شمارهٔ ۴۰
هوش مصنوعی: این شعر به بیان رنج‌ها و زحماتی می‌پردازد که مردم عادی در برابر ستم و بی‌عدالتی احساس می‌کنند. شاعر به تضاد بین زندگی سخت مردم و رفاه و آسایش برخی قدرت‌طلبان اشاره می‌کند که از رنج دیگران بهره‌مند شده‌اند. او از نبود توجه به عدالت و قانون در جامعه صحبت کرده و به فداکاری‌های افرادی اشاره می‌کند که برای آزادی و حقوق خود تلاش می‌کنند. در نهایت، شاعر به امیدواری و تلاش برای بهبود شرایط اشاره می‌کند و بر اهمیت همت آزادگان تأکید می‌ورزد.
رنج ما بردیم و گنج ارباب دولت برده‌اندخار ما خوردیم و ایشان گُل به دست آورده‌اند
هوش مصنوعی: ما سختیهای زیادی را تحمل کردیم و در عوض، نعمت و ثروت به دیگران رسیده است. ما زحمت کشیدیم و درد و غم را چشیدیم، اما آنها بهرهور از زیبایی و خوشی شده‌اند.
نی غلط گفتم که آن دزدان بی‌ناموس و ننگخون دل‌ها خورده، آرام دل ما برده‌اند
هوش مصنوعی: من اشتباه کردم که گفتم، آن دزدان بیشرم و ننگ که دلهای مردم را خون کردهاند، آرامش دل ما را گرفتهاند.
طالبان عدل و قانون را ز مرگ اندیشه نیستاز برای آنکه آب زندگانی خورده‌اند
هوش مصنوعی: کسانی که به دنبال حق و عدالت هستند، از مرگ اندیشه ترسی ندارند، زیرا زندگی جاودانه را درک کرده و آن را تجربه کردهاند.
هرکه در جرگ فداکاران نیاید در شمارعارفانش در حساب عاقلان نشمرده‌اند
هوش مصنوعی: هر کسی که در جمع فداکاران حضور نداشته باشد، در شمار عارفان و دانایان حساب نمیشود.
زنده‌دل قومی که اندر مجلس ما شمع‌وارز آتش دل سر فدا کردند و پا افشرده‌اند
هوش مصنوعی: جمعی از دوستان شاد و پرنشاط در مجلس ما هستند که مانند شمع، با عشق و شور دل، فدای یکدیگر میشوند و در تلاشند که با فداکاری و ایثار، برای دیگران روشنایی و گرما به ارمغان آورند.
حضرت اشرف سپهدار آنکه از یاسای اوعدل‌جویان جان گرفته بدسگالان مرده‌اند
هوش مصنوعی: نخستین فرمانده عالیمقام، کسی که از فیض او عدالتخواهان زندگی می‌کنند و بداندیشان به نابودی میرسند.
هست مشروطه بدو پاینده، ایران زو به پایزین سبب دزدان آزادی از او افسرده‌اند
هوش مصنوعی: مشروطه به دو چیز وابسته است و ایران به خاطر آن به زانو درآمده است. به همین دلیل، دزدان آزادی از آن ناراضی و غمگین هستند.
جان فدای همت رندان آزادی طلبکه به یک جنبش خران را زیر بار آورده‌اند
هوش مصنوعی: جانم را فدای تلاش و اراده افرادی میکنم که به دنبال آزادی هستند و به قدرت و انگیزه خود توانستهاند حتی افراد بیتحرک و منفعل را به حرکت وادارند.
بودی از روز ازل مشروطه‌خواه و صلح‌جویفتنه‌جویان خاطرت را زین جهت آزرده‌اند
هوش مصنوعی: از روز اول، تو به دنبال آزادی و صلح بودهای، اما یادآوری ناملایمات و درگیریها باعث ناراحتیات شده است.