بخش ۱۰۶
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از تجربه خود در یادگیری و فهم عشق و محبت به شاه (یا معشوق) سخن می‌گوید. او در ابتدا مانند یک کودک بی‌زبان و خاموش بوده، اما بعداً با لطف و رحمت شاه زبانش باز شده و در مدح او سخن می‌گوید. شاعر اشاره می‌کند که اگر مردم عالم از حجاب‌ها و جهل خود رها بودند، می‌توانستند زیبایی و نور حقیقی شاه را مشاهده کنند.
او همچنین به خلوتی اشاره می‌کند که در آن رازها به بیرون نمی‌آیند و بر این نکته تأکید می‌کند که دل‌های پخته و نیکو از آتش عشق آسیب می‌بینند، اما این آتش برای جانان و عاشقان مطلوب است.
شاعر در پایان از عشق و زیبایی آن سخن می‌گوید و ابراز عشق و ارادتش به شاه را بیان می‌کند و خواستار این است که فرصتی برای بیان داستان عشق خود بیابد.
روزگاری از سخن لب دوختمتا سخن از شاه خود آموختم
هوش مصنوعی: مدتی زبان به سخن نمیگشودم و سکوت کرده بودم تا اینکه برای آموختن از شاه خود به گفتگو پرداختم.
مدتی بودم چو طفل شیر نوشگنگ و خاموش و سراپا جمله گوش
هوش مصنوعی: مدتی در شرایطی بودم مانند یک کودک که هنوز شیر مینوشد، بیصدا و خاموش، فقط با گوشهایی شنوا.
تا زبانم لطف آن شه باز کردپس سخن در مدح شه آغاز کرد
هوش مصنوعی: تا زمانی که آن پادشاه زبانم را به لطف و محبت خود باز کرد، من نیز شروع به صحبت در ستایش او کردم.
گر نبودی خلق عالم در حجابهمچو آن خفاش پیش آفتاب
هوش مصنوعی: اگر انسانها همچون خفاشها در برابر آفتاب پوشیده و در حجاب میبودند، جهان به این وضعیت نمیرسید.
در مدیح او سخن سر کردمیعالمی پر دُرّ و گوهر کردمی
هوش مصنوعی: من در تعریف و ستایش او سخن گفتم و جهانی پر از زیبایی و ارزش آفریدن.
گر نه چشم اهل دوران کور بودروی شه از چشمشان مستور بود
هوش مصنوعی: اگر چشم مردم این زمان نابینا بود، چهرهٔ پادشاه از دید آنها پنهان میماند.
می فکندم پرده از رخسار اوکردمی آیینه با او روبرو
هوش مصنوعی: من پرده را از چهرهاش کنار میزدم و با او روبرو میشدم، مانند اینکه آینهای پیش روی او قرار دادهام.
آینه لیکن چه آرم بهر کورنزد خفاشان چه گویم من ز هور
هوش مصنوعی: آینه، چه میتوانم بگویم برای کسی که در تاریکی است و به نور نمیرسد؟ چه سخنی میتوانم درباره خورشید بگویم برای کسانی که نمیتوانند آن را ببینند؟
گر بگویم آنچه آن شد را سزاستخلق را یارای فهمیدن کجاست
هوش مصنوعی: اگر بخواهم بگویم آنچه که اتفاق افتاده، مناسب است، مردم نمیتوانند آن را درک کنند.
ور بگویم آنچه می‌فهمند خلقیوسفی را زیور آرم کهنه دلق
هوش مصنوعی: اگر بخواهم آنچه را مردم می‌فهمند بگویم، باید جواهرات زیبا را به پیراهن کهنه بیاویزم.
آنکه عین الله و وجه الله بودکی بوصف او کسی را ره بود
هوش مصنوعی: کسی که خود تجلی واقعی خداوند است و وجههی اوست، آیا کسی میتواند او را وصف کند یا به درک او برسد؟
چه تواند گفت بینا نزد کورشرح نور و پرتو تابنده هور
هوش مصنوعی: کسی که بیناست و نور را میشناسد، نمیتواند به شخص نابینا که از نور بیخبر است، توضیح دهد که نور چیست و چگونه است.
مدح او گویم ولی با خاصگاناز زبان جان ولی نه زین زبان
هوش مصنوعی: من در ستایش او سخن میگویم، اما تنها با عدهای خاص و با زبان دل، نه با زبان معمولی.
صفهٔ دیگر بیارایم کنوناهل جان را گردم آنجا رهنمون
هوش مصنوعی: اکنون میخواهم جایی دیگر را زینت دهم و اهل دل و جان را به آنجا هدایت کنم.
صفه ای سازم ولی نه از آب و گلسازم آنجا خلوتی با اهل دل
هوش مصنوعی: محلی برپا میکنم ولی نه از مصالح معمولی، بلکه فضایی را فراهم میکنم برای آرامش و انس با کسانی که دل‌های پاک و عاشق دارند.
رازها آریم با هم در میانرازها در پرده نی فاش و عیان
هوش مصنوعی: ما با هم رازهایی داریم که باید در خفا نگهداریم و آنها را علنی نکنیم.
سرّ یاران کی توان بی پرده گفتسرّشان را باید اندر دل نهفت
هوش مصنوعی: سخن و رازهای دوستان را نمیتوان به راحتی بیان کرد، بلکه باید این اسرار را در دل نگه داشت.
