شمارهٔ ۱۳۱ - ماده تاریخ دیگر
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف کاخی سرفراز می‌پردازد که به دست امام و عالمان ساخته شده و نماد شکوه و زیبایی است. شاعر از چرخش آفتاب و ماه در آسمان سخن می‌گوید و آن را به شطرنجی تشبیه می‌کند که ستاره‌ها در آن در حال بازی هستند. این بنا به سفارش امام و با عقل و حکمت او بنا شده و در دوران‌های گذشته به مرور زمان و به همت حاجی علینقی و دیگر بزرگان دوباره احیا می‌شود. در نهایت، شاعر بر اهمیت کردار نیک و ریشه‌های انسانی تأکید می‌کند و نام محمدعلی را به عنوان جانشین بهترین یادآوری می‌کند. شعر به زیبایی و شکوه انسان و آثار او در تاریخ اشاره دارد.
زهی کاخ سرفراز که چرخ معلقیز رشکش کند طراز ز دیبای ازرقی
هوش مصنوعی: کاخی با شکوه و مرتفع که به خاطر زیباییاش، آسمان به خود میبالد و به آن زینت میدهد. این کاخ مانند پارچهای نرم و آبی رنگ است که جلوهای خاص و دلنشین دارد.
بنزد من این رواق بود بر زنه طباقکنم ثابت این سخن ببرهان منطقی
هوش مصنوعی: به نظر من، اینجا را به گونهای بنا کردهام که با دلایل منطقی میتوانم ثابت کنم سخنانم درست است.
ازیرا که آسمان بتازد ز آفتابکند چرخ آفتاب در این بام جوسقی
هوش مصنوعی: به دلیل تابش آفتاب، آسمان در برابر آن به حرکت درمیآید و نور آفتاب بر این بام، فضایی را روشن و زیبا میسازد.
اگر کرده ماه و مهر ز نور و شعاع چهربشطرنج نه سپهر وزیری و بیدقی
هوش مصنوعی: اگر ماه و خورشید از نور و درخشندگی چهرهای به وجود آورند، همچون بازی شطرنج در آسمان، که در آن مهرهها وزیری و بیدقی دارند.
بر این چرخ اختران بتابند بیکرانجنوبی و مغربی شمالی و مشرقی
هوش مصنوعی: ستاره‌ها بر این آسمان میدرخشند و در جهات مختلف شمال، جنوب، شرق و غرب قرار دارند.
بدستوری امام نهاد این بنای تامیکی نایب همام یکی عالم تقی
هوش مصنوعی: به فرمان امام، این بنای کامل ساخته شد. یکی از نمایندگان و یک عالم پرهیزگار در آن نقش داشتند.
بفرمان عسکری که در بحر حکمتشبود عقل ناخدا کند چرخ زورقی
هوش مصنوعی: به فرمان فرماندهای که در دریای دانش و حکمتش، عقل و هوش مانند ناخدای یک کشتی عمل می‌کند و آن را به سمت هدف میبرد.
عطارد قلم بکف پی مدحش از شرفگهی دعبلی کند زمانی فرزدقی
هوش مصنوعی: عطارد (سیارهای که به سرعت در حرکت است) با قلمی در دست به مدح و ستایش او می‌پردازد و گاهی در این کار از دعبلی (شاعر معروف) و فرزدق (شاعر بزرگ) نیز جلوتر میافتد.
چو بگذشت قرن چند ازین طرح دلپسنداساسی چنان بلند فتاد از منسقی
هوش مصنوعی: زمانی که بسیاری از سالها از این برنامه جذاب و بنیادی گذشت، به گونهای عمیق و مهم از منبعی قابل اعتماد و مستحکم تاثیر پذیرفت.
ز دادار جرم پوش رسید این سخن بگوشز همرازی سروش بحاجی علینقی
هوش مصنوعی: این سخن به گوش رسید که از طرف پروردگار و به واسطه الهام ملک سروش به حاجی علینقی میرسد.
که این بقعه را ز نو برافراز کنگرهازین تیره خاکدان بچرخ معلقی
هوش مصنوعی: این جمله به معنای خواستهی شخصی است که از خاک تیره و ناپسند، بنایی جدید بسازد و بر افراشته کند. او میخواهد که این بنا به مانند دژی مستحکم و زیبا از نو برپا شود و فضایی صاف و روشن را به تصویر بکشد.
