شمارهٔ ۴۱ - این قصیده مصنوعه را در مدح سلطان محمود گفته است
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و زیبایی است که در زندگی شاعر تجلی یافته است. شاعر از دعاهایش برای دیدن محبوب سخن می‌گوید و به تأثیر آن بر قلبش اشاره می‌کند. او عاشق عطر و زیبایی محبوبش است و با دیدن او همه غم‌ها و اندیشه‌هایش به فراموشی می‌روند. در بخشی دیگر، شاعر به قدرت و عظمت شاه محمود اشاره می‌کند و او را به عنوان پادشاهی که از علم و فضل سرشار است توصیف می‌کند. همچنین به جنگ‌ها و پیروزی‌های او پرداخته و از اهتمامش به رعیت و نیکوکاری او یاد می‌کند. در نهایت، شاعر بر زیبایی و هنر زندگی تأکید کرده و آرزوی خوشی و شادی را برای خود و یار می‌کند.
پار آن اثر مشک نبوده‌ست پدیدارامسال دمید آنچه همی خواست دلم پار
هوش مصنوعی: در سال گذشته، آنچه که دل من آرزو داشت، به وجود نیامده بود، اما امسال آن خواستهام به بار نشسته و جلوهگر شده است.
بسیار دعا کردم کاین روز ببینمامروز بدیدم ز دعا کردن بسیار
هوش مصنوعی: مدت طولانی دعا کرده بودم تا این روز را ببینم و امروز به برکت همان دعاها، این روز را مشاهده کردم.
عطار شد آن عارض و آن خط سیه عطرهم عاشق عطرم من و هم عاشق عطار
هوش مصنوعی: عطار یک موجود زیبا و خاص است و آن خط تاریک بر چهرهاش مانند عطر است. من هم مانند او عاشق عطر هستم و هم به عشق عطار روی آوردهام.
بار غم و اندیشه همه زین دل برخاستتا مشک سیه دیدم کافور ترا بار
هوش مصنوعی: تمام غم و نگرانیهایم از دل دور شد و زمانی که مشک سیاه تو را دیدم، بوی خوش کافور را احساس کردم.
کار دل من ساخته بوده‌ست و نبوده‌ستامروز به کام دل من گشته همه کار
هوش مصنوعی: دل من از قبل کارش را کرده بود و امروز همه چیز به خوبی و دلخواه من انجام شده است.
گفتار نبوده‌ست میان من و تو هیچور بوده به یکبار ببستی درِ گفتار
هوش مصنوعی: میتوان گفت که هیچ صحبتی بین من و تو وجود نداشته، اما یک بار به طور ناگهانی در را به روی گفتوگو بستهای.
همواره دل بردهٔ من کام تو جویدچونانکه جهان کام ملک جوید هموار
هوش مصنوعی: دل من همیشه به دنبال خوشحالی و رضایت تو است، همانطور که جهان همیشه به دنبال لذت و خوشنودی پادشاه است.
سالار زمان فخر جهانداران محمودآن شه که چو جم دارد صد حاجب و سالار
هوش مصنوعی: محمود، فرمانروای بزرگ و برجستهای است که مانند جمشید، پادشاه افسانهای، دارای ویژگیهای ویژهای است و عده زیادی از یاران و خدمتکاران او را احاطه کردهاند.
کردار بود چاره گر کار بزرگانکردار چنین باشد و او عاشق کردار
هوش مصنوعی: عمل و رفتار فرد، راهحل مشکلات بزرگان است. وقتی کسی چنین رفتار کند، نشان از عشق او به عمل و رفتار صحیح است.
مقدار جهانراست ورا نیز کرانستبخشیدن او را نه کرانست و نه مقدار
هوش مصنوعی: این جهان دارای اندازه و حد و مرز است، اما خود او بیپایان و بینهایت است. بخشیدن او به دیگران نه محدودیتی دارد و نه میتوان آن را اندازهگیری کرد.
دینار چنان بخشد ما را که برِ ماپیوسته بود خوارترین چیزی دینار
هوش مصنوعی: این بیت اشاره دارد به آنکه دینار (واحد پول) به قدری ارزش و قدرت میآفریند که به ما احساس میدهد که هر چه در گذشته بیارزش و خوار بوده، حالا میتواند ما را تحت تأثیر قرار دهد و به ما برتری ببخشد. در واقع، این احساس برتری به وسیلهی ثروت و قضاوت دیگران درباره آن شکل میگیرد.
بیدار عطا بخشد، خفته بسکالدبی‌فایده‌مان نَبوَد او خفته و بیدار
هوش مصنوعی: کسی که بیدار است میتواند نعمتها و خوبیها را به دیگران بدهد، اما فردی که خوابیده و غفلت کرده، اگر هم باشد، هیچ فایدهای نخواهد داشت چه بیدار باشد و چه خواب.
