غزل شمارهٔ ۹۷
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و زخم‌های آن است. شاعر بیان می‌کند که عشق به معشوق مانند دایره‌ای است که همه چیز را دربر می‌گیرد و شخص عاشق باید در برابر محبت آن، بی‌قرار و عاشق باشد. او می‌گوید که هر که در عشقش جراحتی ببیند، مانند سکندر، قدرتش شکسته می‌شود. شاعر به ارزش عشق و اثرات آن بر زندگی اشاره می‌کند و از خالق می‌خواهد که در حال حاضر برای او کاری کند، زیرا آینده در دست قدرت دیگری است. همچنین، او به سرنوشت و گذر زمان اشاره می‌کند و به این نکته می‌پردازد که زندگی لحظه‌ای و گذراست.
عشق تو به گرد هر که برگردداز زلف تو بی‌قرارتر گردد
هوش مصنوعی: عشق تو باعث می‌شود هر کسی که به زلف تو بیتوجهی کند، حتی بیشتر از قبل درگیر و بی‌قرار شود.
تاج آن دارد که پیش تخت توچون دائره جمله تن کمر گردد
هوش مصنوعی: تاج کسی ارزش دارد که در مقابل تخت تو، همچون دایره‌ای کامل و بینقص، تمامی وجودش را به خدمت بگذارد.
مرد آن باشد که پیش تیغ توچون آینه جمله رخ سپر گردد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که در برابر شمشیر تو مانند آینه شود و تمام صورتش را پوشش دهد.
در عشق تو تر نیامدن شرط استکایینه سیه شود چو تر گردد
هوش مصنوعی: در عشق تو باید همیشه خشک بمانم، زیرا اگر تر شوم، قلبم تیره و غمگین خواهد شد.
بر هر که رسید زخم هجرانتگر سد سکندر است درگردد
هوش مصنوعی: هر کس که زخم جدایی تو را ببیند، حتی اگر مانند سد سکندر هم قوی باشد، باز هم از شدت درد و تاثیر آن متوجه می‌شود که نمیتواند در برابر آن ایستادگی کند.
زر خواستهٔ جهودم ار دارمچندان که به آفتاب درگردد
هوش مصنوعی: من اگر طلا داشته باشم، به اندازهای که در برابر آفتاب ذوب شود و تغییر شکل بدهد، اهمیتی برای آن قائل نیستم.
زر داند ساخت کار من آریکار همه کس به زر چو زر گردد
هوش مصنوعی: یعنی طلا میداند که چگونه مسائل من را حل کند، بله، کار همه مردم وقتی به طلا تبدیل می‌شود، حل می‌شود.
امروز بساز کار ما گر نیفردا همه کارها دگر گردد
هوش مصنوعی: امروز باید به فکر کارها باشیم، چون اگر امروز اقدام نکنیم، فردا همه چیز تغییر خواهد کرد و فرصتها از دست میرود.
خاقانی را چه خیزد از وصلتآن روز که روز عمر برگردد
هوش مصنوعی: خاقانی در اینجا به این موضوع اشاره دارد که وقتی روزهای زندگی به پایان برسد و عمر انسان به سر آید، بعد از آن دیگر چه دستاوردی از پیوند و ارتباطات در زندگی خواهد ماند. به عبارت دیگر، او به زوال و گذر زمان و تأثیر آن بر روابط انسانی تأکید می‌کند.