شمارهٔ ۱۱۱ - تتبع مخدومی
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به زندگی مستان و لذت‌های دنیوی اشاره می‌کند. او از غنای معنوی صحبت می‌کند و به نوعی درصدد بیان ارزش‌هایی است که ممکن است در دنیا نادیده گرفته شوند. مطرب، که نماد هنر و موسیقی است، نمی‌تواند با سخنان خود از عظمت و مقام حاتم سخن بگوید، زیرا دنیا و مقام‌های مادی تنها محدودیت‌هایی هستند. شاعر به پرسش‌هایی درباره جان و عشق می‌پردازد و به تعارضات زندگی اشاره می‌کند، در حالی که به زیبایی‌های مرتبط با عشق اشاره دارد. در نهایت، شعری با مضمون عرفانی و فلسفی به تصویر کشیده می‌شود که بر لزوم توجه به درون و خود واقعی تأکید دارد.
باز در دیر مغان عربده مستانستسخن از گنج فشانی تهی دستانست
هوش مصنوعی: در میخانه، بزم و شادی برقرار است و مردم در حال خوشگذرانی هستند. سخنانی که در این جمع گفته می‌شود، بیشتر از داشتن ثروت و زراندوزی خالی از محتواست و کسانی که چیزی ندارند، در آنجا به خوبی حال و هوای خود را میگذرانند.
مطرب از همت حاتم چه سرود آرایدکه فلک پست ترین منزل سر مستانست
هوش مصنوعی: مطرب با چه دقتی میتواند سرودی بنوازد، در حالی که در دنیای ما، پایینترین مقام، مقام سرمستان است.
دادن جان و ستاندن ز لب ساقی پرستا شبانگاه بدین سان بده و بستانست
هوش مصنوعی: جان دادن و جان گرفتن از لب ساقی، به گونهای که تا شبانگاه، این تبادل ادامه دارد.
سرو اگر چند بلند است ز اشجار چمنپیش نخل قد رعنای تو از پستانست
هوش مصنوعی: اگرچه سروها در میان درختان چمن قد بلندی دارند، اما قامت زیبای تو از نخلها هم بالاتر است.
وادی کعبه اسلام چه پویم ای شیخکه بت کافر من جانب ترکستانست
هوش مصنوعی: ای شیخ، در صحرای کعبه و اسلام چه چیزی جستجو کنم، در حالی که معشوق کافر من در سمت ترکستان قرار دارد.
مستی و رندیم ار چرخ به دستان‌ها گفتچه کنم بهر من این نوع صدش دستانست
هوش مصنوعی: اگر زندگی و سرنوشت برای من مشکلاتی به وجود آورد، من چگونه میتوانم در برابر آن بیتفاوت باشم، وقتی که این مشکلات فقط به من مربوط می‌شود و من باید راهی برای گذر از آنها پیدا کنم.
فانی ار نیستی ات هست به مطلوب رسیکه به وصلش سببی نیست اگر هست آنست
هوش مصنوعی: اگر از هستی خود حذف شوی، به آنچه که میجویی خواهی رسید؛ زیرا اگر به وصال آن چیزی که میخواهی برسد، نیازی به هیچ سببی نیست.