شمارهٔ ۱۵۲
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به مسائلی از فساد و تباهی در حکومت و شخصیت سعدالملک پرداخته است. او گله‌مند از ظلم‌ها و دزدی‌های سعدالملک و اطرافیانش است و می‌گوید که این افراد به خاطر مقام و نفوذشان، در حق مردم بی‌رحمانه عمل می‌کنند. شاعر با بیانی تلخ نشان می‌دهد که چگونه این افراد با استفاده از قدرت خود، به سرقت و تبهکاری مشغولند و زندگی فقرا را به خطر می‌اندازند. او خواستار مجازات این افراد است و آرزو می‌کند که آنان روزی به درد و رنجی مبتلا شوند که خود بر دیگران تحمیل کرده‌اند. این شعر نمایانگر ناامیدی و اعتراض شاعر نسبت به فساد اجتماعی و سیاسی است.
ای مجیرالسلطنه از سعدالملکدفتری دارم ز سر تا پا گله
هوش مصنوعی: ای مجیرالسلطنه، من از سعدالملک نامهای دارم که در آن از ابتدا تا انتها شکایتهایی وجود دارد.
گر بگوئی بنده را کز دامنمدست برکش چون نیم او را لله
هوش مصنوعی: اگر بگویی که من از دامان خود دست میکشم، او را نمیتوان از من جدا کرد.
پاسخت این است کاندر شرع ماشد صغیران رادیت بر عاقله
هوش مصنوعی: پاسخ این است که در دین ما، کودکان باید تحت تربیت و توجه بزرگترها قرار بگیرند.
می شناسم من ترا بر این گروهسید و قوم و رئیس سلسله
هوش مصنوعی: من تو را به عنوان یکی از افراد این جمع که مقام و رهبری داری، میشناسم.
لیک سعدالملک در این دوده هستتلخ چون دربار گندم کاکله
هوش مصنوعی: سعدالملک در این خاندان وجود دارد، اما مانند درو کردن گندم، تلخی و سختیهایی هم دارد.
دزدی و کلاشی اندر مذهبشاین یکی فرض است و آن یک ناقله
هوش مصنوعی: این بیت به مفهوم این اشاره دارد که در برخی از عقاید یا باورها، عمل نادرست و غیرقانونی میتواند تحت عنوانی خاص توجیه شود و از نظر اخلاقی به نوعی پذیرفته شده باشد. به عبارتی، در برخی از نظامهای فکری، کارهای غیر اخلاقی به راحتی به عنوان یک وظیفه یا ضرورت مذهب یا باور شناخته میشود.
چشم دزدان از رخ ایشان بردروشنی بعد از وزیر داخله
هوش مصنوعی: چشم دزدان به چهره آنها روشنایی میبخشد، پس از آن که وزیر داخله از آنها دور شود.
صبر من اندر بر اطماع ویلقمه ای باشد برون از حوصله
هوش مصنوعی: صبر من در برابر خواستههای او مانند لقمهای است که از توانم فراتر میرود.
آنچه کرده است او بمن هرگز نکردموش در انبار و گرگ اندر گله
هوش مصنوعی: او به من آسیب زده که هیچ موشی به انباری و هیچ گرگی به گلهای چنین آسیب نمیزند.
تا بدانی شرح این راز نهانگوش ده آگه شو از این مسئله
هوش مصنوعی: برای اینکه از این راز پنهان باخبر شوی، به دقت گوش کن و درباره این مساله آگاهی پیدا کن.
از کریمی بنده را ادرار جوددر کف وی شد به عنوان صله
هوش مصنوعی: از بزرگواری یک شخص، من به واسطه generosity او از دستاوردهایش بهرهمند شدم و این لطف را به عنوان پاداش دریافت کردم.
لاجرم هر روز راندم نزد ویقاصدی با ساز و برگ و راحله
هوش مصنوعی: بنابراین هر روز برای او فرستادهای فرستادم با تجهیزات و وسایل سفر.
بسکه مخلص را قلم خادم قدمدست و پای هر دو شد پر ز آبله
هوش مصنوعی: به خاطر صداقت و خلوص او، قلم که باید خدمتگزارش باشد، به قدری در زندگیاش درگیر شده که دست و پایش پر از زخم و آزار شده است.
کرد با گفتار تلخم طبع رامساخت بر دشنام سختم تن یله
هوش مصنوعی: او با کلمات تند و تندخویی خود، روحی آرام را تحت تأثیر قرار داد و بر دشنام دشوار من، تن خود را رها ساخت.
بر تن او پوست چون چلپاسه شدآنکه در ترکی بود کر تنکله
هوش مصنوعی: در این بیت، توصیف فردی است که به دلیل ویژگیهایش، ظاهری شبیه به چلپاسه (نوعی پناهگاه قدیمی و روستایی) پیدا کرده است. همچنین، به وضوح به این اشاره می‌کند که آن شخص در گذشته دارای شخصیتی متفاوت یا زیبا بوده و حالا به دلیل تغییراتی که بر او آمده، ظاهری نامناسب و زشت پیدا کرده است.
عنقریبستی که سعدالملک ماافکند در کوه و صحرا غلغله
هوش مصنوعی: به زودی خواهی دید که سعدالملک ما در میان کوهها و دشتها صدای بلندی به راه میاندازد.
با سپاهی زفت و قطاع الطریقبا گروهی دزد و طرار و دله
هوش مصنوعی: به همراه گروهی از دزدان و راهزنان، و با نیروی نظامی قوی و خشونتآمیز، در حال حرکت هستند.
زرگر و کاکاون و بیرانه وندکوسه احمد لوئی جارو تله
هوش مصنوعی: در این متن، اشاره به افرادی مانند زرگر و کاکارن (نوعی شغل یا پیشه) و همچنین اشاره به احمد لوئی و جاهایی مانند بیرانه میشود. به نظر میرسد که در اینجا به فعالیتها یا شرایط خاصی اشاره شده است که ممکن است مربوط به زندگی روزمره یا کارها و روابط اجتماعی باشد. همچنین، اصطلاحاتی مانند جارو و تله نیز ممکن است نشاندهندهی نوعی کار یا وضعیت خاص باشد.
حمله ور گردد با بناء السبیلتنگ سازد راه را بر قافله
هوش مصنوعی: اگر کسی با راهی تنگ و باریک حمله کند، راه را بر کاروانی که در حال حرکت است، بسته و دشوار می‌کند.
دست خاتونان ببندد همچو شمرتیر بر طفلان زند چون حرمله
هوش مصنوعی: زنان را در کارها محدود می‌کند و مانند شمر، به فرزندان بیپناه آسیب میزند.
میمکد خون فقیران چون شپشمیگزد تخم غریبان چون مله
هوش مصنوعی: خون فقیران مانند زیرکی شپش میل میزند و تخم غریبان را مانند مله میخورد.
این بیان نشاندهندهای از بیعدالتی و ظلمی است که بر فقیران و بیگانگان میرود. خون فقیران به راحتی هدر میرود و بار دیگر میتواند به تشبیه واقعی روزگار تلخی تبدیل شود.
از خدا خواهم شبی او را چو موشدست زیر سنگ و دمب اندر تله
هوش مصنوعی: میخواهم شبی او را در شرایطی گرفتار و بیچاره ببینم، مانند موشی که زیر سنگی گیر کرده و دمش در تلهای افتاده است.