بخش ۱۳ - مناظره با قانون
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به گفتگو با یک پری چهره می‌پردازد که دارای قانونی خاص و رمز و رازی عمیق است. او از حال عاشقانی صحبت می‌کند که در غم و اندوه به سر می‌برند و اشک می‌ریزند، در حالی که این پری چهره در شادی و نزدیکی به معشوق به سر می‌برد. شاعر از پری می‌پرسد که چگونه به این مقام رسیده و راز آن را برای عاشقان فاش کند.
پری در پاسخ می‌گوید که او نیز تمام درد و رنج عاشقان را تحمل کرده اما به خاطر رضایت دیگران و دوری از خودپرستی، به این مقام رسیده است. او به این نکته اشاره می‌کند که هر کسی باید از خود گذشتگی کند و به جای در خود نگریستن، به رضایت دیگران فکر کند تا محبوب شود. در پایان، پری به عشق واقعی اشاره می‌کند و از اهمیت دوری از خودمحوری و فریب دنیا صحبت می‌کند.
شبی داشتم صحبتی چون ارمنه اندوه ره داشت آنجا نه غم
هوش مصنوعی: شبی داشتم گفتگویی شبیه به باغ ارم، آنجا نه اندوهی بود و نه غمی وجود داشت.
پری‌چهره بود قانون به‌دستچو می نغمه‌اش خلق را کرده مست
هوش مصنوعی: دختر زیبایی با دستانی پرقدرت قوانین را به دست گرفته است، و صدای نغمه‌اش باعث مستی و شگفتی مردم شده است.
چه قانون؟ یکی طُرفه صندوق رازدرَش خازن معرفت کرده باز
هوش مصنوعی: چه قانونی وجود دارد؟ صندوق اسرار که پر از دانایی و شناخت است، به رویش باز شده است.
چو کشتی که او را بوَد سیم بارز دریاش موج افکنَد بر کنار
هوش مصنوعی: شخصی مانند کشتی است که بار سنگینی از نقره دارد و امواج دریا او را به سواحل میرانند.
چو لوحی که نقاش گیرد به پیشکند ورزش نقشه تا کار خویش
هوش مصنوعی: مانند لوحی که نقاش آن را در دست دارد، نقشه ای را آماده می‌کند تا بتواند آثارش را به بهترین شکل ایجاد کند.
ازو چون شنیدم نوای حزینباو گفتم ای لعبت نازنین
هوش مصنوعی: وقتی صدای غمانگیزی از او شنیدم، به او گفتم، ای دختر زیبا و نازنین.
شنیدم که چون من، تو هم عاشقیدرین شیوه بر عاشقان فائقی
هوش مصنوعی: شنیدم که تو هم مانند من عاشق هستی و در این راه بر سایر عاشقان برتری داری.
ولی حیرتی دارم از کار توکه از عشق دورست اطوار تو
هوش مصنوعی: من از عملکرد تو شگفتزده هستم، چرا که رفتارهای تو هیچ سنخیتی با عشق ندارند.
همه عاشقان راست شام و سحرپر از اشک چون سیم روی چو زر
هوش مصنوعی: همه عاشقان در شب و روز پر از اشک هستند، مانند سیم که بر روی طلا میدرخشد.
همه بی‌دلان راست از دست غمبه‌هر پهلویی صد خدنگ ستم
هوش مصنوعی: همه افرادی که دلهایشان شکسته است، از شدت غم به هر طرف، مانند تیرهای ستم به سمتشان پرتاب میشود.
همه خسته‌اند از شفا بی‌نصیبرگ جان سپرده به‌دست طبیب
هوش مصنوعی: همه از درمانی که به آن دسترسی ندارند، خسته شدهاند و جانشان در انتظار درمانی از دست طبیب در حال مرگ است.
گذشته‌ست در هجرشان ماه و سالبجز نام نشنیده‌اند از وصال
هوش مصنوعی: سالها و ماهها در فراق آنها گذشته است و جز نامی از وصال، خبری نشنیده‌اند.
ترا رتبه از عاشقان برترستمگو شیوه و شیمه‌ات دیگرست
هوش مصنوعی: تو در مقام و جایگاه عاشقان بالاتر هستی، پس نگو که روش و ویژگیات متفاوت است.
پسندیده‌ای طبع جانانه‌ایبه جانانه هم‌راز و هم‌خانه‌ای
هوش مصنوعی: تو روحی را که با همهی زیباییها و صفاهایش میشناسی، دوست داشتهای و با آن همراه و همترازش بودهای.
سرت راست بالین زانوی دوستترا متصل روی بر روی دوست
متصل: همیشه، مدام.