از نهفتن گرچه دل در آتش استباش گو کاین آتش اندر دل خَوش است
هوش مصنوعی: اگرچه دل در آتش پنهان است، اما بگو که این آتش در دل خوشایند است.
تن در آتش دود خاکستر شوددل ولیکن اندر آذر زر شود
هوش مصنوعی: بدن در آتش دچار سوختگی و خاکستر می‌شود، اما دل میتواند در دل آتش به طلا تبدیل شود.
تن در آتش گر فتد گردد هلاکدل اگر افتاده گردد صاف و پاک
هوش مصنوعی: اگر بدن در آتش بسوزد، نابود می‌شود؛ اما اگر دل شکسته و آلوده شود، میتواند پاک و صاف گردد.
تن سیه انگِشت ز اخگر می‌شوددل ولی گوگرد احمر می‌شود
تن از اخگر زغالِ سیاه می‌شود ولی دل، گوگرد قرمز.
آتش تن لیک جانان را سزدآتش دل پختگان را می سزد
هوش مصنوعی: گرمای بدن برای مجنون قابل تحمل است، اما آتش دل عاشقان چیزی است که سزاوار آنهاست.
پخته‌ای باید چه پخته سوختهشعله سان سر تا قدم افروخته
هوش مصنوعی: انسانی باید باشد که فراتر از تجربههای معمولی و سختیها رفته باشد و همچون شعلهای در آتش، تمام وجودش پر از شعف و انرژی باشد.
تا در این افتد از این آتش شررتا ز سوز این شرر یابد خبر
هوش مصنوعی: تا زمانی که شعلهای از این آتش برآید، دیگران از داغی و سوزندگی آن آتش مطلع خواهند شد.
خلوتی خواهم کنون آراستنهم ز جانان ساحتش پیراستن
هوش مصنوعی: اکنون میخواهم به تنهایی و آرامش بپردازم و این آرامش را با زیباییهای جانانم تزئین کنم.
اندر آنجا آتشی افروختنخویش را و همگنان را سوختن
هوش مصنوعی: در آن مکان، انسان فرزانهای آتش عشق و شور در دل خود و همراهانش بر میافروزد و آنها را میسوزاند.
خلوتی سازم سپهرش آستانصف نشینانش سراسر راستان
هوش مصنوعی: برای خودم فضایی آرام و خلوت ایجاد میکنم تا در آن راز و نیاز کنم و به درگاه اشراف و شخصیتهای بزرگ روی آورم.
خلوتی روح الامینش پیشکارعشق بالا دست آنجا وندسار
هوش مصنوعی: در اینجا به دور از هیاهو، فرشته وحی (روح الامین) به عنوان خدمتکار عشق در مکانی با شکوه و سرسبز و دلپذیر حضور دارد.
صفه دویم شه ما خواستهصفه‌ای از نور عشق آراسته
هوش مصنوعی: دومین صف از ما خواسته است که با نور عشق تزئین شود.
صفه‌ای چون جان عاشق سوزناکصفه‌ای شمعش ز نور عشق پاک
هوش مصنوعی: صفه‌ای وجود دارد که جان عاشق را میسوزاند و شمع آن با نور عشق خالص روشن است.
من همی گویم که ای سلطان جانای نثار مقدمت جان جهان
هوش مصنوعی: ای سلطان جان، من همواره میگویم که وجود تو روح دنیا را فدای خود کرده است.
صفهٔ دل بهر تو آراستهجان پیِ خدمت به پا برخاسته
هوش مصنوعی: دل من به خاطر تو آذین بسته و جانم برای خدمت به تو آماده است و ایستاده است.
منظر چشمم قدمگاه شماستسینه و سر وقف در راه شماست
هوش مصنوعی: چشم من به شما دوخته شده و قلب و جانم فدای راه شماست.
پای تو حیف است بر چشمان منپا بنه ای شاه من بر جان من
هوش مصنوعی: عزیزم، قدمهای مبارک تو ارزش بیشتری از چشمهای من دارند، پس لطفاً بر جان من گام بگذار.
خاک راهت توتیای دیده‌امدرد تو بر جان هجران دیده‌ام
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به طور عاطفی از عشق و دوری صحبت می‌کند. او این گونه بیان می‌کند که گرد و غبار مسیر تو همچون مرواریدی در چشمانش نشسته است و به خاطر درد جدایی تو، رنج زیادی را تحمل کرده است.
رخصتی فرما که بگشایم زبانداستان عشق آرم در میان
هوش مصنوعی: اجازه بدهید تا با زبانم داستان عشق را بیان کنم و آن را در جمع شما بگویم.
سر کنم از عشق جان بخشا سخنلاله رویانم به صحن انجمن
هوش مصنوعی: من از عشق کسانی که جان میافزایند سخن میگویم و با شجاعت درباره زیباییهای محبوبانم در جمع صحبت میکنم.
آتش دیرینه را دامن زنمآتش اندر مرد و اندر زن زنم
هوش مصنوعی: من شعلههای عشق و احساس را شعلهور میکنم و این آتش را در دل مردان و زنان زنده نگه میدارم.
راستی عشق آتش سرکش بودهر دو عالم گرم از این آتش بود
هوش مصنوعی: واقعاً عشق مانند آتش سرکش و طغیانی است که هر دو عالم را تحت تأثیر خود قرار میدهد و از این آتش، همه چیز گرم و زنده می‌شود.