شمارهٔ ۱۰۸
هوش مصنوعی: این شعر به وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران اشاره دارد و به نقد وزرا و مشاوران خارجی میپردازد. شاعر بیان میکند که کواکب تحت تأثیر برجها هستند و برج ایران که نمادی از استحکام و قدرت است، حالا ویران شده است. او از نفوذ وزیران و شرایط باغهای آنها میگوید، که با وجود استحکام ظاهری، در حقیقت بیشتر از قمار و تزویر بهرهمندند. شاعر خواستار زنده شدن مردگان و نابودی وزیران ناکارآمد است که به دشمنان خدمت میکنند و از ملت خود باج میگیرند. او از تضاد بین خود که در فقر و گرسنگی است و آن وزیرانی که سرشار از نعمت هستند، شکایت دارد. این اشعار نشاندهنده نارضایتی عمیق شاعر از وضعیت کشور و مسئولان آن است.
چون کَواکِب تابِع بُرج است دارُالمُلک ایرانوندرین برج است واله هوش برنایان و پیران
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که ایران به عنوان کشوری مهم و با اقتدار، مانند ستارگانی است که تابع برج و آسمان هستند. دنیای حکمرانی و قدرت در ایران، تحت تأثیر نقش و جایگاه خاصی قرار دارد که به آن ارادت و احترام میگذارد، اعم از جوانان و سالخوردگان. در واقع، این کشور با وجود تاریخ و میراث غنی خود، به شکلی دارای نفوذ و اهمیت در سطح جهانی است.
هر کجا حصنی است استحکام آن از برج باشدحصن ایران شد ز استحکام برج امروز ویران
هوش مصنوعی: هر جایی که دژی ساخته شده، استحکام آن بستگی به برجهایش دارد. دژ ایران به خاطر استحکام برجهایش قدرت داشت، اما امروز آن دژ ویران شده است.
برج ما گاهی به ترکی باشد و گاهی به تازیبرج ترکی زآنِ ملت برج تازی از وزیران
هوش مصنوعی: گاهی در زبان ترکی و گاهی به زبان عربی سخن میگوییم. برج ترکی از ملت ماست و برج عربی نیز از وزیران ماست.
هر وزیری سازد اندر سایهٔ هر برج باغیایمن از سرمای تشرین ماه و گرمای جزیران
هوش مصنوعی: هر وزیری در سایه هر برج، باغی امن و دلپذیر میسازد که از سرمای زمستان و گرمای تابستان در امان باشد.
میوهاش صرف قمار اندر رواق منتوکارلوحاصلش خرج طلسم اندر اجاق میرمیران
هوش مصنوعی: میوهاش خرج قمار در محیطی شلوغ و پرهیاهو میشود و نتیجهاش صرف هزینه برای جادوگری در آتشگاه یک شخص قدرتمند است.
یک درِ باغش به کاشان شد درِ دیگر به قزوینیک سر شاخش به دولاب است و یک سر در شمیران
هوش مصنوعی: این باغ دارای دو در ورودی است، یکی به سمت کاشان و دیگری به سمت قزوین. یکی از شاخههای آن به سمت دولاب و شاخه دیگر به سمت شمیران میرود.
چون کلید برج رزق اندر کف مرنارد باشدجای رزق اندوخت زرق و جای نور را افروخت نیران
هوش مصنوعی: زمانی که کلید فراوانی روزی در دست مرنارد باشد، در آن صورت مکان جمعآوری رزق و همچنین جایگاه نور روشن میشود.
جز وزیران دغا وآن مستشاران فرنگییا گروهی را که میآید سفارش از سفیران
هوش مصنوعی: تنها گروهی از وزیران مکار و مشاوران خارجی یا تعدادی هستند که به درخواست سفیران میآیند.
جمله اعضای وزارتخانهها بیمزد و منترایگان خدمت کنند از کفشداران تا دبیران
هوش مصنوعی: تمام اعضای وزارتخانهها باید بدون هیچگونه توقعی و فقط به خاطر خدمت به مردم کار کنند، از کارگران ساده تا افراد با مسئولیتهای بالاتر.
گر فرامُش ساختی ایران وزیران را ز خاطرور به خاطر داشتی سالار توران پند پیران
هوش مصنوعی: اگر فراموش کردهای وزیران ایران را، پس به یاد داشته باش راهنماییهای پیران در مورد سالار توران.
ملک ایران سخرهگردان توران، مینگشتیکشور توران همیشد بهرهٔ شاهان ایران
هوش مصنوعی: پادشاه ایران، با قدرت و نفوذ خود بر سرزمین توران چیره میشد، و اگر ادامه میداد، کشور توران نیز به دارایی و بهرهوری شاهان ایران تبدیل میشد.
گر شنیدی زاد فی الطنبور نغمه رازش آن شدکز گلوی بختیاری بشنوی بانگ عشیران
هوش مصنوعی: اگر صدای نغمهای را از طنبور شنیدی، بدانی که آن صدا متعلق به گلوی یک بختیاری است و به تو خبر از فراخوانی عشیرت میدهد.
ای نسیم فضل حق این مردگان را زنده فرماای سموم قهر یزدان این وزیران را بمیران
هوش مصنوعی: ای نسیم رحمت خدا، این مردگان را زنده کن و ای بادهای خشم خدا، این وزیران را بمیران.
کاین وزیران پیش ما گرگند و پیش دشمنان سگبر اَجانِب تاجبخشانند و از ما باجگیران
هوش مصنوعی: این بیت به نقد رفتار برخی از وزیران و مسئولان میپردازد. شاعر میگوید که این وزیران در برابر ما چهرهای شبیه گرگ دارند، باحالتی خشن و فریبنده، اما در مقابل دشمنان، مانند سگهای وفادار عمل میکنند و از آنها حمایت میکنند. در این میان، آنها به نحوی باجگیری از ما را انجام میدهند و نشان میدهند که وفاداری و حمایت آنها تنها به خاطر منافع خودشان است.
ای وزیر آخر گر انسانی طریق مردمی پوور مسلمانی بپرس از حالت اخوان و جیران
هوش مصنوعی: ای وزیر، اگر انسانیت را در پیش داری و راه مردمداری را میپویی، از حال برادران و دوستانت بپرس.
تو ترکمان میزنی از فرط سیری روی مسندمن ز جوع از پا فتاده پشت یخچال صغیران
هوش مصنوعی: تو به راحتی و با اعتماد به نفس نشستهای، در حالی که من از گرسنگی و ضعف به دیوار یخچال تکیه دادهام.