در آغوش یارست مأوای تووزو گشته حاصل تمنای تو
هوش مصنوعی: در آغوش محبوب، آرامش تو است و از آن دلخواهی که برای تو داشتی، به دست آمده است.
شب و روزت از غایت قرب هستبه‌بوسیدن دست دلدار دست
دست دوم یعنی دسترسی
چه کردی؟ ترا این مقام از کجاست؟بگو راز خود را به عشاقْ راست
هوش مصنوعی: چه کار کردهای که به این جایگاه دست پیدا کردهای؟ به ما بگو راز خود را، به طور صادقانه و بیپرده.
دلیل ره وصل جانانه باشبه ما کاری آموز و مردانه باش
هوش مصنوعی: وسیلۀ رسیدن به عشق واقعی ما را راهنمایی کن و به ما بیاموز که چگونه با شجاعت و مردانگی در این مسیر قدم برداریم.
چنین گفت قانون که ای سست‌رایهمه آنچه گفتی رساندم بجای
هوش مصنوعی: قانون به تو می‌گوید: ای کسی که افکار و نظرات ضعیفی داری، من همه صحبتهایت را به جای خود منتقل کردهام.
نشد راضی از من بدانها حبیبنخورد از چنین رنگ و زیور فریب
هوش مصنوعی: حبیب من از من راضی نشد و به خاطر این زیباییها و فریبها از عشق من دلسرد شد.
گذشتم ز خود و ز همه کار خودندادم سر خود به‌آزار خود
هوش مصنوعی: از خودم و از تمام کارهایم گذشتم و به خودم اجازه ندادم که خودم را آزار دهم.
گزیدم طریق رضای همهنهادم سر خود به‌پای همه
هوش مصنوعی: من راهی را انتخاب کردم که مورد رضایت همه باشد و خود را به پای همه فدای آن کردم.
سراپای جسمم همه گشت گوشکه پندی کنم گوش از اهل هوش
مصرع اول یعنی با تمام وجود، گوش و شنوا شدم (همچنین سازهای قدیمی قانون سراسر دارای «گوش» است که برای کوک کردن سیمهای پرتعداد آن بکار میرود)
اگر چه مرا بود چندین دهننگفتم ز خود پیش کس یک سخن
هوش مصنوعی: با این که من چندین حرف برای گفتن دارم، هیچگاه چیزی از خودم را به کسی نگفتم.
به رویم کسی گر زد و کرد بَدزدم بوسه بر دست آنکس که زد
هوش مصنوعی: اگر کسی به من آسیب بزنید، من بوسهای بر دستان او میزنم.
رگی را ز جسمم کسی گر بریدنه آهی بر آمد نه خونی چکید
هوش مصنوعی: اگر کسی رگی از بدنم را ببرد، نه آهی از دل میکشیدم و نه خونی از من جاری میشد.
زدم دست بر دامن اهل دلرضا‌جوی‌ِ دل‌ها شدم متصل
هوش مصنوعی: دست به دامن کسانی زدم که دلشان برای رضای خدا میتپد و به این ترتیب به آنها وابسته و متصل شدم.
بدین شیوه مقبول جانان شدمسزاوار تشریف احسان شدم
هوش مصنوعی: به این روش مورد پسند محبوب قرار گرفتم و لایق لطف و محبت او شدم.
مشو خود‌نما تا شود دوست رامکه رسوا‌ست محبوب رسوا مدام
هوش مصنوعی: خود را به نمایش نگذار تا دوستت آرام و راحت شود، زیرا محبوب همیشه در حال رسوایی است.
مغنی به قانون گرفتی بگیرکه سیمت چرا کرده زینسان اسیر
هوش مصنوعی: مغنی به قوانین خود وابسته است؛ بنابراین، چرا به خاطر محبت و علاقهات به او، خود را در چنین وضعیتی گرفتار کردهای؟
کجا عاشقی و کجا جمع سیم؟بکش سر ز سیم و مکش هیچ بیم
جمع سیم یعنی مالاندوزی
تو با سیم رازی بیاموز کارفضولی‌صفت باش بی‌سیم زار
هوش مصنوعی: درسهای مهمی را بیاموز و در کارهای دیگران فضولی نکن و خود را نگران نکن.
خوشا آنکه رفت از طبیعت به‌درنشد هر طرف چون قدح جلوه‌گر
هوش مصنوعی: خوشا به حال کسی که از طبیعت گذر کرده و به دور از هر طرفی قرار دارد و مانند جامی زیبا و درخشان نمایان شده است.
به‌پای خُم می چو دردی نشستبه دردی همین شد چو می پای‌بست
هوش مصنوعی: وقتی که کسی به پای خم مینشیند و دردی احساس می‌کند، همین درد باعث میشود که او به طور عمیق به می‌پردازد و به آن وابسته شود.