شمارهٔ ۴ - در هجو میرزا بابا طبیب خلخالی
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به انتقاد از طبیبی زردرنگ و بی‌کفایت می‌پردازد که با وجود هفت سال تحصیل در طب، هنوز نمی‌تواند تشخیص‌های درست بدهد و به درمان بیماران کمک کند. او به نوع ظاهر و ویژگی‌های این طبیب، از جمله رنگ زرد صورتش و شباهتش به میمون، اشاره می‌کند. شاعر به طعنه می‌گوید که باید از مادر این طبیب درباره اصل و نسبش سؤال کرد و اضافه می‌کند که این پزشک به خاطر مشکلات خلط صفرا، به گونه‌ای ظاهر شده است. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که از چنین طبیبی نباید انتظار معجزه داشت و باید به حکمت‌های سعدی و دیگر منابع معتبر توجه کرد.
طبیبی ز خلخال آمد به ریکمر بسته و زرد رخ همچو نی
هوش مصنوعی: یک پزشک با خلخال به کمر بسته و چهره زرد همچون نی آمده است.
سر و پوز او همچو بوزینه بودزنخدانش آویزه سینه بود
هوش مصنوعی: چهره و صورت او شبیه به میمون است و چانهاش به سینهاش آویزان است.
به شخصه رخش همچو صفرای منبه عینه سرش همچو سرنای من
هوش مصنوعی: چهرهام به زیبایی چهرهاش مانند رنگ زعفران است و سرش هم همچون سر نی زیباست.
کنون هفت سال است کو خوانده طبولی توبه نشناسد از شطر غِب
هوش مصنوعی: الان هفت سال است که طب را خواندهام، ولی نتوانستهام توبه کنم و از شراب دوری گزینم.
نه از بول بشناسد او نبض رانه از بسط بشناسد او قبض را
هوش مصنوعی: او نه از طریق مدفوع میتواند نبض را بشناسد و نه از طریق گسترش، میتواند انقباض را درک کند.
پدر بر پدر عام بوده است لیکسیادت به خود بسته با ضرب سیک
هوش مصنوعی: پدران به طور کلی در مقام خود عادی و معمولی بودهاند، اما به خاطر اصل و نسب خود، مقام ویژهای دارند و این افتخار را به خود نسبت میدهند.
همانا یقین تخمه باب نیستز مادرش باید بپرسم که کیست
هوش مصنوعی: واقعاً یقین از پدر و مادر نمیباشد، بلکه باید از مادر پرسید که چه کسی است.
ز زردی رنگش هویداستیکه او محترق خلط صفراستی
هوش مصنوعی: از زردی رنگ او مشخص است که دچار مشکلات کبدی و صفراوی است.
چو گردد رخش از حجاب آشکارنباید دگر دهن خردع به کار
هوش مصنوعی: وقتی که زیبایی و نورش از پشت پردهها نمایان شود، دیگر نیازی به سخن گفتن با الفاظ کوچک و اندک نیست.
زبانش چو در قصه گویا شودبرای مریان اپیکا شود
هوش مصنوعی: زمانی که زبانش در داستانگویی توانمند شود، به مانند تجربهای اپیک و عمیق برای شنوندگان تبدیل میشود.
ز سودا سرش آنچنان گشته خشککه سوزد در او خطمی و بیدمشک
هوش مصنوعی: او به قدری غم و اندوه در دلش نشسته که حتی عطر گلها و گیاهان خوشبو هم نمی‌تواند به او آرامش بخشد و حالش را بهتر کند.
مگر قیل سمع است یرقان اوکه بر دوش چرخ است یرقان او
هوش مصنوعی: آیا فقط گوشهای ماست که میشنوند، یا اینکه تجربههای زندگیمان هم بر دوش زندگی ما سنگینی می‌کند؟
چو عاشق بگیرد از او حب صبرز بی صبری اندر شتابد به قبر
هوش مصنوعی: وقتی عاشق به عشقش دست پیدا کند، از صبر و تحمل میگیرد و از بیصبری به سمت قبر و مرگ شتاب میزند.
گرش دل به تنگ آید از کار منبه جلدش رود حب ستار من
هوش مصنوعی: اگر دلش از کارهای من به تنگ بیاید، عشق من مانند ستارهای برایش دور خواهد شد.
ندانم که را داده گلقند خامکه از کونش آمد ورا بار عام
هوش مصنوعی: نمیدانم که چه کسی شیرینی خامی را به او داده که از وجودش همه جا خبرش پخش شده است.
گمانم بود کرمی از مغز کونکه افیون خوران ساختندش برون
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که موجودی از درون جهان به وجود آمده که به نوعی به افرادی که افیون مصرف میکنند، آسیب زده و آنها را تحت تأثیر قرار داده است.
مرا سالها فکر بُد شام و روزکه آیا چگونه بود شکل کون
هوش مصنوعی: سالها درگیر این فکر بودم که چطور بود که شکل وجود و هستی به این صورت درآمده است.
کنونش بدیدم رخی زرد داشتقدی سخت نازک دمی سرد داشت
هوش مصنوعی: حال او را دیدم که صورتش رنگ پریده بود و بدنش بسیار نرم و لاغر به نظر میآمد و در لحظهای که به او نگاه میکردم، حال و هوایش سرد بود.
نه از حبس بول است رخ زردیشکه در پیش قول است دم سردیش
هوش مصنوعی: این دو خط به ما می‌گوید که زردی چهره او به خاطر حبس ادرار نیست، بلکه به دلیل قول و وعدهای است که در پیش دارد و فکرش مشغول آن است. در واقع، این چهره زرد نماد نگران بودن و درگیری ذهنی اوست.
بگفتم دوا جستن از وی خطا استسخنهای سعدی شنیدن رواست
هوش مصنوعی: گفتم که از او درمان خواستن اشتباه است، اما شنیدن سخنان سعدی کار درستی است.
طبیبی که او خود بود زرد رویاز او داروی سرخ روئی مجوی
هوش مصنوعی: پزشکی که خودش رنگ صورتش زرد است، نمی‌تواند داروی درمانی برای کسانی که رنگ صورتشان قرمز است، پیدا کند.