بنه نام خویش را بطومار مهترانچو آل سبکتکین به تاریخ بیهقی
هوش مصنوعی: نام خود را در میان بزرگان و رهبران ثبت کن، مانند آل سبکتکین که در تاریخ بیهقی ذکر شدهاند.
چو بر حاجی این ندا رسید از سروش غیببمعراج ارتقا دلش گشت مرتقی
هوش مصنوعی: وقتی آن صدای آسمانی به حاجی رسید و او را به مراحل بالاتر معنوی دعوت کرد، دلش به اوج و تعالی دست یافت.
یکی طرح نونگاشت یکی تخم تازه کاشتسنمارسان فراشت اساس خورتقی
هوش مصنوعی: یکی نشانههایی را طراحی کرد و یکی هم تخم تازهای را کاشت. سنمار، یعنی شخصی که این کارها را انجام داد، بر اساس چیزهایی که قبلاً دیده بود، به فعالیتهای خود ادامه داد.
شدش گنج سیم و زر چو خاشاک در نظربگوشش حدیث بخل همیکرد زیبقی
هوش مصنوعی: او مانند خاشاک، ثروت فراوان طلا و نقره را در نظر نمیگرفت و به گوشش داستان بخل را با لحن زیبا میخواندند.
پراکند گنج مال فراوانتر از رمالز دادار بیهمال رسیدش موفقی
هوش مصنوعی: ثروت بسیار بیشتر از چیزی که انتظار میرود، به او رسیده و این موفقیت را از خداوندی بینظیر دریافت کرده است.
بیاراست بقعه ای که آمد بگوش جانز هر سنگریزه اش صدای اناالحقی
هوش مصنوعی: پیشگاه مقدسی را بیارایید که هر دانه سنگش پیامی از حقیقت و واقعیت را در گوش جان میشنواند.
شنیدم رسول گفت که در بطن مادرانسعادت برد سعید شقاوت خرد شقی
هوش مصنوعی: شنیدم پیامبری گفت که در شکم مادران، سعادت به کسانی که خوشبختاند اعطا می‌شود و بدبختی به آنهایی که شقاوت دارند.
کلام رسول را ز کردار این بزرگگر انصاف باشدت بیاید مصدقی
هوش مصنوعی: اگر با انصاف باشی، کلام پیامبر را میتوان از رفتار این بزرگمرد تصدیق کرد.
کز آغاز عمر زاد همی خیز از این نهادچو رادی ز طبع راد چو تقوی ز متقی
هوش مصنوعی: از آغاز زندگی، مثل یک جوان با طبع غنی و سالم برمیخیزد. او باید از طبیعت خود با صداقت و درستی بهره گیرد، همانطور که فرد پرهیزگار از تقوای خود استفاده می‌کند.
کسی کو ز خیر خویش ندارد رهی به پیشزهی جهل و ابلهیش زهی لؤم و احمقی
هوش مصنوعی: کسی که از خوبی و نیکی خود بهرهای ندارد، راهی به جلو نخواهد داشت. چه نادانی و حماقتی که در او نهفته است!
بزرگا مکرما کسی کو بروزگارالی الله یلتجی من الله یتقی
هوش مصنوعی: شخص بزرگوار و محترم کسی است که در سختیها به خدا پناه میبرد و از او ترس و پرهیز دارد.
چو آن آسمان نور ازین وادی غرورشد اندر لقای حور بفردوس ملتقی
هوش مصنوعی: وقتی آن آسمان نورانی شد و از این سرزمین فریب و خودخواهی گذشت، در ملاقات با حوریها به بهشت رفت.
محمدعلی که هست ورا بهترین خلفنکوتر ز ما سبق بیاراست مابقی
هوش مصنوعی: محمدعلی شخصی بزرگ و شایسته است، که از هر کسی که قبلاً بوده، بهتر و نیکوتر است و او در میان دیگران درخشانتر از همه میباشد.
به تاریخ این بنا خرد خواست مصرعیچو ابیات انوری به دوران سلجقی
هوش مصنوعی: تاریخ این بنا نشان دهندهی علم و خردی است که در آن زمان وجود داشته و به زیبایی اشعار انوری در دوره سلجوقی است.
امیری قلم گرفت بتاریخ زد رقم«بماند این اثر بقم ز حاجی علینقی »
هوش مصنوعی: یک امیر با قلم خود تاریخ را به ثبت رساند و نوشت: "این اثر به یاد حاجی علینقی باقی بماند."