوش مصنوعی: تا صبح در وصف و ستایش عارف صحبت کردم و در عین حال، کلامم را مختصر و مفید نگه داشتم.