شمارهٔ ۹۱ - قصیده ناتمام
هوش مصنوعی: در این شهر روحانی، شاعر با یک شخصیت معنوی گفتگو می‌کند. او از او می‌پرسد که چه کسی است و این احسانات را به او کرده است. شخصیت معنوی، خود را به عنوان یک حقیقت پاک معرفی می‌کند و به تواضع و سفری به عشق اشاره می‌کند. شاعر درباره دین و جلال یزدان صحبت می‌کند و می‌پرسد که آیا دین مؤلف دارد. شخصیت معنوی پاسخ می‌دهد که دین از همیشه وجود داشته و مؤلفی ندارد.
شاعر همچنین درباره اسم اعظم و گنج خدا سوال می‌کند و به محدودیت انسان‌ها در شناخت این رموز اشاره می‌کند. او از جوانان و درویشان نیز یاد می‌کند و در نهایت، خود را در حالتی از شرم و تواضع می‌یابد. دیالوگ به نشانه درک عمیق از معنویت و جاودانگی روحانیت منتهی می‌شود.
پایان متن با درخواست از شاعر برای بیدار بودن و تمرکز بر اشیا و تمایلات دنیوی همراه است.
گفتم تو کیستی کاین احسان به من نمودیگفتا به ذات پاکم حق باصر است و اعرف
هوش مصنوعی: بسته به اینکه کیستی که این همه خوبی و بزرگواری به من کردی؟ او پاسخ داد: من حقیقتی هستم که در ذات پاک خودم وجود دارم و به روشنی میشناسم.
گفتم تو پیر عشقی ای شیخ پاکدامنگفتا تو طفل راهی ای کودک مزلف
هوش مصنوعی: گفتم تو در عشق تجربهدار و بزرگسال هستی، او در جواب گفت که تو هنوز مثل یک کودک در حال یادگیری هستی.
گفتم جلال دینی گفتا جلال یزدانگفتم که دین ز یزدان باشد مگر مؤلف
هوش مصنوعی: در این گفتگو، فردی از دیگری سوال می‌کند که آیا جلال (شکوه و عظمت) متعلق به دین است یا به یزدان (خداوند). شخص دوم جواب می‌دهد که جلال از آن یزدان است، و در ادامه یادآور می‌شود که دین نیز باید از یزدان نشأت بگیرد، مگر اینکه نویسندهای آن را به گونهای دیگر بیان کند. در واقع، میخواهد بگوید که هرچیزی که به دین مربوط می‌شود، باید از خداوند سرچشمه بگیرد.
گفتم که دین احمد با نور پاک یزداننبود مؤلف اما دایم بود مردف
هوش مصنوعی: گفتم که آیین پیامبر احمد با نور پاک خداوند یکی نیست، اما همیشه به هم پیوسته و همراه است.
گفتم که فوج دیوان از چه شدند یارتگفتا که اسم اعظم آموختم ز آصف
هوش مصنوعی: گفتم که چرا گروهی از دیوان رفتهاند. یارت گفت که نام اعظم را از آصف یاد گرفتهام.
گفتم بمن بیاموز آن اسم اعظمت راگفتا که خواهش تو از قول تست اضعف
هوش مصنوعی: من به او گفتم که نام بزرگت را به من بیاموز. او پاسخ داد که این خواستهات را فقط از قول تو، به عنوان ضعیفترین درخواست، میفهمم.
گنج خدا نبخشند کس را بجود حاتمرمز هدی نگویند کس را بحلم احنف
هوش مصنوعی: خداوند گنجینههای خود را به هیچکس نمیبخشد، مگر به کسی که مثل حاتم سخاوتمند باشد. کسی هم مانند احنف نمیتواند به حقیقت حلم و بردباری دست یابد.
تا چند می ببالی بر جامه ملونتا کی همی بنازی بر خانه مزخرف
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تا چه زمانی به ظواهر و زیباییهای غیرواقعی توجه خواهی کرد و بر آنها ببالیدی؟ تا کی به چیزهای بیارزش و بیمحتوا محبت میکنی و بر آنها فخر میکنی؟
درویش اگر ببینی در رهگذر ستادههمچون سگان درافتی دنبال وی بعفعف
هوش مصنوعی: اگر درویشی را دیدی که در راه ایستاده است، مانند سگان به دنبالش برو و او را تعقیب کن.
سالار اگر بیاید روزی درون برزنچون بندگان بیائی در خدمتش زنی صف
هوش مصنوعی: اگر سالار روزی وارد محله شود، همانطور که بندگان در خدمت او قرار میگیرند، تو هم باید با احترام و صفا در خدمتش باشی.
چون این کلام فرمود شرمنده گشتم از ویوز پای تا سرم شد در ثوب شرم ملتف
هوش مصنوعی: وقتی این حرف را زنده یاد گفت، از او خجالت کشیدم و از سر تا پا به لباس شرم پوشیده شدم.
میخواستم نویسم گفتار خوب شه راناگه مداد خشکید یکباره والقلم جف
هوش مصنوعی: خواستم دربارهٔ خوبیها بنویسم، اما ناگهان مدادم تمام شد و دیگر نتوانستم ادامه دهم.
برخیز ای فلانی با این دروش و سوزناز بهر گوشواره کن گوش خود مشنف
هوش مصنوعی: ای فلانی، بلند شو و با این چادر و سوزن، به خاطر گوشواره، گوش خود را نفشرده کن.