تیمار رعیت خورَد و اندُه درویشایزد ندهد او را هیچ اندُه و تیمار
هوش مصنوعی: درست است که زحمت و تلاش کشاورزان با مشکلات و غصههایی همراه است، اما خداوند به درویشان هیچ غم و رنجی نمیدهد.
اسرار همه گیتی دانسته بدانشمحمود و پسندیده برِ عالم اسرار
هوش مصنوعی: همه رازهای جهان را محمود با دانش خود میداند و در نظر او، این دانش برای همه موجودات ارزشمند و پسندیده است.
زنهار دهد خصم قوی را چو ظفر یافتهرچند نباشد بر او از در زنهار
هوش مصنوعی: بپرهیز از دشمنانی که قوی هستند، زیرا زمانی که به پیروزی برسند، دیگر نیازی به عذرخواهی یا توجه به شرایط عذر تراشی ندارند.
آزار کهن وقت ظفر بگسلد از دلهر چند که او را نبود خود ز کس آزار
هوش مصنوعی: درد و زحمت قدیمی در زمان پیروزی، از دل هر کس کنار میرود، حتی اگر آن شخص هیچ رنجی از دیگران نداشته باشد.
اقرار دهد شاه جهان را به همه فضلآنکس که دهد خلق به فضلش همه اقرار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کسی که مردم به فضیلت او اعتراف میکنند، از ظرفیت و شایستگی بالایی برخوردار است و این ویژگیها را حتی پادشاه نیز تأیید می‌کند. در واقع، فضیلت و توانایی او چنان بارز است که همگان به او احترام میگذارند و از او یاد میکنند.
اخبارنویسان و خردمندان زین پسهرگز ننویسند جز اخبار شه اخبار
هوش مصنوعی: از این پس، نویسندگان و دانایان هرگز نباید جز اخبار مربوط به شاه، چیزی بنویسند.
کُفّار پراکنده و برکنده شدستنداز بس که شکسته‌ست ملک لشکر کفار
هوش مصنوعی: کافران به خاطر شکستهای زیادی که متحمل شدهاند، به شدت پراکنده و دچار تفرقه شدهاند.
پیکار همی جوید پیوسته ولیکنکس نیست که با لشکر او جوید پیکار
هوش مصنوعی: در جستجوی جنگ و نبرد است، اما هیچکس نیست که با گروه او به مبارزه بپردازد.
قار ار چه سیه‌تر بود و تیره‌تر از شبروز ملکان از فزعش تیره‌تر از قار
هوش مصنوعی: هرچه این مکان تاریکتر و سیاهتر باشد، روزگار پادشاهان از ترس و وحشت آن، تاریکتر و اندوهبارتر است.
هنجار برد پیش شه اندر شب تاریکجایی که در آن ره نبرد باد به هنجار
هوش مصنوعی: در شب تاریک، هنجار به پیشگاه شاه میرود، جایی که در آن باد طبق قوانین و قواعد خیابان نمیتواند راهی پیدا کند.
دشوار جهان نزد ملک باشد آسانآسانِ ملک نزد همه گیتی دشوار
هوش مصنوعی: در این دنیا، مشکلات و دشواریها برای افراد با قدرت و مقام، به راحتی قابل حل است، اما برای عموم مردم، این مشکلات بسیار سخت و طاقتفرسا به نظر میرسند.
هموار همه ملکت شاهان بگرفتهدر زیر سپه کرده همه گیتی هموار
هوش مصنوعی: تمام سرزمینهای پادشاهان زیر تسلط او قرار گرفته و او بر تمام گیتی مسلط شده است.
بلغار کرانی ز جهانست و مر او راستاز باره قنوج و برن تا در بلغار
هوش مصنوعی: بلغار، کشوری است که از دنیا جدا شده و مرز آن از بارهی قنوج تا در بلغار ادامه دارد.
دیدار نکو دارد و کردار ستودهخوی خوش و رسم نکو اندر خور دیدار
هوش مصنوعی: دیدار خوب و رفتار شایسته باعث میشود که انسان در نظر دیگران خوشایند باشد و آداب نیکو در این زمینه بسیار مهم است.
نظار ز دیدار همه چیز شود سیراز دیدن او سیر نگردد دل نظار
هوش مصنوعی: وقتی انسان به تماشای همه چیز مشغول میشود، به نوعی از آنها سیر و دلزده میشود، اما دل از تماشای او هرگز سیر نخواهد شد و همیشه مشتاق دیدارش خواهد بود.
یار طرب و روزِ بهی باد همیشهبا باده و با بوسه ز دست و ز لب یار
هوش مصنوعی: دوست همراه شادی و روزهای خوب باشد، همیشه با شراب و بوسه از دستان و لبهای یار لذت ببر.